کابوس درد و فقر

براساس معلومات وزارت صحت عامه‌ی افغانستان، یک درصد کودکان افغان به سوراخ قلب مبتلایند؛ در حدود ۱۲۸ هزار کودک. وزارت صحت عامه می‌گوید این بیماری اغلب در میان کودکان مشاهده می‌شود که پدر و مادر آن‌ها ازدواج فامیلی داشته‌اند. همچنان به گفته‌ی سخن‌گوی وزارت صحت افغانستان سوءتغذی مادران در زمان بارداری عامل دیگری این ‌بیماری است.

بیماری سوراخ قلب که یک بیماری مادرزادی است در برخی از کودکان حین تولد مشاهده می‌شود و در برخی دیگر در سال‌های بعد تولد. این بیماری می‌تواند ارثی نیز باشد.

نهاد سره میاشت می‌گوید وضعیت جنگی در افغانستان و استفاده از برخی داروها در زمان بارداری مادران نیز از عوامل سوراخ قلب در افغانستان است. از طرف دیگر به گفته‌ی این نهاد بشردوستانه، به‌دلیل دسترسی‌نداشتن مردم در بسیاری از نقاط افغانستان به خدمات صحی و مراکز درمانی، کودکان با عارضه‌ی سوراخ قلب متولد می‌شوند یا حتا پیش از تولد جان خود را از دست می‌دهند.

وزارت صحت‌ عامه می‌گوید درمان کودکانی که بیماری‌شان پیشرفته نباشد در افغانستان هم انجام می‌شود. اما کسانی که با بیماری پیشرفته دچارند به خارج از کشور برای درمان فرستاده می‌شود.

کابوس درد و فقر

گریه مداوم کودک ۱۰ ماهه یدالله، معلم بامیانی سکوت سالن انتظار را شکسته است. یدالله و همسرش از بامیان آمده تا کودک ۱۰ ماهه‌‌شان را که به بیماری سوراخ قلب مبتلاست، درمان کنند. به‌نظر می‌رسد بیماری کودک یدالله جدی است. او توسط پیپ اکسیجنی که به بینی‌اش وصل شده تنفس می‌کند. یدالله می‌گوید کودک‌اش زمانی که متولد شد تا دو ماه هیچ علایمی از بیماری را نداشت و مانند دیگر کودکان سالم بود، اما پس از این‌که سینه‌بغل شد و حالش رو به وخامت رفت، پزشکان به آن‌ها گفتند کودک‌شان دچار عارضه‌ی سوراخ قلب است و باید هر چه عاجل درمان شود.

هزینه درمان بیماری سوراخ قلب زیاد است و بسیاری از خانواده‌ها در افغانستان توان مالی درمان کودکان‌شان را ندارند. مثل یدالله که در بامیان معلم است. می‌گوید برای تأمین هزینه‌های درمان کودکش ناچار شده خانه‌اش را گرو بگذارد: «از روزی که مشخص شد طفلم دچار این بیماری است باید شبانه‌روز به اکسیجن وصل باشد در بامیان فقط یک جا این کپسول را دارد که قیمت هر کپسول ۱۵۰۰ افغانی است و فقط برای سه روز بس است.»

یدالله و همسرش با هم نزدیکی خانوادگی دارند و پنج فرزند دارند. او می‌گوید یکی دیگر از فرزندانش نیز به عارضه‌ی سوراخ قلب مبتلا بوده که بیست روز پس از تولدش فوت شده است. آن‌ها با نگرانی از وضعیت کودک‌شان برای گرفتن پاسپورت و معالجه‌ی کودک دومش در خارج از کشور به سره میاشت آمده بودند و می‎گویند نمی‌توانند کابوس درد کودک ده ماهه‌شان را تحمل کنند.

اغلب کسانی که فرزندان‌شان با بیماری سوراخ قلب دست به گریبان‌اند می‌گویند از زمانی که کودک‌شان دچار بیماری سینه‌بغل شد آن‌ها پی به وجود این عارضه بردند. نظام‌الدین از ننگرهار به کابل آمده است. کودک پنج ساله‌ی نظام‌الدین به سوراخ قلب مبتلاست. او با اشاره به دستان کودکش می‌گوید لب‌ها و ناخن‌های فرزندش کبود و سیاه می‌شود و او به‌تازگی متوجه شده که این علایم مربوط به بیماری سوراخ قلب است.

تأمین هزینه درمان سوراخ قلب برای نظام‌الدین نیز مثل یک کابوس است. او که کراچی‌وان است و عاید کمی دارد، اما سره میاشت از او خواسته است برای گرفتن پاسپورت و ویزا به کابل بیاید. نظام‌الدین امیدوار است به کمک سره میاشت کودکش برای درمان به خارج از کشور فرستاده شود.

رفیع‌الله، دهقان است و دختر دوازده ساله‌اش را که به بیماری سوراخ قلب مبتلا است از ولایت خوست به سره میاشت مرکزی آورده است. او می‌گوید زمانی که دخترش شش سال داشت، آن‌ها متوجه شدند که سوراخ قلب دارد. اما چون وضعیت مالی مساعدی نداشت، نتوانسته زودتر از این برای درمان دخترش اقدام کند. رفیع‌الله سال گذشته ثبت نام کرده است و حالا از او خواسته‌اند تا به همراه دخترش برای گرفتن پاسپورت و ویزا به سره میاشت مرکزی بیاید.

۹۰ درصد بیماران سوراخ قلب کودکان‌اند

جمعیت هلال احمر افغانی یکی از نهادهایی است که از سال ۲۰۰۸ بدین سو در زمینه‌ی درمان سوراخ قلب فعالیت دارد و سالانه شمار زیادی از این بیماران توسط سره میاشت درمان می‌شود. این نهاد می‌گوید مردم از ۳۴ ولایت افغانستان به این نهاد مراجعه می‌کنند و ۹۰ درصد کسانی که دچار بیماری سوراخ قلب هستند، کودکان‌اند.

داکتر رفیع امیری، معاون خدمات صحی سره میاشت می‌گوید این نهاد امسال توانسته‌ بیش از ۶۰۰ بیمار سوراخ قلب را درمان کنند. اما شیوع بیماری کرونا کار آن‌ها را مشکل کرده است. او تأکید می‌کند بیماران به‌دلیل مسدود بودن مرزها در شفاخانه‌های داخل کشور عملیات شده‌اند.

آقای امیری گفت کسانی که حال بهتری دارند بیشتر توسط اکسیجن‌تراپی تحت مراقبت قرار می‌گیرند، اما بیمارانی که وضعیت وخیم‌تر و عاجل دارند به شفاخانه‌های داخل و خارج برای درمان معرفی می‌شوند: «نمی‌توان تمامی بیماران را به سنترهای خاص فرستاد. باید براساس خواست آن‌ها و میزان امکانات آن‌ها را ارجاع داد. براساس رأی کمیسیونی که به همین منظور تعیین شده وضعیت بیمار بررسی و ارزیابی و بر همان اساس به بخش‌های مربوط معرفی می‌شوند.»

نورآغا صاحب‌زاده، سخن‌گوی سره میاشت می‌گوید از سال ۲۰۰۸ تا کنون این نهاد بیش از ۱۸ هزار تن که بیماری سوراخ قلب داشته‌اند ثبت کرده که ازاین میان ۱۱ هزار و ۷۹۰ نفر از آن‌ها درمان شده‌اند و هفت هزار نفر نیز در نوبت‌اند.

آقای صاحب‌زاده افزود هزینه‌ی عملیات‌ها با توجه به وضعیت بیمار از دو تا سه‌هزار دالر تفاوت می‌کند و مردم توان پرداخت آن را ندارند. این نهاد به‌طور رایگان کودکان نیازمند مبتلا این بیماری قلبی را برای درمان به خارج از افغانستان می‌فرستد. پیش از این تقریبا تمامی مبتلایان به سوراخ قلب به خارج از کشور فرستاده می‌شدند، اما سره میاشت در این اواخر با زمینه‌سازی و قرارداد که با برخی شفاخانه‌های داخلی بسته‌اند، فرصت درمان این بیماران را در داخل نیز فراهم کرده است. به گفته سخن‌گوی این نهاد تنها بیماران پیشرفته و عاجل برای درمان به خارج از کشور فرستاده می‌شود.

همچنان اخیرا وزارت صحت عامه‌ی کشور مرکز عملیات قلب را در شفاخانه‌ی صحت طفل اندرا گاندی افتتاح کرده است و در مرحله‌ی بعدی قرار است مرکز عملیات دیگری را در شفاخانه‌ی آتاتورک فعال کند تا نیاز به درمان بیماران دارای سوراخ قلب در خارج از کشور کمتر شود.