[su_label]عرفان مهران [/su_label]
مجمع تقریب مذاهب اسلامی در ایران کنفرانس وحدت اسلامی را در دو روز گذشته در تهران برگزار کرده است. در این کنفرانس مسلمانان از سراسر جهان دعوت میشوند و در مورد مهمترین مسائل جهان اسلام بحث و گفتوگو میکنند. این کنفرانس در سی سال گذشته همواره برگزار شده است.
موضوع اتحاد مسلمانان یکی از مباحث دیرینه در جهان اسلام است. شکاف میان فرق مختلف اسلامی در طول تاریخ این دین وجود داشته و در بسا موارد به درگیریها و منازعات خونینی میان فرق مختلف اسلامی انجامیده است. علیرغم وجوه اشتراک عقیدتی فراوان میان مسلمانان، همبستگی لازم در جهان اسلام شکل نگرفته و شکافها و تخاصمات میان فرق مختلف اسلامی زمینه را برای مداخلهی کشورهای خارجی نیز فراهم آورده است.
شکاف در جهان اسلام، در زمانهی اکنون بیش از هر زمانی عمیقتر است. درگیریها و رقابتهای سیاسی در جهان اسلام سایهی سنگینی بر آن انداخته است. در حالحاضر، جهان اسلام کانون اصلی منازعات سیاسی و جنگها و خونریزیهای فرقهیی است. جنگ و مناسبات سیاسی خصمانه در جهان اسلام، آن ارزشهای اسلامی را که قادر به ایجاد همبستگی و همسویی میان مسلمانان هستند، به محاق فراموشی کشانده و بهجای آن کینه، کدورت و عداوت را حاکم کرده است. ظهور تروریزم، گروههای ایدئولوژیک افراطی و دولتهای استبدادی در جهان اسلام، وجههی حقیقی آن را در جهان مکدر کرده و دینگریزی فزایندهیی را در این قلمرو بهوجود آورده است.
با وجود این آشفتگی عمیق در جهان اسلام، متاسفانه گفتمانی جدی در این زمینه شکل نگرفته است. هرچند برخی نشستها و کنفرانسهایی از سوی برخی کشورها به این هدف برگزار میشوند، اما در هیچیک از این نشستها بحث عمیق و جدی در باب مسائل جهان اسلام صورت نمیگیرد و این نشستها و کنفرانسها تحت تاثیر جو سیاسی حاکم به راه انداخته میشوند.
اینکه چرا جهان اسلام درگیر این وضعیت آشفته است، هیچ دلیل مشخصی وجود ندارد. هیچ نظریهی جدی تاکنون شکل نگرفته که همبستگی میان این وضعیت و متغییر مستقل آن را توضیح دهد. اما یک نکته بدیهی به نظر میرسد: مداخلهی دین در امور سیاسی. دین اسلام بیش از هر دین دیگر، داعیهی سیاسی دارد و همین امر باعث ورود پرقدرت دین اسلام به حوزهی سیاسی شده است. این امر در طول تاریخ منجر به ظهور گروههای ایدئولوژیک، سلسلههای امپراتوری و دولتهای مستقل ملی شده است که هرکدام داعیهی سیاسی و ایدئولوژیک دارند و تلاش دارند برای بقای خود، تمامی رقیبان خود را از صحنه خارج کنند. به نظر میرسد همین مساله باعث درگیریها و شکلگیری مناسبات خصمانه میان فرقههای مختلف اسلامی شده و در نهایت به وضع موجود منجر گردیده است. شواهد زیادی وجود دارد که این همبستگی را توضیح میدهند. پس از وفات پیامبر، ظهور اختلاف میان شیعه و سنی بر سر جانشینی پیامبر یک امر کاملاً سیاسی بود. این مسالهی سیاسی به کل جهان اسلام سرایت کرد و مسلمانان را به دو بخش کاملاً جداگانه تقسیم کرد. این وضعیت در طول تاریخ ادامه پیدا کرد و تاکنون در جهان اسلام به قوت خود باقی است. حضور دین در عرصهی سیاست، رقابتهای سیاسی در جهان اسلام را مشروعیت بخشید و آن را در افکار مومنین، به یک امر قدسی مبدل کرد.
حالا که جهان اسلام حول رقابت ایران و عربستان سعودی میچرخد و درگیر شکافهای عمیق گردیدهاند، در واقع قربانیان رقابتهای ایران و عربستان میباشند. رژیمهای حاکم در ایران و عربستان هر دو بهشدت ایدئولوژیکاند و این خاصیت آنان باعث میشود تا برای کنار زدن رقیب از هیچ تلاشی فروگذار نشوند. برای این کار هر دو باید مشروعیت دینی برای رقابتهای سیاسی خود ایجاد کنند تا بتوانند مردم را بهسادگی علیه رقیب بسیج کنند. این مساله هر روز جدی و جدیتر میشود و دینی که قرار بود مایهی نجات و آرامش مومنان و مسلمانان گردد، به دست مردان سیاست به ابزار نفاق، خونریزی و آدمکشی مبدل شده است.
