روز یکشنبه، ۲۱ ماه قوس، هر دالر امریکایی به بیش از ۱۱۰ افغانی در بازار صرافیهای هرات به فروش رسید و این بالاترین ارزش دالر طی دو دههی اخیر شمرده میشود. افت ارزش افغانی، بازارهای اقتصادی هرات بهویژه مارکتهای تبادل ارز و زرگریها را برای ساعاتی مختل کرد و برخی از دکانهای داخل شهر هرات، از فروش کالا به مشتریان خودداری کردهاند.
ساکنان هرات نگران افت بیشتر ارزش افغانی در برابر ارزهای خارجی هستند که نخواهند توانست حتا نیازهای مواد اولیهشان را به آسانی تأمین کنند.
حکومت سرپرست طالبان نیز نشان داده است که قادر به مهار بحران پولی در کشور نیست. طالبان با متوسل به گزینهی نظامی برای تسلط بر افغانستان، عملا باعث توقف بحش زیادی از کمکهای خارجی به افغانستان شدهاند. ایالات متحده امریکا نیز داراییهای بانک مرکزی افغانستان را بلوکه کرده است.
هجوم به صرافیها
با افت شدید قیمت افغانی، حضور مردم به بازار صرافیهای هرات افزایش یافته بود و حتا بعدازظهر برای چندین ساعت مسدود شد. شماری از افراد از بازار صرافیهای هرات به روزنامه اطلاعات روز گفتهاند که مردم سراسیمه وارد صرافیها شدند و بخشی از پولشان را از صرافیها کشیدند.
حتا برخی از هراتیان پولهای افغانیشان را به ارزهای خارجی بهویژه دالر تبدیل کردهاند. یک ویدیو در شبکههای اجتماعی به نشر رسیده که نشان میدهد انبوه از جمعیت روز یکشنبه در مارکت خراسان یا صرافیها خودشان را رساندهاند.
یکی از صرافان هرات که خواست نامش ذکر نشود، به روزنامه اطلاعات روز گفت که بیشتر مشتریانشان پولهای شان را از صرافیها کشیدهاند و حالا اعتماد چندانی بالای سیستم بانکداری و صرافیها ندارند.
در همین حال، بهاءالدین رحیمی، رییس اتحادیه صرافان هرات به روزنامه اطلاعات روز گفت که با تحول دالر امریکایی، ازدحام در مارکت صرافیها بلند میرود.
با افزایش استفاده از شبکههای اجتماعی بهویژه تلگرام، نرخ اسعارخارجی در برابر پول افغانی لحظه به لحظه از صرافیها اطلاعرسانی میشود. کاهش قیمت افغانی در برابر دالر، بسیاریها را وادار میکند که پولهای افغانیشان را به ارزهای خارجی تبدیل کنند.
برخی از صرافانها هرات به روزنامه اطلاعات روز گفتهاند که سر از امروز (دوشنبه، ۲۲ قوس) فعالیت کانالهای تلگرام نرخیاب تا اطلاع ثانوی مسدود میشود، تا جلو افت بیشتر ارزش پول افغانی و هم چنین وحشت در میان مردم کاسته شود.
طلا در بازار
قیمت طلا نیز صعود چشمگیر روز یکشنبه در هرات داشت. اول صبح هر گرام طلا ۱۸ عیار به ۴۳۰۰ افغانی به فروش میرسید و بعدازظهر به ۴۶۰۰ افغانی رسید.
از آغاز دوران حاکمیت طالبان تا حالا در هر گرام طلا یک هزار افغانی افزایش رونما گردیده و احتمالا قیمت طلا بیشتر از این هم افزایش یابد.
زرگران هرات به روزنامه اطلاعات روز گفتهاند که تا اطلاع ثانوی به مانند مارکت صرافیها، از اعلام قیمت طلا در شبکههای اجتماعی خودداری میکنند، تا جلو کاهش سرسامآور قیمت افغانی و نگرانی مردم را بگیرند.
افت قیمت افغانی در برابر اسعار خارجی بهویژه دالر و یورو روی بازار زرگریهای هرات نیز تأثیر منفی گذاشته است. برخی از زرگران به روزنامه اطلاعات روز گفتهاند که تمایل به فروش طلا در میان مردم به پائینترین حد رسیده؛ چرا که آنان تصور میکنند که قیمت طلا بالاتر از این میرود.
این زرگران افزودهاند که بیشتر در معاملاتشان بهدلیل جهش فوقالعاده دالر، متضرر شدهاند و به همین خاطر، دست از خرید و فروش طلا روز یکشنبه کشیدهاند.
اتحادیه زرگران هرات میگوید که هرات پس از کابل، بیشتر شمار زرگران را در سطح افغانستان دارد.
خالد ایثار، یکی از زرگران هرات به روزنامه اطلاعات روز میگوید که با بلندرفتن ارزش دالر، بیشتر زرگریها فروش طلا را متوقف کردهاند، تا از ضررشان جلوگیری کنند: «طلای که میفروشیم، چند دقیقه بعد شاید هیچ فایده نکنیم و ضرر هم بکنیم. من امروز [یکشنبه] از خرید و فروش طلا هیچ سودی نکردم.»
او حضور هراتیان برای خرید و فروش طلا را کم رنگ میداند و میگوید که مردم تحولات دالر را دنبال میکنند، تا در شرایط مناسب به خرید و فروش طلا اقدام کنند: «تا زمانیکه قیمت افغانی در برابر اسعار خارجی بلند نرود، قیمت طلا نیز کاهش پیدا نمیکند. طلا پشتوانه پولی هر کشور است و به هر پیمانه که طلا در بازار کم شود، ارزش پولی کاهش پیدا میکند.»
«دکانها مسدود»
جهش بیسابقه قیمت دالر در برابر پول افغانی، باعث شد که شماری از دکانها در شهر هرات فعالیتشان را متوقف کنند و این نگرانی هراتیان را بیشتر کرد. چشمدید محمد زبیر، یکی از ساکنان هرات از تأثیرات بلندرفتن قیمت دالر این گونه است: «مردم در شهر خیلی نگران بودند و این نگرانی از چهرهشان معلوم بود. قیمت دالر هر لحظه که بالا میرفت، مردم بیشتر غمگین میشدند. حتا برخی از دکانها دروازههای شان بسته کردند و گفتند که جنس نمیفروشند، چون با بلندرفتن قیمت دالر ضرر میکنند.»
محمد زیبر صبح روز یکشنبه هر لیتر پترول را به ۷۵ افغانی برای موترش خریداری کرده بود، اما این قیمت در شام به ۸۰ افغانی رسیده بود.
قیمت مواد اولیه در بازار هرات نیز به میزان چشمگیری افزایش را نشان میدهد. فیاض غوری، یکی از ساکنان هرات میگوید که یک روغن ۱۰ لیتر به ۱۸۰۰ افغانی در هرات رسیده است و شماری از فروشندگان مواد اولیه دست به احتکار زدهاند: «حالا وقت دستگیری است نه احتکار. بعد از افت ارزش افغانی در مقابل اسعار خارجی، یک عده از شرکتها و فروشگاههای مواد غذایی حتا به قیمت گزاف هم موادشان را نمیفروشند.»
زجرکشی مردم
سردشدن هوا و نبود کار، بیشتر هراتیان را زجر میدهد. در هنگام گشتزنی در شهر هرات، شمار زیادی از مردم در کنار خیابانها چشم به راهی دریافت کمک هستند. کاروان وسایط نقلیه از خیابانهای میگذرد، اما کمکی کمی به افراد صورت میگیرد.
تا قبل از سقوط حکومت، هم شمار افراد نادار در کنار خیابانها کمبود و هم میزان کمکها بلند بود، اما حالا وضع تغییر کرده است.
محمد نادر، ۶۰ سال دارد و با چهره چین و چروک و لباس ژولیده روی کراچیاش در خیابان مرکزی هرات نشسته است. او در تقلای دریافت کمک، روز را کنار خیابان شام میکند، اما بیشتر روزها تنها نان خشک برای فرزندان خود تأمین میتواند.
او سختیهای زندگی پس از تسلط طالبان را اینگونه روایت میکند: «در هرات کار نیست و همگی مردم بیکار هستند. از وقتی طالبان آمدند، کار و بار نیست و پولدارها از کشور فرار کردند. قیمت دالر روز به روز بالا میرود و قیمت آرد، برنج و روغن نیز خیلی بالا رفته. نمیفهمم زندگی را در زمستان چه قسم سپری کنم؟»
این نمونه کوچک از تشدید فقر زیر پرچم «امارت طالبان» است. حتا در دروازه قندهار شهر هرات زنان مجبور شدهاند که به فروش لوازم خانههایشان برای فرار از گرسنگی روی بیاورند.
بحران در تولید
بخش عمده مواد خام شهرک صنعتی هرات با دالر امریکایی از خارج افغانستان خریداری میشود و افزایش قیمت دالر به معنی کاهش واردات مواد خام و بهدنبال کاهش تولیدات شهرک صنعتی هرات است.
زلمی سعیدی، معاون اتاق صنایع و معادن هرات در صحبت با روزنامه اطلاعات روز هشدار میدهد که اگر افت قیمت افغانی در بازار ادامه داشته باشد، تا دو ماه دیگر شهرک صنعتی به گونهی کامل تعطیل میشود: «متأسفانه دولت هیچ برنامه و مدیریتی در بازار تبادل ارض ندارد. متأسفانه وضعیت خیلی بد شده است. نوسانات ارزی مردم را متضرر کرده است. ممکن است که پول افغانی خیلی بیارزش شود.»
او هشدار میدهد که با افزایش قیمت مواد سوختی برای تأمین انرژی، بسیاری از کارخانهها قادر نخواهند بود که مواد سوخت خریداری کنند.
صنعتگران هرات نگرانند که با افزایش قیمت دالر، کارخانههای تولیدی شهرک صنعتی هرات با تولیدات خارجی رقابت نمیتوانند. با سقوط حکومت بهدست طالبان، حدود ۱۰۰ کارخانه تولیدی از فعالیت بازمانده و شمار کارخانههای فعال به ۸۰ کارخانه کاهش یافته است.
شهرک صنعتی هرات یکی از بزرگترین شهرکهای افغانستان بود و تا هشت سال پیش بیش از ۳۰۰ کارخانه در این شهرک فعالیت تولیدی داشت.
با این وجود، بیم آن وجود دارد که با افزایش قیمت، دالر در برابر افغانستان، شمار زیادی از از نیروی کار در شهرک صنعتی هرات بیکار شوند. اما حکومت سرپرست طالبان در مورد کاهش چشمگیر ارزش افغانی در برابر ارزهای خارجی ابراز نظری نکرده است.
