افغانستان در ماههای اخیر سال آبی جاری (از اواسط ماه قوس ۱۳۹۷ تا حمل ۱۳۹۸ خورشیدی) شاهد چندین رخداد پرتلفات ناشی از جاریشدن سیلابها و برفکوچها بوده است که در اثر آن دستکم، ۱۳۸ نفر کشته و ۲۶۰ نفر دیگر نیز زخمی شدهاند. از سویی هم مقدار برفباری و بارندگی در منطقهی نیمهحارهی کشور، امسال نسبت به سال گذشته، افزایش ۳۳۰ درصدی داشته است. حادثاتی که عواملش هم «بشر» قلمداد میشود و هم تغییرات اقلیمی. این موضوعات اکنون دولت افغانستان را مجبور به آسیبشناسی و چارهجویی برای نجات و یا حداقل جلوگیری از شدت بحران کرده است.
وزارت انرژی و آب روز (سهشنبه، ۱۳ حمل) در کابل یک کنفرانس سه روزه، به منظور ایجاد استراتیژی همگون برای بهینهسازی مدیریت منابع آب براساس تغییرات اقلیمی موجود و اهداف توسعهی پایدار برای افزایش قابلیت دسترسی به آب و جلوگیری حداقلی از رخدادهای ناگوار ناشی از بارندگیها برگزار کرد. همچنان در این کنفرانس تعادل آب و مدلسازی آبهای سطحی و زیرزمینی، اطمینان از افزایش بهرهوری مصرف آب نیز از موضوعاتی است که روی آنها بحث میشود. حرکت به سمت رویکرد یکپارچه مدیریت منابع آب به روش مدیریت همهجانبه حوزههای دریایی و ایجاد گفتمان و هماهنگی جامع برای دستیابی به رویکردهای توسعه و مدیریت منابع آب از دیگر اهداف این کنفرانس میباشد.
نجیبآقا فهیم، وزیر دولت در امور رسیدگی به حوادث کشور که از سخنرانان این کنفرانس بود با اشاره به میزان بارندگی و آسیبهای آن گفت که عامل اصلی این حوادث دستبرد بشر به صورت بیباکانه و تغییرات اقلیمی میباشد. به گفتهی او، در عامل انسانی این واقعیات در افغانستان عمدتا در بزرگشهرها و روستاها حریم رودخانهها و مسیلها توسط انسانها تصرف، جنگلات قطع و پوششهای گیاهی نیز از بین برده شده است. همین طور در عامل تغییرات اقلیمی بر اساس آمار وزارت انرژی و آب کشور، از سال ۱۹۹۶ میانگین سالانهی دما ۰.۶ درجهی سانتیگراد افزایش یافته است که تغییر فصل بارندگی و برفباری و میزان آنها از نشانههای این تغییرات خوانده میشود.
معمولا تغییرات اقلیمی و تخریب طبیعت توسط بشر، فرسایش تدریجی خوانده میشود که به گفتهی وزیر دولت در امور رسیدگی به حوادث کشور، راهحل آن نیز باید به صورت تدریجی صورت گیرد تا اینکه طبیعت دوباره به پوشش گیاهی و جنگلیاش دست یابد: «راهحل سخت که باید بر اساس تحلیل ویژهای اتخاذ شود.»
او تأکید کرد که اگر راهحلی برای تغییرات اقلیم و جلوگیری از دستبرد بشر در طبیعت اتخاذ نشود، تهدیدات طبیعی جدیتر از تهدیدات امنیتی میشود: «ما در سال گذشته در اثر خشکسالی بیشتر از ۴۰۰ هزار نفر بیجاشده داریم. همچنان در طول سال جاری آبی در ۲۶ ولایت کشور، در حدود ۱۸۹ هزار نفر به نحوی در اثر جاریشدن سیلابها و برفکوچها متأثر شدهاند.»
همچنان آقای فهیم در این نشست توزیع منابع آبی در کشور را از دیگر مشکلات آب خوانده، افزود که برای توزیع مناسب منابع آبی، از آلودگی آب جلوگیری شود و استفادهی آن نیز مدیریت شود. به گفتهی او، ۹۵ درصد منابع آب کشور در زراعت به مصرف میرسد، درحالیکه رقم جهانی مصرف زراعت از منابع آبی ۷۰ درصد است. بخش آلودگی آب نیز در کشور، به خصوص در شهرها تبدیل به یک بحران شده است که بر اساس آمار ادارهی ملی محیط زیست، ۸۰ درصد آبها در شهرها به علت استفادهی شهروندان از چاههای سبتیک غیرمعیاری، آلوده است.
افزایش ۲۶ میلیارد متر مکعبی منابع آب
وزارت انرژی و آب کشور میگوید که منابع سطحی و زیرزمینی افغانستان از ۲۱ میلیارد متر مکعب در سال ۱۳۸۱ به ۲۶ میلیارد مترمکعب در سال ۱۳۹۷ افزایش یافته است، ولی به دلیل جنگ و ناامنی، نبود استراتیژیهای مناسب، نبود برنامهریزیهای جامع برای توسعهی منابع آبی و از بین رفتن منابع یخچالی و برفی بر اثر تغییرات اقلیمی از آن به گونهی درست استفاده نمیشود.
محمدگل خلمی، سرپرست این وزارت میافزاید: «درحالیکه افغانستان دارای ظرفیت بسیار خوب منابع آبی زراعتی و انرژی آبی بوده است که میزان آبهای سطحی تجدیدپذیر، سالانه ۴۹ میلیارد متر مکعب، آبهای زیرزمینی ۱۷ میلیارد متر مکعب، ظرفیت تولید برق آبی ۲۳ هزار میگاوات و اندازهی زمینهای قابل زراعت نیز حدود هفت میلیون هکتار میباشد که بر اثر چالشهای دامنگیر افغانستان، طوری که باید از این ظرفیتها استفاده صورت گیرد، کمتر صورت میگیرد.»
به گفتهی او، اگر از این منابع به صورت مناسب استفاده شود، نه تنها زمینهی کاریابی و اشتغال برای شهروندان کشور میسر میشود که از کاهش فقر در کشور نیز تا درصدی بالایی جلوگیری میشود و در زمنیهی خودکفایی کشور از نگاه منابع آبی و انرژی نیز کشور به خودکقایی میرسد.
آقای خلمی میافزاید که بر علاوهی بند سلما، ۱۰ هزار و ۱۰۰ پروژهی آبیاری در افغانستان که به علت جنگ تخریب شده بود، دوباره بازسازی شده که در نتیجهی آن، حدود ۷۰۰ هزار هکتار زمین تحت آبیاری قرار گرفته است. به گفتهی او، از سال ۱۳۸۱ به این طرف که دولت جدید در افغانستان رویکار آمده است، ساحهی تحت آبیاری از ۱.۵ میلیون هکتار زمین، به ۲.۲ میلیون هکتار در سال ۱۳۹۷ افزایش یافته است.
او تأکید میکند که وزارت انرژی و آب پلان پنج سالهای به منظور مدیریت آب تهیه کرده که تا حدی زیادی خواهد توانست جلو بروز بحران کمبود آب را در کشور بگیرد. به گفتهی او، درچهارچوب این پلان که جغرافیای آب، مدیریت آب، حکومتداری آب و همکاریهای فرامرزی پیرامون آب مد نظر قرار گرفته، ذخایر آبی کشور از ۲۶ میلیارد متر مکعب به ۲۹ میلیارد مترمکعب در سال ۱۴۰۲ افزایش یافته و واقعیت سرانه با توجه به افزایش ذخایر آبی از ۷۲ متر مکعب به ۱۲۵ متر مکعب برای هر فرد در سال افزایش خواهد یافت.
همچنان در این نشست عبدالله عبدالله، رییس اجرایی حکومت وحدت ملی نیز با نگرانی از کاهش منابع آبی در سالهای اخیر گفت که در سالهای گذشته برخورد بیرحمانه نسبت به منابع آبی کشور، به خصوص کابل صورت گرفته که سبب خشکیدن آبهای ایستاده شده است. او از مسئولان وزارتهای انرژی و آب، انکشاف دهات، مبارزه با حوادث و ادارهی ملی حفاظت از محیط زیست خواست که در هماهنگی هم برای یافتن یک راهحل بنیادی برای کاهش منابع آبی، به خصوص در کابل تلاش کنند.
