دینمحمد مشهور به خلیفه دینمحمد، رییس شورای علمای طالبان در کابل، تنها روحانی ارشد این شورا است که با تدابیر شدید امنیتی، نیروهای ویژهی مجهز به سلاحهای امریکایی، عینکهای دید در شب و محافظان مسلح رفتوآمد میکند؛ تدابیری که بیشتر برای مقامهای بلندپایهی امنیتی و نظامی طالبان در نظر گرفته میشود. او در کنار نفوذ گستردهی مذهبی و سیاسی، مدیریت یکی از بزرگترین مدرسههای دینی طالبان در کابل را نیز برعهده دارد؛ مدرسهای که صدها طلبهی دینی در آن آموزش میبینند و بخشی از شبکهی جذب و بسیج ایدئولوژیک طالبان شمرده میشود. همزمان، ویدیوهای منتشرشده از محافل او نشان میدهد که شماری از هواداران و طلبههایش دست و حتا پای او را میبوسند و خلیفه دینمحمد مانع این رفتار نمیشود.
برای خلیفه دینمحمد تدابیر امنیتی ویژه در سطحی مشابه مقامهای ارشد طالبان در نظر گرفته شده است؛ مقامهایی چون سراجالدین حقانی، ملا یعقوب و ملا عبدالغنی برادر. این در حالی است که شورای علمای کابل در ساختار رسمی حکومت طالبان، همسطح وزارتهای دفاع و داخله به شمار نمیرود. چنین امتیازها و تدابیری نشان میدهد که جایگاه خلیفه دینمحمد فراتر از یک مقام مذهبی معمولی است و او در حلقههای قدرت طالبان، از نفوذ سیاسی، امنیتی و ایدئولوژیک قابلتوجهی برخوردار است. البته سطح تدابیر امنیتی فوقالعاده برای خلیفه دینمحمد زمانی بالاتر برده میشود که او در مسجدها یا محافل عمومی سخنرانی میکند یا در برابر جمعیتهای بزرگ حضور مییابد.
هرچند پس از انتشار اینگونه عکسها و ویدیوها، برخی اعضای طالبان مدعی شدند که او محافظان زیادی ندارد و حتا عکسی از حضور او در صحن مدرسهی دینیاش را برای اثبات این ادعا منتشر کردند، اما اینکه او در داخل مدرسهی دینی خود همواره در میان دهها مرد مسلح دیده نمیشود، به این دلیل است که در ورودی این مدرسه تدابیر شدید امنیتی و بازرسی بدنی انجام میشود و افراد بدون بررسی امنیتی اجازهی ورود به این مرکز را ندارند.
محافظت ویژه و فرهنگ تقدیس
از سوی دیگر، یک ویدیوی دیگر از خلیفه دینمحمد منتشر شده است که در مراسم فراغت طلبههای دینی، برخی از این طلبهها یا دست او را میبوسند یا تلاش میکنند پاهای او را ببوسند و او نیز مانع این اقدام آنان نمیشود. مقامهای ارشد طالبان تمایل دارند که نیروها و هوادارانشان دست یا پیشانی آنان را ببوسند و این رفتار را نشانهی محبوبیت و نفوذ مذهبی خود میدانند. در دوران حاکمیت مجدد طالبان در افغانستان، فرهنگ «دستبوسی و پابوسی» در میان طالبان و هواداران این گروه تشدید شده است. برخی روحانیان نزدیک به طالبان فراتر از یک عالم دینی معمولی معرفی میشوند و تلاش میشود برای آنان نوعی جایگاه مذهبی و غیرقابل انتقاد ساخته شود.
این در حالی است که طالبان در دوران جنگ، مقامهای حکومت پیشین افغانستان را به داشتن محافظان زیاد، موترهای ضدگلوله و فاصله گرفتن از مردم متهم میکردند، اما اکنون خود مقامهای این گروه و روحانیان نزدیک به آنان با تدابیر شدید امنیتی، موترهای ضدگلوله و محافظان ویژه رفتوآمد میکنند.
تعامل دوطرفه با هبتالله و حقانی
خلیفه دینمحمد بهدلیل آنکه قرائت «تندروانه» و مشابه ملا هبتالله آخوندزاده، رهبر طالبان، از «شریعت اسلامی» دارد، روابط نزدیکی با دفتر او در قندهار برقرار کرده است. همین وابستگی به رهبر طالبان باعث شده است که او بهعنوان رییس شورای علمای طالبان در کابل فعالیت کند و در مدت کوتاهی بتواند ساختمان مدرسهاش را تکمیل کرده و از محافظان ویژه برخوردار شود.
البته چهار سال قبل، زمانی که نشست علما و روحانیان طرفدار طالبان در «خیمه لویه جرگه» کابل برگزار شده بود، خلیفه دینمحمد در بسیج علما و گرفتن بیعت آنان با ملا هبتالله آخوندزاده نقش داشت. او در آن نشست یکی از چهرههایی بود که تلاش میکرد روحانیان و چهرههای مذهبی را به حمایت کامل از رهبری طالبان تشویق کند.
خلیفه دینمحمد بهدلیل نفوذ در میان نیروهای طالبان و اینکه بخشی از نیروهای این گروه از مدرسهی دینی او فارغ شدهاند، هم با جناح قندهار طالبان به محوریت ملا هبتالله آخوندزاده و هم با جناح مشرقی طالبان به محوریت سراجالدین حقانی، وزیر داخلهی طالبان و رهبر شبکه حقانی، روابط نزدیک دارد.
در مراسم فراغت از مدرسهی متعلق به خلیفه دینمحمد در حدود یکونیم سال قبل، هم ملا یعقوب، وزیر دفاع طالبان و هم سراجالدین حقانی شرکت کرده و سخنرانی کرده بودند. حضور همزمان این دو چهرهی برجستهی طالبان در مدرسهی خلیفه دینمحمد، نشاندهندهی جایگاه و نفوذ او در میان هر دو جناح طالبان است. این در حالی است که ندامحمد ندیم، وزیر تحصیلات عالی طالبان و چهرهی نزدیک به رهبر طالبان نیز از مدرسهی دینی او در کابل دیدار کرده است.
در حالی که جناح قندهار و جناح مشرقی طالبان برای تصاحب بیشتر قدرت مالی، سیاسی و نظامی با یکدیگر رقابت دارند، خلیفه دینمحمد تلاش کرده است که با هر دو جناح در ارتباط باقی بماند و روابط خود را با هر دو محور قدرت در درون طالبان حفظ کند.
نفوذ او در درون حکومت طالبان به حدی است که برخی فرماندهان و نیروهای طالبان که خواستار گماشته شدن در سمتهای نظامی و ملکی هستند، به او مراجعه میکنند و از او میخواهند که از نفوذ خود برای انتصاب آنان استفاده کند. او در یکی از سخنرانیهایش تأکید کرده است که نیروها و فرماندهان طالبان نباید برای رسیدن به مقامهای بلند، از جمله سمتهای قضایی با معاش بالا، به نزد او مراجعه کنند و باید تمرکز آنان بر خدمت در حکومت طالبان باشد.
البته خلیفه دینمحمد برای افزایش نفوذ خود در ساختار حکومتداری طالبان، سمینارهایی را در وزارتخانههای مختلف برگزار میکند و از کارمندان این وزارتخانهها میخواهد که از دستورهای حکومت طالبان و شخص ملا هبتالله آخوندزاده پیروی کنند.
سخنرانی برای «دوام جهاد»
خلیفه دینمحمد بیشتر در مراسمهای فراغت نیروهای پولیس و ارتش طالبان در کابل شرکت میکند و در این سخنرانیها از نظامیان طالبان میخواهد که برای دوام این حکومت تلاش کنند. سخنرانیهای او در میان نظامیان طالبان اغلب بر بسیج آنان برای ادامهی حمایت از حکومت، زنده نگهداشتن عطش «جهاد» و اطاعت بدون چونوچرا از رهبری طالبان متمرکز است.
او حدود یک هفته قبل در مراسم فراغت ۳۵۰ نیروی ارتش طالبان از فرماندهی «حضرت عبدالله بن مسعود»، از نظامیان طالبان خواسته بود که به امور مادی توجه نکنند؛ «ما که جهاد (جنگ با نظام جمهوریت و امریکا و ناتو) کردیم، ما به وسایل ظاهری و مادیات فتح نصیب ما نشد. ما که به مقابله با دشمن کامیاب شدیم ایمان ما این بود که ما کامیاب میشویم.»
سخنرانیهای خلیفه دینمحمد در میان نیروهای طالبان معمولا با ادبیات «احساسی، مذهبی و جنگی» همراه است و او تلاش میکند نیروهای طالبان را به ادامهی وفاداری کامل به حکومت این گروه تشویق کند.
مدرسه؛ مرکز نفوذ و سربازگیری
پس از سقوط نظام جمهوریت، خلیفه دینمحمد بهدلیل آنکه از روحانیان بانفوذ طالبان بود، مدرسهی دینی تحت عنوان «جامعه شمسالعلوم روحانیه» کابل را افتتاح کرد. یافتههای اطلاعات روز نشان میدهد که کار ساخت این مدرسه پس از سقوط نظام جمهوریت آغاز شد، اما در مدت بسیار کوتاهی، یعنی حدود یک سال، تکمیل شد. هزینهی اعمار ساختمانهای متعدد، مسجد و دیگر امکانات این مدرسه مشخص نیست که از کدام منبع تأمین شده است، اما این مدرسه در محوطهای بزرگ و با ساختمان سهطبقه ساخته شده است.
مدرسهی «جامعه شمسالعلوم روحانیه» کابل صدها طلبهی دینی را تحت آموزش قرار داده است و بیشتر این طلبهها از مناطق روستایی افغانستان هستند. این مدرسه یکی از بزرگترین مدرسههای دینی طالبان در کابل به شمار میرود و بخشی از نیروهای اعتقادی و هواداران طالبان در آن آموزش میبینند.
از زمان سقوط نظام جمهوریت تا کنون، مدرسهها و مسجدهای دینی به مرکزهای عمدهی سربازگیری و جذب نیرو برای طالبان تبدیل شدهاند و طالبان تلاش کردهاند با گسترش این مدرسهها، نسل جدیدی از نیروهای وفادار و ایدئولوژیک را پرورش دهند.
مدرسهی «جامعه شمسالعلوم روحانیه» همچنین شعبهای در ولایت پکتیا، یکی از حوزههای نفوذ شبکه حقانی، دارد و در آن نیز صدها طلبهی دینی، از جمله کودکان و نوجوانان، سرگرم فراگیری آموزشهای دینی هستند.
این در حالی است که حکومت طالبان تلاش کرده است با گسترش و ساخت مدرسههای دینی، از سفر شهروندان به پاکستان برای آموزش علوم دینی جلوگیری کند. بهباور ناظران افغانستان، حکومت طالبان نگران آن است که پاکستان از طلبههای مدرسههای دینی این کشور علیه طالبان استفاده کند. این نگرانی در حالی مطرح میشود که روابط طالبان و پاکستان بهدلیل افزایش ناامنی در پاکستان توسط تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی)، همپیمانان این گروه و «ارتش آزادیبخش بلوچستان» بهشدت تنشآلود شده است.
نمایش نفوذ مذهبی
در ویدیوهای متعددی که از خلیفه دینمحمد منتشر شده، دیده میشود که او در سخنرانیهای احساسی و تحریک احساسات مذهبی هوادارانش، از جمله طالبان، مهارت زیادی دارد. او در یکی از ویدیوها تکهی بسیار کوچکی را از جیب خود بیرون میآورد و به حاضران نشان میدهد و مدعی میشود که این تکهی پارچه با قبر پیامبر اسلام در مدینه تماس داشته است.
سپس بخشی از کسانی که سخنرانی او را گوش میدهند، به گریه میافتند و صدای گریهی آنان در ویدیو شنیده میشود. او میگوید: «این تکهی پارچه که بهدست من رسیده است با قبر مبارک رسولالله تماس داشته است. خادم خاص که با اجازهی پادشاه (عربستان سعودی) برای نظافت وارد این محوطه شده بود، عمامهی خود را بر آن (قبر پیامبر اسلام) زده بود و سپس تکههای این عمامه را به نزدیکان خود در سراسر دنیا فرستاده است و این پارچه چند شب قبل به من رسیده است.»
او سپس مدعی میشود که بوی خوش این پارچه بسیار زیاد است و برای چند نفر اجازه میدهد که آن را بو کنند. در پایان نیز تأکید میکند که این پارچه را نزد خود نگهداری خواهد کرد. بااینحال، هیچ سند و مدرکی مبنی بر اینکه این پارچه از عربستان سعودی برای او فرستاده شده باشد، ارائه نشده است.
اما چنین روایتهایی در میان بخشی از مردم افغانستان که کمسواد، بیسواد و بهشدت مذهبی هستند، طرفدار دارد و به همین دلیل خلیفه دینمحمد از اینگونه روایتها برای نمایش و افزایش نفوذ مذهبی خود استفاده میکند.
خلیفه دینمحمد ویدیوهای زیادی دارد که در آنها مریدان او هنگام سخنرانیهایش بهشدت تحت تأثیر قرار گرفته و کنترل حرکات بدن خود را از دست میدهند. یکی از دلایل نفوذ او نیز همین سخنرانیهای «هیجانی و احساساتی» عنوان میشود.
