پنبه یا نبات صنعتی که میان کشاورزان به طلای سفید نیز شهرت دارد در سالهای پسین منبع خوب درآمد برای تودهی باشندگان ولایت بلخ بوده است. نباتی که از روغن آن برای پختوپز و طبابت، از تفالهی پنبهدانه برای خوراک حیوانات، از پنبه برای تولید محصولات نخی و از ساقهی آن برای تولید کود کیمیاوی و مواد سوخت استفاده میشود.
این فرآوردهی زراعتی که در جریان سال گذشته، کاهش حاصلات آن به علت شیوع امراض و کمبود آب سبب نگرانی کشاورزان شده بود، اما امسال مزرعههای کشتشدهی پنبه، نوید از حاصلات بیشتر را به کشاورزان میدهد.
مسئولان در ریاست زراعت، آبیاری و مالداری ولایت بلخ میگویند که میزان حاصلات پنبه نسبت به سال گذشته افزایش چشمگیری داشته است. محمدحسین عظیمی، مدیر ترویج ریاست زراعت ولایت بلخ مدعی است که در جریان سال جاری حاصلات این نبات حدود دو برابر در مقایسه با سال گذشته افزایش داشته است.
آمارهای این ریاست نشان میدهد که در جریان سال جاری خورشیدی بیش از ۲۸ هزار هکتار زمین در بخشهای مختلف ولایت بلخ برای کاشت پنبه مشخص شده است. مدیر ترویج ریاست زراعت بلخ میگوید که قرار است کشاورزان از این مقدار زمین نزدیک به ۴۰ هزار متریک تُن پنبه بدست بیاورند.
عظیمی میافزاید: «خوشبختانه حاصلات نسبت به سالهای گذشته افزایش یافته است. آمارهای ما نشان میدهد که نزدیک به ۴۰ متریک تُن پنبه از ولسوالیهای ولایت بلخ بدست بیاید.»
مسئولان در این اداره که اکنون توسط طالبان کنترل میشود، میگویند طی سال گذشته از ۲۸ هزار هکتار زمین تحت کشت پنبه به علت شیوع بیماریای به اسم «استنبک»، افزایش یک نوع حشرهی مضر، کمبود آب و موجودیت تندبادهای توأم با خاک، تنها ۱۳ متریک تُن پخته بدست آمده است.
مدیر ترویج زراعتی این ریاست علت افزایش میزان حاصلات پنبه در جریان سال جاری را حفر چاههای آفتابی، آموزش روشهای حفظ و مراقبت از این نبات، توزیع تخمهای اصلاحشده و معرفی مواد کیمیاوی جهت نگهداری پنبه بیان میکنند.
بربنیاد گفتههای آقای عظیمی، ولسوالیهای چهاربولک، نهرشاهی، چمتال، شولگره، بلخ و دهدادی از ولسوالیهای تأمینکنندهی پنبه در ولایت بلخ اند.
حاصلات فروان و خریدار گریزان
در کنار مسئولان حکومتی، برخی از کشاورزان نیز از افزایش حاصلات این فرآوردهی زراعتی در ولایت بلخ ابراز خرسندی میکنند؛ اما آنچه که هنوز سبب نگرانی کشاورزان است نبود بازار فروش به تولیدات پنبهی کشور و کاهش بهای آن بیان میشود.
برخی از کشاورزان بلخی که زمینهایشان را برای کاشت پنبه اختصاص دادهاند هر چند از افزایش حاصلاتشان خرسند هستند، اما از کاهش بهای آن و نبود بازار فروش شکایت میکنند.
این کشاورزان میگویند که در دو سال گذشته بهای یک بخار پخته از ۲۳ الی ۲۷ هزار افغانی بود، اما در جریان سال جاری خورشیدی نرخ یک بخار پنبه به ۱۱ هزار افغانی رسیده است.
جورهبای، یکی از کشاورزان در ولسوالی بلخ ولایت بلخ که ۱۰ جریب زمین خود را پنبه کشت کرده است میگوید با توجه به نرخ کنونی پنبه در بازار نمیتواند هزینهی خود را از حاصلات امسال بدست بیاورد.
جورهبای بر توجه حکومت سرپرست جهت فراهمسازی بازارهای مناسب به تولیدات پنبه تأکید میکند و میافزاید: «حاصلات ما خوب است ولی بازار نیست. یک بخار پخته در گذشته ۲۷ هزار افغانی بود اما امسال ما از ۱۱ هزار بالاتر فروش نمیتوانیم.»
غلام، یکی دیگر از کشاورزان در بلخ کاهش بهای پنبه در بازارهای داخلی را نگرانکننده بیان میکند و میگوید: «حکومت باید برای ما بازار مناسب فراهم کند. زحمتی که امسال کشیدیم حیف شده. من ممکن است تنها مخارج خود را پیدا کنم.»
از سوی هم مسئولان در ریاست زراعت ولایت بلخ با آنکه کاهش بهای پنبه در این ولایت را تأیید میکنند اما ادعا دارند که بهای جهانی این نبات در دنیا کاهش یافته است.
محمدحسین عظیمی، مدیر ترویج ریاست زراعت، آبیاری و مالداری ولایت بلخ میافزاید: «نرخ پنبه تنها در افغانستان کاهش پیدا نکرده بلکه در سراسر دنیا نیز بهای آن پایین آمده است.»
در همین حال برخی دیگر از کشاورزان در ولایت بلخ میگویند کمبود آب، بلند بودن بهای کود کیمیاوی و عدم دسترسی شان به تخمهای اصلاحشده از چالشهای دیگر در برابر کار کاشت پنبه در این ولایت است.
عبدالقیوم، یکی از کشاورزان در ولایت بلخ میافزاید: «در کنار نرخ پایین پخته اما هنوز هم برخی از مناطق با کمآبی روبهرو است که سبب کاهش حاصلات در آن منطقه شده است.»
اما پیش از این عتیقالله مسلم، رییس حفاظت نباتی وزارت زراعت کشور در سفرش به ولایت بلخ، بر روی دستگیری طرحهای مناسب جهت حمایت و پشتیبانی از کشاورزان که پنبه کشت کردهاند در سراسر افغانستان اطمینان داده است.
آقای مسلم گفته است: «وزارت زراعت به کشاورزان اطمینان میدهد که در کنار فراهمسازی بازار خارجی به این نبات، در قسمت کاشت، نگهداری، جمعآوری، پروسس و فروش آن از هیچ نوع تلاش دریغ نمیکند.»
پاکستان تنها خریدار پنبهی افغانستان
کشاورزان بلخی در حالی از کاهش نرخ تولیدات پنبهی افغانستان ابراز نگرانی میکنند که بهدلیل پایین بودن کیفیت این نبات، تنها خریدار آن کشور پاکستان است.
مسئولان در اتحادیه پروسسکنندگان پنبه در زون شمال میگویند که به علت عدم استفادهی کشاورزان از بوریهای تکهای بهجای بوریهای پلاستیکی، استفاده از موترهای سرباز برای انتقال پنبه به کارگاههای پروسس و نبود مواد مناسب کیمیاوی، کیفیت پنبهی افغانستان از میان رفته است.
نورمحمد، معاون اتحادیه پروسسکنندگان پنبه در شمال از کاهش بهای پنبه در کشور ابراز نگرانی کرده و میگوید: «در حال حاضر تنها کشور پاکستان حاضر است که پنبهی ما را بخرد. سایر کشورها از آن گریزان است و هیچ علاقمندی به خرید آن ندارند.»
معاون این اتحادیه میگوید که در جریان سالهای پسین هرچند کشورهای چین و ترکیه برای خریداری پنبهی افغانستان علاقمندی نشان دادهاند اما بهدلیل پایین بودن کیفیت آن دوباره قرارداد را از بین بردهاند.
معاون این اتحادیه همچنان میگوید: «بارها تلاش کردیم که میزان کیفیت تولیدات خود را بلند ببریم، به کشاورزان آگاهیدهی کردیم، بوریهای تکهای رایگان توزیع کردیم اما آنان علاقهمندی نشان ندادند.»
مسئولان اتحادیه پروسسکنندگان پنبه در زون شمال فراهمسازی بازارهای جهانی به پنبهی افغانستان را معیاریسازی تولید این نبات بیان کرده و از کشاورزان میخواهند که پنبههایشان را به سه کتگوری کاشت و برداشت کنند.
آنان همچنان مدعی اند در صورتی که کشاورزان به معیارهای جهانی جهت بلند بردن کیفیت تولیدات شان توجه نکنند بهای این نبات از ۱۱ هزار افغانی نیز کاهش پیدا خواهد کرد.
نورمحمد، معاون این اتحادیه میافزاید: «ترس و حراس ما همین است، در صورتی که کشاورزان کیفیت پنبه را بلند نبرند و حکومت هم بازار فروش فراهم نسازد بهای یک بخار پنبهی ما به هشت هزار افغانی خواهد رسید.»
با آنکه نگرانیهای جدی از کاهش بهای پنبه و نبود بازار فروش در میان کشاورزان وجود دارد اما در جریان سالهای پسین صنعت پروسس این نبات در داخل کشور، بهویژه ولایت بلخ افزایش چشمگیری داشته است.
بر اساس برآوردهای ریاست زراعت، آبیاری و مالداری ولایت بلخ و اتحادیه پروسسکنندگان پنبه زون شمال، در حال حاضر دستکم ۴۰ کارگاه بزرگ پروسس پنبه و نزدیک به ۱۰۰ ماشینخانهی کوچک تنها در این ولایت فعالیت دارند و در این کارگاهها برای صدها نفر زمینهی کاری نیز فراهم شده است.
با این همه پنبه از جمله نباتاتی است که در ماه جوزا کاشت و در اواخر ماه سنبله به پختگی میرسد. بهگفتهی کشاورزان، زمانی که غوزههای پنبه ۶۰ درصد دهن باز کرد، روند جمعآوری حاصلات آن آغاز میشود و پس از آن هم مرحلهی جداسازی پنبه از دانهها آغاز میشود.
