دور دوم مذاکرات صلح در دوحه عملا متوقف شده است. گفته میشود گروه طالبان از میز مذاکرات فراری است و حاضر نیست که با هیأت جمهوری اسلامی افغانستان گفتوگوهای صلح را ادامه دهد. بهجای مذاکره، رهبران گروه طالبان سرگرم سفرهای منطقهایشان به کشورهای جبهه مخالف امریکایيها در منطقهاند. پس از سفر به روسیه و ایران، این بار به ترکمنستان سفر کردهاند. در طرف افغانستان، هیأت در دوحه است و مسئولان در کابل آمادگی جنگ را میگیرند. در نشست چها روز پیش مسئولان اصلی امنیتی در کابل حرف از «سرکوب نظامی گروه طالبان» و «آمادگی کامل برای شروع فصل جنگ» بود.
طرف سوم مذاکرات که امریکا است نیز این روزها سرگرم بررسی توافقنامه است که حدود یک سال پیش با گروه طالبان امضا کرد. واشنگتن میگوید طالبان به تعهداتش در توافقنامه پایبند نبوده است. واکنش طالبان مثل همیشه برگشت به میدان جنگ و تهدید به حملهی دوباره بر منافع امریکاییها بوده است. بسیاری از ناظران معتقدند که نیروهای خارجی مطابق توافق در ماه می سال جاری از افغانستان بیرون نخواهد شد.
با توافق امریکا و طالبان و شروع مذاکرات بینالافغانی بسیاریها امیدوار بودند که به پایان سالها جنگ یک قدم نزدیکتر و روزنه برای زندگی در فضای بدور از جنگ پدیدار شده است. اما کش و قوسهای این روزهای مذاکرات و سنگرهای داغ جنگ این روزنهی کوچک امید برای صلح را در حال فروبستن است. در شرایطی که دو طرف بیشتر از صلح، به شدت جنگ پافشاری دارند. برای مردم افغانستان که به این پروسه صلح دل بستهاند، آیا توقف روند گفتوگوهای صلح به معنای از دسترفتن فرصت صلح است؟ هشدارهای دو طرف در مورد شدت جنگ به چه معناست و آیا واقعا حکومت افغانستان برای سرکوب نظامی طالبان کمر بسته است؟
آیا روزنهی امید به صلح در حال فروبستن است؟
عمر صمد، پژوهشگر در شورای اتلانتیک و سفیر پیشین افغانستان در بلجیم در گفتوگو با اطلاعات روز، درباره بستهشدن روزنهی امید به صلح میگوید صلح یک هدف مردمی و ملی است که نباید به «بازيچه قدرتطلبی» استفادهجوییهای نامشروع و تداوم جنگ مبدل گردد: «نخبگان صادق و غیروابسته باید تلاش کنند مردم را امیدوار نگهدارند تا جامعه برای رسیدن به صلح عادلانه، پایدار و همهشمول سرنوشت را از طریق مفاهمه، خودگذری و مردمسالاری رقم بزند و مالک صلح باشد.»
عمر صمد در مورد هشدار دو طرف برای شدت جنگ، میگوید آنانیکه اراده سیاسی برای صلح ندارند، تفاهم و راهحل مسالمتآمیز را از طریق مذاکره به نفع خود نمیپندارند، از هر وسیلهای استفاده میکنند تا اوضاع را وارونه نشان داده و مانع پیشرفت در روند صلح شوند: «نه تنها که در هر دو جناح متخاصم در داخل افغانستان، بلکه در سطح منطقه و حتی در محافل سیاسی و لابیهای تمویل شده در سطح فرامنطقه نیز حلقات مخرب و ضد صلح وجود دارد که از آجنداهای مشخص نیابتی پشتیبانی میکنند.» از نظر آقای صمد در نهایت مردم افغانستان هستند که مالک سرنوشت خود شان میباشند و باید تصمیم بگیرند که چه سرنوشتی را برای خود رقم میزنند.
نظرمحمد مطمئن، نویسنده و کارشناس مسائل سیاسی در گفتوگو با اطلاعات روز، میگوید تا زمانیکه مدت قرارداد میان امریکاییها و طالبان تمام میشود، امید به رسیدن به صلح است. اما شدت جنگ به سود هیچ طرف نیست: «چرا که قربانی جنگ در هر دو طرف افغانها هستند.» آقای مطمئن میگوید، مردم افغانستان باید روی هر دو طرف فشار وارد کنند که از شدت جنگ دست بردارند. اگر جنگ شدت بگیرد، به معنای این است که فرصت رسیدن به صلح کمتر میشود. پس بهتر است دو طرف بیشتر روی «دیپلماسی صلح» توجه کمینند و نه استراتژی تشدید جنگ.
آیا افغانستان کمر به سرکوب طالبان بسته است؟
جنرال مسعود اندرابی، وزیر امور داخله در صحبت با خبرنگاران گفته بود که «طالبان ظرفیت سقوط هیچ شهر و هیچ مرکز ولایت را ندارند.» وزیر داخله گفت که طالبان جنگ در قندهار شروع کردهاند، اما افراد و سرباز برای جنگ ندارند که بر علیه نیروهای امنیتی افغانستان بجنگند، بلکه آنها را از ولایت فراه و سایر ولایتها آوردهاند. رهبری سیاسی طالبان در دوحه نشستهاند و از وضعیت سربازان شان در جنگ خبر ندارند.
عتیقالله امرخیل، آگاه امور نظامی در گفتوگو با اطلاعات روز، در کلیت این پروسه صلح شک دارد. آقای امرخیل معتقد است که پس از توافقنامه صلح امریکا با طالبان، این گروه مشروعیت پیدا کرده و اعتماد به نفس یافتهاند که میتوانند به تنهایی با زور نظامی در افغانستان حکومت کنند. بنابراین «گفتوگوهای صلح را تا جایی پیش میبرند که فصل بهار یا فصل جنگ شروع شود و حملات نظامی شان را بالایی نیروهای امنیتی افغانستان بیشتر کنند. طالبان ارادهی برای صلح با حکومت افغانستان ندارد. این را بارها رهبران شان گفته است.»
آقای امرخیل با اشاره به بحث «حکومت موقت» میگوید طالبان به خوبی میدانند که در درون نظام جمهوری هماهنگی و همسویی وجود ندارد. پس لازم نمیبینند با این نیروهای پراکنده و نامنسجم گفتوگوهای صلح را پیش ببرند و به توافق صلح برسند. «طالبان اراده برای جنگ و پیروزی نظامی دارند. از همان زمانی که توافقنامه صلح با امریکاییها امضا کردند معلوم بود که آمادگی جنگ با نیروهای امنیتی افغانستان را میگیرند. وقتی میبینند که بیشتر از آنها کسانی در درون نظام طرفدار سقوط حکومت و نظام هستند و حکومت موقت میخواهند، بیشتر تشویق به ادامه جنگ میشوند. اما حکومت افغانستان برنامهی مشخص ندارد. اینکه میگویند تصمیم بر سرکوب نظامی طالبان دارند هم آنچنان تصمیم نیست. اگر واقعا چنین تصمیم داشته باشند که درست است. قدرت در جنگ تعیینکننده قدرت در عرصه سیاست و گفتوگوهای صلح است.»
لطیف آرش، نویسنده و کارشناس مسائل سیاسی در گفتوگو با اطلاعات روز، در مورد توان سرکوب نظامی گروه طالبان توسط حکومت میگوید جنگ جاری افغانستان در طول این ۲۰ سال، «جنگ فرسایشی» بوده که نه طالبان توان سقوط حکومت را داشته و نه حکومت توان سرکوب نظامی و برچیدن بساط طالبان را داشته است. بنابراین، اگر حکومت افغانستان بر ادامه جنگ و سرکوب نظامی طالبان در شرایطی که فرصت صلح فراهم شده، پافشاری کند بدون شک جنگ شدت خواهد گرفت و وارد مرحلهی تازهی خواهد شد. «آمریکا ۳ صد هزار نیروی نظامی در ۲۰ گذشته نتواست طالبان را سرکوب کند. حالا که نیروهای امریکایی در حال خارجشدن بهطور کامل است، حکومت به تنهایی نمیتواند طالبان را سرکوب کند.»
عمر صمد درباره توان و اراده سرکوب نظامی طالبان میگوید حکومت آقای غنی با تمام امکاناتیکه در اختیارش قرار گرفته، رهبری نظامی را بر عهده دارد که از درون «فاقد اجماع» است. حکومت رییسجمهور غنی «با استفاده از نیروهای ویژه و قوای هوایی برای سرکوب طالبان، بیشتر از تاکتیکهای جنگ روانی استفاده میکند. از سوی دیگر طالبان هم با استفاده از ترور و تخویف میخواهند از طریق فشار نظامی و دیپلماتیک ارگ را در حالت دفاعی قرار دهند.» گروه طالبان همزمان از دو گزینه استفاده میکنند؛ هم گزینه سیاسی از طریق مذاکرات و هم گزینه نظامی از طریق ترور و بمبگذاریها تا همزمان بر دو طرف فشار وارد کنند تا امریکاییها به توافقنامه دوحه متعهد بمانند که در نهایت به تشکیل حکومت موقت/عبوری ختم شود و حکومت افغانستان نیز آن را بپذیرد.
نظرمحمد مطمئن در مورد تصمیم سرکوب نظامی طالبان توسط حکومت افغانستان، باور دارد که اگر نیروهای نظامی ناتو و امریکایی در افغانستان باقی بمانند، باز هم حکومت افغانستان نمیتواند که طالبان را سرکوب کند: «با حضور نیروهای ناتو و امریکاییها مراکز ولایتها را بگیرند. با اینحال اگر جنگ دوام کند و پس از خارج شدن نیروهای خارجی از افغانستان، طالبان قدرت را در کابل با زور نظامی به دست بگیرند، به رسمیت شناختن آن از سوی سازمان ملل متحد مسأله دیگر است.»
