سوادآموزی پولیس‌های افغانستان با معلمی در جیب

نیما اکبرپور
آخرین آمارها نشان می‌دهد که حدود ۷۵ درصد از مردم افغانستان بی‌سواد هستند. این معضل باعث شده است تا خیلی از نهادها و سازمان‌ها به فکر حل این مشکل بیفتند و فن‌آوری‌های نو را به‌کار بگیرند. امروزه دستگاه‌های همراه چون تبلت و لپ‌تاپ به لوازم کمک‌آموزشی مهم تبدیل شده‌اند.
در همین راستا، وزارت معارف افغانستان تا‌به‌حال پنج هزار لپ‌تاپ را در قالب پروژه‌ی‌‌ «یک لپ تاپ برای هر کودک» در مدارس کابل و برخی شهرهای دیگر توزیع کرده و در آینده‌ی نزدیک تبلت‌های ارزان هندی«عکاش» را هم به این مجموعه اضافه خواهد کرد.
اما شاید باورش کمی سخت باشد که بدانیم برای حل چنین مشکلاتی، نیاز به ابزارک‌های پیچیده و گران نیست. یک گوشی موبایل معمولی که در دسترس همگان است، می‌تواند به یک بی‌سواد خواندن و نوشتن بیاموزد. از همین‌رو، پروژه‌ی «‌استاد موبایل» با حمایت مالی وزارت امور خارجه‌ی امریکا ارائه شده است. شرکت پیوستون، متولی این پروژه در افغانستان، مجموعه‌ی دروس فارسی و پشتو را برای نصب روی گوشی‌های معمولی تهیه و آماده کرده است.
مایک داوسن، مدیر «استاد موبایل» معتقد است، حتا بهای لپ‌تاپ‌های «یک لپ‌تاپ برای هر کودک» هم با استانداردهای افغانستان گران محسوب می‌شوند. به همین علت، او ایده‌ی استاد موبایل را به شکل یک تجربه‌ی آموزشی ارائه کرده است که دربرگیرنده‌ی صدا، ویدیو، آزمون و بازی روی گوشی‌های زیر ۴۰ دالر می‌شود.
ارزانی این گوشی‌ها باعث شده بسیاری گمان کنند که آن‌ها قابلیت کمی دارند. در حالی که آقای داوسن معتقد است، تیلفون‌های این‌چنینی که نسخه‌ی مایکروی سکوی جاوا را پشتیبانی می‌کنند، تقریبا همه‌ی قابلیت‌های کامپیوترهای سال ۱۹۹۷ را دارند. این رده از کامپیوترها می‌توانستند اطلاعات را در خود ذخیره و پردازش کرده، برنامه و بازی اجرا کنند و به انترنت وصل شوند. هرچند این برنامه‌ها باید کوچک باشند، اما همه‌ی آن کارها با چنین گوشی‌هایی هم امکان‌پذیر است.
اما بی‌سوادی تنها مشکل مردم عادی نیست. چندین هزار نفر از نیروی ۱۵۰ هزار نفری پولیس افغانستان بی‌سواد یا کم‌سوادند. با تأیید این روش آموزشی از سوی وزارت معارف، راه برای توزیع این تیلفون‌ها در بین نیروهای پولیس هموار شد.
رعنا حمیدزاده، مدیر عمومی حقوق بشر نیروی پولیس کابل درباره‌ی توزیع این موبایل‌ها بین نیروهای پولیس زن می‌گوید: «اکثرا سربازان زن بی‌سواد هستند. به همین علت، این گوشی‌ها را بیش‌تر بین این دسته توزیع کردیم. آن‌ها علاقه‌مندی زیادی نشان دادند و سربازانی که باسواد شدند، درجه گرفتند».
از نظر خانم حمیدزاده، نیروهایی که یک دوره‌ی کامل از دروس روی این گوشی‌ها را به پایان رسانده‌اند، حالا نه تنها می‌توانند بخوانند و جملات ساده را بنویسند، کارآمدتر هم شده‌اند. آقای داوسن این دوره‌ها را بر برنامه‌ی درسی وزارت معارف افغانستان منطبق می‌داند و می‌گوید: «این مجموعه دروس دانش‌آموز را از نظر خواندن، نوشتن و ریاضیات، از میزان سواد صفر به سطح سوم ابتدایی می‌رساند».
نقش ارتباطات انسانی و تأثیرات متقابلی که آموزش جمعی بر امر یادگیری در فرد دارد، قابل انکار نیست و این روش قرار نیست جا‌گزین آموزگاران شود. با این حال، در کشوری که معلم و استاد به اندازه‌ی کافی نیست، مدیران و علاقه‌مندان می‌توانند به کمک برنامه‌هایی چون استاد موبایل، به امر آموزش، خارج از محیط‌های آموزشی بپردازند.
استاد متن‌باز
استاد موبایل از ابتدا به عنوان پروژه‌‌ی متن‌باز یا Open Source طراحی و آماده شد و حالا علاوه بر گوشی‌های معمولی، اپلیکیشن اندروید آن برای گوشی‌های هوشمند و تبلت‌ها در دسترس است و نسخه‌ی آی‌اواس آن هم به‌زودی آماده خواهد شد. به این ترتیب، در هر سکویی قابل استفاده خواهد بود و هر‌کسی می‌تواند از این روش برای آماده‌سازی دوره‌ی آموزشی مورد نظرش، در هر زمینه و موضوع و به هر زبانی استفاده کند.
آقای داوسن می‌گوید: « من اخیرا به زامبیا رفته بودم و عده‌ای را در آن‌جا آموزش دادم. حالا آن‌ها در حال استفاده از همین نرم‌افزار و سامانه برای ساخت دوره‌های آموزشی، به هفت زبان محلی آن‌جا استفاده می‌کنند». او معتقد است، فن‌آوری آموزشی، به جای آن‌که بر دستگاه‌های پیشرفته و گران‌قیمت متمرکز باشد، باید بر محتوا تکیه کند و مردم باید بتوانند با هر دستگاهی که بخواهند، آموزش ببینند.
اما به‌رغم ارزان بودن این فن‌آوری و موفقیتش در دوره‌ی آزمایشی، تا کنون مجموعا کمتر از ۳۰۰ گوشی مجهز به استاد موبایل و درس‌های سوادآموزی بین بی‌سوادان توزیع شده است. در این میان یک پرسش بیش از همه به چشم می‌آید که آیا با نزدیک شدن موعد خروج نیروهای خارجی از افغانستان و مبهم بودن آینده‌ی سیاسی کشور، انگیزه و ریسک‌پذیری در زمینه‌ی پروژه‌هایی از این دست کمتر خواهد شد یا چنین سامانه‌هایی می‌توانند به طور مستقل و بدون استفاده از کمک‌های خارجی به حیات خود ادامه دهند؟ «بی‌بی‌سی»