ناکامی استخباراتی یا جنگ اطلاعاتی؟

عباس عارفی و عبدالواحد حیدری

هوای نسبتا سرد پاییزی برگ‌های زرد درختان دانشگاه کابل را از بدنه‌ی درختان جدا می‌کرد. یک روز عادی مثل دیگر روزها در دانشگاه کابل. قرار بود آن روز در بزرگ‌ترین نهاد علمی افغانستان نمایشگاه کتاب برگزار شود. استاد محمدفواد ابراهیمی در یکی از صنف‌‌های ساختمان استاژ دانشکده حقوق برای دانشجویان صنف چهارم «ج» دانشکده اداره و پالیسی عامه مضمون «مدیریت توسعه سازمانی» را تدریس می‌کرد. هنوز ساعت درسی تمام نشده بود که یک اتفاق غیرمعمول و دور از انتظار نه‌تنها آرامش یک روز عادی دانشگاه کابل را برهم زد که یک کشور را در بهت فرو برد. به‌جای نمایشگاه کتاب نمایش تراژیدی انسانی رقم خورد. شیرشاه خویشکی، یکی از کارمندان دانشگاه کابل اولین کسی بود که با گلوله‌ی مهاجمان مسلح نقش زمین شد. سه مهاجم مسلح از دروازه شمالی دانشگاه کابل وارد شدند و پس از ورود به دانشگاه در منزل اول ستاژ دانشکده حقوق شماری از دانشجویان را به رگبار بستند. گلوله‌‌های مهاجمان آن روز دانشجویان زیادی را نقش زمین کرد.

در این حادثه‌‌ی تروریستی که هفته گذشته (دو شنبه، 12عقرب) در دانشگاه کابل رخ داد، به گفته مسئولان دانشگاه کابل 19 تن به‌شمول یک کارمند دانشگاه، 16 دانشجوی کلاس چهارم دانشکده اداره و پالیسی عامه و دو دانشجوی دانشکده حقوق جان باختند. مسئولان دانشگاه کابل سه روز بعد از وقوع این حمله تروریستی در 15 عقرب در یک نشست خبری گفتند که 38 تن دیگر نیز در این رویداد زخمی شده‌‌اند.

این حمله واکنش‌های زیادی را در پی داشت؛ حکومت افغانستان فردایش را ماتم ملی اعلام کرد. بسیاری از کشورهای جهان با مردم افغانستان غم شریکی کردند.

مهاجمان شش ساعت با نیروهای امنیتی به درگیری پرداختند. در نهایت با از پادرآمدن مهاجمان، حکومت پایان حمله را اعلام کرد. داعش فورا مسئولیت حمله را بر عهده گرفت و عکسی از دو مهاجم نقاب‌دار منتشر کرد. داعش اعلام کرد حمله را دو عضو این گروه به نام‌‌های انس البنشیری و طارق الخراسانی انجام داده است. اما حکومت افغانستان انگشت اتهام را به‌سوی طالبان دراز کرد.

صحنه‌گردان حمله

ارگ ریاست‌جمهوری حمله بر دانشگاه کابل را محکوم کرد. صدیق صدیقی، سخن‌گوی ریاست‌جمهوری در یک پیام ویدیویی، به‌گونه‌ی ضمنی طالبان را مسئول این حمله دانست و گفت که این گروه پس از شکست سنگین در هلمند، اکنون دست‌پاچه شده و مکان‌های اکادمیک را هدف قرار می‌دهند. آقای صدیقی در آن صحبت ویدیویی افزوده است که طالبان بستر امن فعالیت‌های تروریستی را در افغانستان فراهم کرده و با نشر یک اعلامیه نمی‌توانند از دست‌داشتن در خشونت‌ها در افغانستان خود را برائت دهند. همچنان امرالله صالح، معاون اول ریاست‌جمهوری این حمله تروریستی را یک ناکامی استخباراتی و فاجعه انسانی خواند.

حمله‌ی تروریستی امروز بر پوهنتون کابل را سخت نکوهش می‌کنیم. به بازوان پرتوان نیروهای امنیتی خویش باور کامل داریم تا دهشت افگنان را در اسرع وقت، از بین خواهند برد. پس از شکست ننگین تروریستان در هلمند، اکنون؛ این گروه ها، دست‌پاچه شده‌ اند ومکان‌های اکادمیک را هدف قرار می‌دهند.

— Sediq Sediqqi 🇦🇫 (@SediqSediqqi) November 2, 2020

طالبان نیز بلافاصله به دنبال اظهارات سخنگوی ریاست‌‌جمهوری افغانستان حکومت را متهم کرد. ذبیح‌الله مجاهد، سخن‌گوی گروه طالبان با نشر اعلامیه‌‌ای در تویترش نوشت که حمله به دانشگاه کابل ربطی به این گروه ندارد. سخنگوی طالبان در اعلامیه‌‌ گفته است: «بدون شک این نوع حمله‌‌ها از سوی عناصر شروری انجام می‌‌شود که پس از شکست در جوزجان و ننگرهار اداره کابل به آنها پناه داده، در مهمان‌‌خانه‌‌ها نگهداری می‌‌‏کند و برای این‌گونه حملات آنها را استخدام می‌کند، حمایت و راهنمای کرده و برای‌شان پلان طرح می‌کند.»

ظاهرا این حرف طالبان آن عده اعضای گروه داعش را هدف قرار می‌‌گیرد که به نیروهای امنیتی افغانستان تسلیم شده‌‌اند. در این اعلامیه‌‌‌ی طالبان همچنان آمده است که دانشگاه کابل کدام هدف نظامی نیست که قابل توجیه باشد بلکه صرف به‌منظور ایجاد ترس و وحشت و پروپاگندسازی این‌گونه حملات انجام می‌شود.

فردای روز حمله به دانشگاه کابل، معاون اول ریاست‌جمهوری در سلسله تصمیم‌های صبحگاهی ساعت شش‌ونیم، بار دیگر گروه طالبان را عامل حمله بر دانشگاه کابل، مرکز آموزشی کوثر دانش و ترورهای هدفمند اخیر عنوان کرد. در این سلسله یادداشت‌ها بعضی جزئیات نیز آمده است. آقای صالح از گروهی به اسم «فاتح ځواک» یاد کرده و مدعی شده است که آن‌ها حمله بر دانشگاه کابل را سازماندهی کرده بود. معاون اول ریاست‌‌جمهوری این گروه را زیر مجموعه‌ی «شبکه حقانی» و مربوط به گروه طالبان معرفی کرده که در ولایت خوست تشکیل شده است.

آقای صالح به نقل از نیروهای امنیت ملی حاضر در صحنه حادثه، در رابطه به جزئیات این حمله نوشته است: «اسلحه باقی‌مانده از تروریستان با آنچه که در عکس‌های اعلامیه‌ی جعلی داعش آمده است تطابقت ندارد. عکس کسانی‌که در اعلامیه داعش نشر شده است با چهره تروریستانی که نابود شدند، تطابقت و شباهت ندارد. بیرق طالبان یکی از اجناس دریافت شده از بکس تروریستان است. در دیوار اطاق مانند دیگر حملات تروریستی آخرین جملات خود را نوشته‌اند و نوشته‌اند که زنده باد طالبان.»

در پی صحبت‌‌های معاون اول ریاست‌‌جمهوری، اعلامیه‌ی منسوب به کمیسیون آموزش و تحصیلات عالی طالبان بیرون آمد که در آن این حمله را تقبیح کرده و این حمله را کار حلقه‌های استخباراتی خواند که به نقل از این اعلامیه‌ می‌‌خواهند پروسه صلح را در مرحله حساس تخریب کنند.

سخن‌گوی طالبان هم به صحبت‌‌های معاون اول که گفته اسلحه‌‌ باقی‌مانده از تروریستان با اسلحه‌ای که در عکس منتشر شده از سوی داعش مطابقت ندارد، واکنش نشان داد و گفت: «در حمله بر پوهنتون کابل با سلاح‌های آمده بودند که از طرف به اصطلاح (امنیت ملی) اداره کابل برای‌شان فراهم شده بود.» او پرسیده که «چطور ممکن است که حمله‌‌کننده‌های مصروف جنگ در چند ساعت به خطاطی روی دیوارها هم وقت پیدا و به خط میرزایی امارت نوشته کند؟ به بردن بیرق به‌جای حمله چه نیاز دارند؟»

تویت ذبیح الله مجاهد:

۱ـ زمانیکه امرالله صالح باچشم سفیدی مسئولیت حمله را بر امارت نسبت داده میتواند، همچو صحنه سازی جعلی هم برایش آسان است.
چیطورممکن است که حمله کننده های مصروف جنگ در چند ساعت به خطاطی روی دیوارها هم وقت پیدا و به خط میرزایی امارت نویشته کند؟
به بردن بیرغ به جای حمله چی نیاز دارند؟

— Zabihullah (..ذبـــــیح الله م ) (@Zabehulah_M33) November 3, 2020

آقای صالح در یادداشت دیگری که روز دوشنبه 19 عقرب به نشر رسیده، از گروه تروریستی جدیدی به اسم «عبیده کاروان» یاد کرده که پس از توافق‌نامه صلح دوحه میان طالبان و امریکا، این گروه در «وزیرستان پاکستان» تشکیل شده، «تعلیمات دیده و به شهرهای بزرگ و به‌خصوص کابل اعزام شدند.»

آقای صالح از هویت مهاجمان بر دانشگاه کابل چیزی نگفته، اما جزئیاتی از آخرین لحظه‌های جنگ در داخل صنف‌های دانشگاه کابل ارائه کرده است. در یادداشت صالح آمده: «تروریستان مهاجم در پوهنتون کابل در ثانیه‌های آخر وقتی می بینند که نیروها از راه بام و با ایجاد سوراخ به سراغ‌شان می‌رسند، دستان خود را با بمب دستی انفجار می‌دهند و کشته می‌شوند. این کار نشان می‌دهد که به آن‌ها تفهیم شده بود که برای پنهان‌سازی رد پا و ثبوت انگشتان خود را از بین ببرند. یعنی گمان مسلکی این است که این‌ها قبلا به ارتکاب جرم دستگیر شده و بایومتریک شده بودند.»

آگاهان امنیتی چه می‌‌گویند؟

رحمت‌الله نبیل، رییس پیشین ریاست عمومی امنیت ملی در گفت‌وگو با اطلاعات روز با اشاره به این‌که دستگاه امنیتی و استخبارات کشور در خدمت یک دیدگاه سیاسی قرار گرفته است، «ناکامی استخباراتی» را یک امر سیاسی از بالا به پایین می‌داند و می‌گوید: «آن‌ها که این رویدادها را ناکامی استخباراتی می‌گویند، آب‌خور این ناکامی‌ها، در حقیقت پالیسی‌های است که از بالا طرح می‌شود.»

آقای نبیل با درنظرداشت یادداشت صالح و جزئیاتی که از سلاح و بیرق طالبان در صحنه‌ی رویداد گزارش کرده است، می‌گوید: «شما عملیات‌های که طالبان مسئولیت آن را پذیرفته، دنبال کنید و ببینید که در هیچ یک آن‌ها بیرق‌شان را نیاوردند. مسأله دیگر این‌که طالبان و امریکایی‌ها در قطر همکاری دارند و با همدیگر اطلاعات را شریک می‌کنند. طالبان می‌فهمند که اگر چنین کاری کنند آن دستاورد کلان‌شان را که عبارت از توافق‌نامه دوحه است، برهم می‌زند. یا مثلا آن ویدیوی که به‌نام داعش نشر شده است؛ کلاشنکوف‌های نو، دیگر این‌که در جنگ‌‌های چریکی و داخل یک مکان از کلاشنکوف‌های قُنداق‌دار استفاده نمی‌کنند. متآسفانه قیمت این بازی‌ها را مردم می‌پردازند.»

رحمت‌الله نبیل می‌گوید حکومت افغانستان از چنین فجایع «استفاده ابزاری و تبلیغاتی» می‌کند تا پروسه صلح را به چالش بکشاند. چرا که «این‌ها فکر می‌کنند که اگر بحث صلح جدی شود، بحث حکومت موقت هم جدی می‌شود. در صورت درخواست حکومت موقت در مقابل درخواست آتش‌بس یا کاهش خشونت، یک تعداد زیادی از سیاسیون افغانستان آماده همسویی با طالبان هستند. ممکن است در این‌صورت امریکایی‌ها بگویند که شما افغان‌ها وقتی حکومت موقت می‌خواهید ما نیز از شما حمایت می‌کنیم.»

جاوید کوهستانی، آگاه امور نظامی در گفت‌وگو با اطلاعات روز می‌گوید برعلاوه این‌که حکومت می‌خواهد از چنین فجایع استفاده ابزاری و تبلیغاتی کند، «تصمیم‌گری‌ها یا برخورد رهبری امنیتی و رهبری حکومت افغانستان سوال‌برانگیز است.» آقای کوهستانی با اشاره به این‌که حکومت رفتار غیرمعمول با رویداد دانشگاه کابل داشته است، معتقد است که «نمی‌شود گفت که خود حکومت، ولی می‌شود گفت که شاخه‌های در درون نظام ممکن است پشت چنین رویدادهای باشد.»

آقای کوهستانی با اشاره به ویدیویی که به‌نام گروه داعش نشر شده و در آن ویدیو سه مرد با صورت‌های کاملا پوشیده، بیانیه‌ی را از آدرس فردی به نام «شهاب المهاجر» به زبان فارسی به خوانش می‌گیرند و سلاح‌های نوع کلاشنکوف در دست دارند، می‌گوید: «سلاحی که نشان داده شد، سلاح روسی است. چریک‌ها دارای سلاح پیشرفته و لیزری می‌باشند. در مجموع گروپ‌های انتحاری طالبان از پیکا یا M4 امریکایی استفاده می‌کنند. این‌ها بسیار سلاح معمولی بودند که این‌ همه سوال‌برانگیز است.»

اعضای کمیسیون امنیت داخلی مجلس نمایندگان می‌‌گویند که در مورد حمله به آموزشگاه کوثر دانش و حمله بر دانشگاه کابل تحقیق می‌‌کند. محمدعارف رحمانی، عضو این کمیسیون از جنگ/بازی پیچیده‌‌ی استخباراتی در کشور یاد کرده و می‌‌گوید: «هنوز نمی‌‌توانیم در مورد منشاء این حملات قضاوت قطعی بکنیم. آنچه که می‌‌توانیم بگوییم این است که این حملات خیلی شبیه به حملات تروریستی شبکه حقانی است.»

پس از ختم درگیری‌ها در دانشگاه کابل، اعلامیه‌‌ای از آدرس گروه داعش در شبکه‌های اجتماعی همگانی شد که در آن گروه داعش مسئولیت حمله بر دانشگاه کابل را برعهده گرفته بودند، اما حکومت افغانستان همچنان تأکید بر این موضوع داشت که حمله نه از سوی گروه داعش، بلکه از سوی گروه طالبان بوده است. پس از آن ویدیویی دیگری ظاهرا از آدرس گروه داعش در رسانه‌های اجتماعی به نشر رسید که در آن سه مرد با صورت کاملا پوشیده جلو بیرق داعش، به زبان فارسی صحبت می‌کنند و می‌گویند که حمله بر دانشگاه کابل کار «طالبان وطنی» و «طالبان مرتد» بوده است. با آن‌که صورت این افراد در ویدیو پوشیده است، اما صدای که روی ویدیو گذاشته شده به‌نظر می‌رسد که از هیچ یک از مردان درون ویدیو نیست و صدا چنان شفاف است که به‌نظر نمی‌رسد گوینده جلو دهنش پوشیده باشد. این ویدیو بیشتر از همه بر ابهام حمله بر دانشگاه کابل افزوده است.

لینک ویدیو: https://www.facebook.com/ahmadkamil456/videos/1664849923689198/

طالبان می‌گوید که این ویدیو از سوی حکومت جعل شده است و کارشناسان باور دارند که حکومت نه بلکه حلقه‌هایی از درون حکومت پشت این حمله‌اند.

اما آقای رحمانی در مورد این ویدیو می‌‌گوید: «به‌لحاظ فلسفی امکان دارد، یعنی محال نیست. اما به‌لحاظ سیاسی وارد کردن چنین اتهامی بدون مدرک و دلیل روشن و مورد اعتماد ناموجه و غیر قابل قبول است. می‌‌دانیم که امنیت ملی افغانستان حتا اگر بخواهد چنین ویدیویی را بسازد، این قدر غیرحرفه‌ای عمل نمی‌کند.»

با این‌حال، ذبیح‌الله مجاهد، سخن‌گوی طالبان، در گفت‌وگو با اطلاعات روز دست‌داشتن طالبان را در حمله بر دانشگاه کابل رد می‌کند و می‌گوید که این حمله از سوی حکومت افغانستان طراحی شده است، چرا که «نسبت دادن این حادثه به طالبان قبل از این‌که ثابت شود یا حملات به پایان برسد و جنگ یک ساعت بگذرد، مطرح کردن آن از سوی معاون اداره کابل ثابت می‌سازد که این پلان قبل از وقت سنجیده شده و طرح‌ریزی شده بوده تا به این جنایت دست بزنند و باز ملامتی را به گردن امارت اسلامی طالبان بیندازند.» رحمت‌الله اندر، سخن‌گوی شورای امنیت ملی در گفت‌وگو با اطلاعات روز ادعاهای از این دست را که حکومت در حمله بر دانشگاه کابل دست دارد رد کرده و می‌گوید: «این ادعای کاذب است که از سوی گروه‌های تروریستی و عده‌ای از حلقات مغرض و استخباراتی جهت ایجاد بی‌باوری بر حکومت افغانستان و نیروهای شجاع و دلیر امنیتی و دفاعی، و نفاق در اجتماع مطرح می‌گردد، تا اذهان عامه را مغشوش ساخته و این عمل تروریستی را تبرئه کنند.»