ناگزیری ناتو در ادامه‌ی حمایت از افغانستان

وزیران خارجه‌ی ناتو برای انجام نشست سه روزه در بروکسل جمع شده‌اند تا در مورد ماموریت این سازمان بحث و گفت‌وگو کنند. در نشست امروز این سازمان قرار است اوضاع افغانستان مورد بحث قرار گیرد و ماموریت ناتو در این کشور ارزیابی شود. ینس ستولتنبرگ دبیرکل ناتو، روز گذشته در یک کنفرانس خبری گفت که افغانستان هنوز هم در اولویت این سازمان است و علیه تهدیداتی که در کشور وجود دارند مبارزه خواهد کرد.
ناتو از سال 2001 به این‌سو در افغانستان حضور نظامی دارد. این سازمان پس از حادثه‌ی یازدهم سپتامبر در امریکا به‌رهبری آن کشور وارد جنگ با تروریزم در افغانستان شد و بیش از یک دهه با طالبان والقاعده جنگید. پس از سال 2014 و تکمیل پروسه‌ی انتقال مسئولیت‌های امنیتی از نیروهای خارجی به نیروهای امنیتی افغانستان، ناتو نقش خود را در چارچوب «حمایت قاطع» از افغانستان، از حضور در جبهات جنگ به مشوره و آموزش‌دهی به نیروهای امنیتی افغانستان تقلیل داد. اثرات این اقدام ناتو روی اوضاع امنیتی افغانستان کاملاً محرز بود و با برچیده شدن پایگاه‌های سربازان ناتو از گوشه و کنار افغانستان فشار بیشتری روی نیروهای امنیتی افغانستان وارد گردید. این نیروها، با عهده‌دار شدن مسئولیت تامین امنیت کشور، تلفات بی‌سابقه‌یی را متحمل شدند و بخش‌هایی از قلمرو کشور نیز از کنترل دولت خارج گردید.
هرچند سربازان نیروهای امنیتی کشور با تعهد جدی نسبت به وظیفه و مردم، ماموریت خود را انجام می‌دهند، اما هنوز هم فشار جنگ بر این نیروها زیاد است و گروه‌های متعدد تروریستی با شمار قابل توجه جنگجو در گوشه و کنار کشور، یک چالش بزرگ برای امنیت افغانستان محسوب می‌شوند. ظهور گروه‌های جدید تروریستی مانند داعش در افغانستان و تحولات دیگری که در عرصه‌ی بین‌المللی طی دو سال گذشته اتفاق افتاده است، اوضاع افغانستان را بیش از پیش متاثر ساخته و نگرانی‌ها از بروز ناآرامی‌های جدید در کشور را افزایش داده است.
ناتو که یک‌ونیم دهه پیش به هدف نابودی گروه‌های تروریستی و سازمان القاعده در افغانستان وارد جنگ شده بود، هنوز نتوانسته است بر این مشکل به گونه‌ی جدی فایق آید. در حالی‌که رسوبات تهدیدات امنیتی گذشته کماکان در افغانستان باقی مانده است، به نظر می‌رسد ناتو با تهدیدات امنیتی جدید در افغانستان مواجه می‌شود. ظهور داعش و تشدید رقابت‌ها میان ناتو و روسیه و متحدان‌اش در منطقه، همان‌طوری که در اکثر کشورهای دیگر ناتو را به چالش کشیده است، در افغانستان نیز می‌تواند چالش‌ساز باشد. افغانستان بیش از هر کشور دیگر منطقه، پتانسیل لازم برای این کار را دارد. وجود گروه‌های متعدد تروریستی، شکاف‌های فعال مذهبی و قومی، بی‌سوادی و وجود تفکرات رادیکال، جمعیت انبوه بیکار و فقیر و در نهایت برخی عقده‌های فروخوابیده‌ی تاریخی، بخشی از این ظرفیت لازم برای آغاز یک منازعه‌ی جدید در کشور می‌باشد. این ظرفیت‌های بالقوه می‌تواند به‌سادگی به عرصه‌ی نبرد جدید میان ناتو و روسیه مبدل شود. تحولات بسیاری که در طی سال‌های اخیر در افغانستان اتفاق افتاده است، به‌شکل ناخواسته کشور را به سمت‌وسوی نادرستی به حرکت درآورده و آرمان‌های دموکراتیک و دولت-ملت‌سازی در افغانستان را با ابهام مواجه کرده است.
با این توصیف از وضعیت افغانستان، به نظر می‌رسد ناتو چاره‌یی جز حضور فعال‌تر و طولانی‌تر در این کشور را ندارد. هرگونه عملکرد ضعیف از سوی ناتو در افغانستان می‌تواند دست‌آوردهای ناتو در طی سال‌های گذشته را از بین برده و اوضاع را به ضرر این سازمان رقم بزند. به نظر می‌رسد اعضای ناتو نیز نگاه واقع‌بینانه به وضعیت موجود در افغانستان دارد. تلاش برای جلب حمایت‌های مالی بین‌المللی در کنفرانس بروکسل و وارسا و همین‌طور برنامه‌ریزی‌های جدید این سازمان در نشست امروز می‌تواند امیدواری‌ها نسبت به آینده را بیشتر سازد. بدون شک، ناتو با تقویت نقش خود در افغانستان می‌تواند هم مانع ظهور مجدد گروه‌های تروریستی شود و هم زمینه‌های نقش‌آفرینی کشورهای دیگر منطقه را بگیرد.