منبع: فارین پالیسی
نویسنده: لیزا کورتیس
برگردان: حمید مهدوی
اشرف غنی، رییس جمهور افغانستان، به منظور تقویت روابط با اسلامآباد که در زمان حاکمیت رژیم کرزی بهشدت خراب شده بود، در اواخر هفتهی گذشته به پاکستان سفر کرد. غنی، از زمانی که شش هفته قبل به قدرت رسیده است، برقراری روابط بهتر با پاکستان و جستوجوی راهها به منظور آغاز گفتوگوهای صلح با شورشیان طالب، که تعداد زیادی از آنها به داخل پاکستان پناه بردهاند را در جملهی اولویتهایش قرار داده است. اینکه آیا پاکستان به اقدامات غنی در راستای تأمین صلح عکسالعمل مشابه نشان میدهد یا خیر، شرایطی را تعیین میکند که در آن تروریزم اسلامگرا در سالهای آینده منطقه را قورت خواهد داد.
ایالات متحده نقشی برای ایفا کردن دارد. ایالات متحده میتواند دو طرف را در زمینهی تقویت ارتباطات نظامی، با هدف کاهش حرکات تروریستها در امتداد مرزها، تحت فشار قرار دهد و همکاریهای نزدیکتر اقتصادی و تجاری به عنوان راهی برای اعتمادسازی میان دو کشور را تسهیل کند.
در صورتی که دو طرف این فرصت بهبود همکاریها را از دست بدهند، زمینه برای شورشیان تروریست اسلامگرا فراهم میشود تا به حملاتشان در دو کشور ادامه بدهند؛ مانند حملهی ویرانگر اخیر در نقطهی مرزی واگا که حداقل جان 55 پاکستانی را گرفت.
بهدنبال شروع تازه
در زمان ریاست جمهوری حامد کرزی، رییس جمهور پیشین افغانستان، روابط میان اسلامآباد و کابل فراز و نشیب زیادی را تجربه کرد. کرزی با آصف زرداری، رییس جمهور پیشین پاکستان، روابط شخصی خوبی داشت و چندین بار از پاکستان دیدار کرد. با این حال، پس از ترور برهانالدین ربانی، رییس شورای عالی صلح افغانستان، روابط کابل با اسلامآباد تیره شد و کرزی به شکل روزافزونی به هند به عنوان یک همکار منطقهای افغانستان در آینده نگاه میکرد.
سه هفته پس از ترور ربانی، کرزی از دهلی جدید دیدار کرد و با هند موافقتنامهی همکاریهای استراتژیک امضا کرد که در میان دیگر مسایل، آموزش و تجهیز نیروهای افغانستان توسط هند را شامل میشد. این امر به کاهش دیدارهای دوجانبهی مقامهای افغانستان و پاکستان، افزایش تبادل اتهامات در مورد حملات تروریستی در دو سوی مرز و افزایش اندک در رویدادهای تبادل آتش در دو سوی مرز منجر شد.
اشرف غنی میخواهد وضعیت را به شکل چشمگیری بهبود بخشد و در این کارش تند حرکت کرده است: دعوت ممنون حسین، رییس جمهور پاکستان در مراسم تحلیفش؛ پذیرفتن دعوت دیدار از پاکستان، اعلام اینکه فصل جدیدی از روابط آغاز خواهد شد و دعوت به روابط تجارتی بهتر و تبادل دوجانبهی بیشتر. قرار گزارشها، اشرف غنی از مشاوران کلیدیاش خواسته است تا برای یک برنامهی مفصل برای بهبود روابط ابتکار عمل به خرچ دهند.
این ابتکار عملها احتمالا اقدامات در راستای بهبود تعامل تجارتی و اقتصادی و روابط مردمی را شامل خواهد شد. بهطور مثال، دو طرف باید برای تقریبا یک میلیون پناهندهی ثبت نشدهی افغان که هنوز در پاکستان زندگی میکنند، راهحلی بیابند. آنها همچنین باید توافقنامهی ترانزیت تجارتی افغانستان-پاکستان را که در سال 2010 به منظور افزایش تجارت دوجانبه و تقویت همبستگی منطقهای امضا شد، مرور کنند. ماه گذشته، آنها با امضای موافقتنامه در مورد قیمتگذاری ترانزیت برای یک پروژهی کلان برق، که هدف آن انتقال برق از آسیای مرکزی و از طریق خاک افغانستان به پاکستان است، در زمینهی تقویت ارتباطات منطقهای به پیشرفتهایی نایل آمدند.
جنرال راحل شریف، رییس ستاد ارتش پاکستان در 6 نوامبر به کابل سفر کرد؛ جایی که وی با اشرف غنی، عبدالله عبدالله، رییس اجرایی و بسمالله محمدی، وزیر دفاع افغانستان، دیدار کرد و این حس را که هردو طرف خواهان گشودن صفحهی جدیدی از روابط اند، تقویت کرد. شریف، در جریان دیدارهایش پیشنهاد دیرینهی آموزش سربازان افغانستان را تکرار کرد.
رهبری پایدار در افغانستان و نگرانی در مورد داعش، همکاری منطقهای را برمیانگیزد
رهبران پاکستانی از یک رییس جمهور باثباتتر و قابل پیشبینیتر در رأس قدرت در افغانستان استقبال خواهند کرد. امضای موافقتنامهی دوجانبهی امنیتی توسط اشرف غنی، اندکی پس از به قدرت رسیدنش، نشان میدهد که در مقایسه با کرزیِ تند و غیرقابل پیشبینی، احتمالا او در رویکردش نسبت به روابط با ایالات متحده قاطعتر بوده و کمتر هجومی عمل خواهد کرد.
امضای موافقتنامهی دوجانبهی امنیتی، برای افغانستان و منطقه این دلالت را دارد که کابل و واشنگتن برای جلوگیری از خروج ناگهانی نیروهای امریکایی باهم همکاری خواهند کرد. ناظران نگران بودهاند که شکست در تکمیل کردن موافقتنامهی دوجانبهی امنیتی به خروج کامل نیروهای بینالمللی تا اواخر سال جاری از افغانستان منجر خواهد شد، شبیه چیزی که در اواخر سال 2011 در عراق اتفاق افتاد.
پیشرفتهای اخیر داعش، فشارها روی کاخ سفید را افزایش دادهاند تا اطمینان حاصل شود که ایالات متحده شتابزده افغانستان را ترک نخواهد کرد. نگرانیها در مورد ظهور داعش و اینکه این امر برای گرایشات تروریزم در جنوب آسیا چه مفهومی دارد، نیز رهبران افغانستان و پاکستان را تشویق خواهد کرد تا بهدنبال تقویت همکاریهایشان باشند. ایمن الظواهری، رهبر القاعده، در ویدیویی که در ماه سپتامبر نشر شد، موجودیت شاخهی جدید القاعده در جنوب آسیا را اعلام کرد. احتمالا نگرانیها در مورد رقابت بر سر سربازگیری و تأمین مالی با داعش و همچنین اینکه الظواهری خواسته باشد نشان دهد که پیوند القاعده با طالبان هنوز زنده است، باعث شده باشند الظواهری این اعلامیهاش را صادر کند.
برخی از گروههای تحریک طالبان پاکستان، که آماج عملیاتهای ارتش پاکستان در مناطق قبیلهای بودهاند، اخیرا به دولت اسلامی اعلام وفاداری کردند. در حالی که ظهور دولت اسلامی در متلاشی ساختن گروههای تروریستی اسلامگرا در جنوب آسیا کمک خواهد کرد؛ اما توانایی دولت اسلامی در تحت کنترول درآوردن مناطق وسیعی از قلمرو عراق و سوریه و جذب جنگجویان از سراسر جهان، منبع نگرانی کلانتر در مورد جذبهی قوی ایدیولوژی افراطگرایی اند.
تغییر پارادایم
مهار تهدید بنیادگراهای اسلامی در منطقه، به بهبود روابط و بهترسازی همکاریها میان حکومتهای افغانستان و پاکستان نیاز دارد. با توجه به روی کار آمدن حکومت وحدت ملی به رهبری رییس جمهوری که به بهبود روابط با همسایهها متعهد است و کمک حملات ارتش پاکستان به ریشهکن ساختن پناهگاههای تروریستهایی که در دو سوی مرز فعالیت دارند، زمان آن فرارسیده است تا روی طیف وسیعی از مسایل همکاری شود.
در حالی که برای بهبود روابط اقتصادی و تجاری و تقویت ارتباطات منطقهای زمینه وجود دارد، ارتش پاکستان باید در زمینهی از بین بردن پناهگاههای طالبان در داخل مرزهایش تمایل قویتر نشان بدهد. حملات اخیر علیه تحریک طالبان پاکستان در وزیرستان شمالی قابل ستایش است؛ اما این حملات باید توسعه داده شوند تا تمام گروههایی را که در منطقه فعالیت دارند، شامل شوند.
تحریک طالبان پاکستان با دیگر گروههای تروریستیای که بر افغانستان (و هند) حمله میکنند، بهشمول القاعده، پیوند دارد و از سیاستهای سهلگیر پاکستان در قبال گروههای تروریستی دیگر بهره جسته و حملات ضدحکومتی خودشان را انجام میدهند. با این حال، حفظ یک رویکرد انتخابی در هدف قراردادن تروریستها، نه تنها تلاشهای پاکستان در بهبود روابط منطقهای را به مخاطره میاندازد، بلکه امنیت داخلی این کشور را نیز به خطر انداخته و به حملاتی مثل آن یکی که در واگا اتفاق افتاد، منجر میشود.
