بیش از ده روز از فعالیت گروهی با نام «امر به معروف و نهی از منکر» که از سوی ریاست حج و اوقاف هرات ایجاد شده، میگذرد. فعالیت این گروه برای بسیاریها تداعیگر دوران سیاه حاکمیت طالبان است و با واکنش گستردهی هراتیان مواجه شده است.
مسئولان در ریاست حج اوقاف هرات میگویند اولین گزینه از لایحه وظایف این ریاست، ارشاد یا همان امر به معروف و نهی از منکر است و آنان در قالب گروه سهنفری برای جلوگیری از منکرات و فحشا مبارزه میکنند. عبدالخالق حقانی، رییس حج و اوقاف ولایت هرات در صحبت با روزنامه اطلاعات روز میگوید که اجماع نظر در میان علمای هرات برای فعالیت امر به معروف و نهی از منکر برای نظارت از مراکز تجارتی، رستورانها، کافه و مراکز سونوگرافی زنانه شکل گرفته است. او در این مورد گفت: «در شفاخانهها نباید زنان توسط مردان سونوگرافی شوند و وقتی زنان از تکنولوژی طبی فارغ میشوند، خلاف شریعت اسلامی هست که مردان سونوگرافی کنند.»
رییس حج و اوقاف ولایت هرات میگوید که روند امر به معروف و نهی از منکر به گونهی فعالانه و با نیروی بیشتر رضاکار همچنان ادامه خواهد داشت و هیچ خشونتی علیه مردم صورت نمیگیرد. به گفتهی او: «برای تجار توصیه میکنیم که سود ندهند و سود هم نگیرند و در رستورانها مشروبات الکلی و مواد نشهآور استفاده نشود و جوانان هم توصیه میکنیم که قلیون نکشند.»
او هشدار میدهد که اگر به توصیههایشان مبنی بر مهار منکرات اعتنایی نشود، متخلفان را به پولیس و نهادهای عدلی و قضایی معرفی خواهند کرد. از دید ریاست حج و اوقاف هرات، نوشیدن مشروبات الکلی در رستورانها، قماربازی و هر عمل دیگر خلاف دستورهای دین مقدس اسلام، فحشا و منکرات به حساب میآید و باید با این موارد مبارزه جدی شود.
اما در کابل وزارت حج و اوقاف میگوید که از این کار ریاست حج و اوقاف در هرات اطلاعی ندارد. فضلمحمد حسینی، سخنگوی این وزارت به خبرنگار روزنامه اطلاعات روز در گفت: «ما در مرکز این موضوع را از زبان شما میشنویم.»
در اعلامیهی اداره محلی هرات نیز در واکنش به ایجاد گروه امر به معروف و نهی از منکر ریاست حج و اوقاف آمده است: «بر مبنی هدایت مقام ولایت، تمام ادارات از جمله ریاست حج و اوقاف مکلفاند فعالیتهای خود را در چارچوب لوایح و طرزالعملهایشان تنظیم و عملی کنند.»
بازگشت روزهای سیاه؟
بیش از دو هفته از آغاز مذاکرات بینالافغانی در دوحه کشور قطر میگذرد. هیأت جمهوری اسلامی افغانستان و هیأت گروه طالبان در حال حاضر روی اصول و طرزالعمل کاری مذاکرات کار میکنند. اما فعالان حقوق زن در هرات معتقدند که ایجاد گروهی موسوم به امر به معروف و نهی از منکر، دفاع از ارزشهای امارت اسلامی طالبان است.
عزیزه خیراندیش، یکی از این فعالان در صحبت با روزنامه اطلاعات روز میگوید افرادی که از دیدگاههای افراطی حمایت میکنند، امیدوارند که در حکومت آینده با سهیمشدن طالبان، در قدرت همچنان حضور داشته باشند.
او از حکومت میخواهد که با مسئولان ادارههای دولتی برخورد جدی کند تا از ارزشهای طالبانی حمایت صورت نگیرد: «وقتی امر به معروف و نهی از منکر در هرات ایجاد میشود، در اذهان تمام مردم وحشت و دهشت ایجاد میکند و باعث نگرانی شدید مردم میشود. ایجاد امر به معروف و نهی از منکر دقیقا حمایت از موضع طالبان است. هنگامی که حکومت از حفظ جمهوریت در میز مذاکره با طالبان حرف میزند، چگونه فعالیت اداره امر به معروف و نهی از منکر نظام امارت اسلامی را اجازه میدهد.»
ایجاد گروه امر به معروف و نهی از منکر با موجی از انتقاد هراتیان مواجه شده است. آرزو یحیازاده، یکی از فعالان رسانهای در هرات در صحبت با روزنامه اطلاعات روز میگوید که ایجاد این گروه، دوران سیاه طالبان را بازنمایی میکند و باید جلو فعالیت این گروه بیدرنگ گرفته شود.
او با ابراز نگرانی از گسترش افراطگرایی در ولایت هرات میگوید: «از یک سال به اینسو، فعالیتهای زنستیزانه در هرات افزایش یافته و ما به هیچ عنوان به افراد تندرو اجازه نمیدهیم که برای ما زنان محدودیت وضع کنند. در هرات خانوادهها به رستورانها میروند، اما ما به چشم خود فحشا را ندیدهایم.»
هراتیان از اداره موسوم به امر به معروف و نهی از منکر در دوران طالبان خاطرات بدی دارند. این اداره بارها با هراتیان به گونهی خشونتآمیز برخورد کرده بود و آنان را به اجبار وادار به عبادت کرده بود. پیشتر هم ملایی بهنام مجیبالرحمان انصاری، خطیب مسجد جامع گازرگاه در شمالشرق شهر هرات پس از نصب تابلوهای زنستیزانه، اقدام به راهاندازی گروهی تحت نام امر به معروف و نهی از منکر کرده بود. این گروه در بخشهای از گازرگاه اقدام به بازرسی بدنی و وسایط نقلیه هراتیان کردهاند و کماکان فعالیت این گروه ادامه دارد.
باشندگان هرات از حکومت میخواهند که جلو فعالیتهای تندروانه گرفته شود و بیشتر از این به افراطگرایان دینی زمینه مانور فراهم نشود.
«حج و اوقاف کارهای جنایی نکند»
همزمان با فعالشدن گروه امر به معروف و نهی از منکر از سوی ریاست حج و اوقاف در هرات، اتاق اصناف و پیشهوران هرات میگوید که به گونهی منظم از چگونگی فعالیت رستورانها و کافهها نظارت صورت میگیرد و در صورتیکه کارهای خلاف قانون وجود داشته باشد، بخش جنایی، فرماندهی پولیس هرات دست به کار میشود. عبدالودود فیضزاده، رییس این اتاق به روزنامه اطلاعات روز میگوید: «رییس حج و اوقاف تازه به فعالیت آغاز کرده و میخواهد که با امر به معروف و نهی از منکر برای خود برنامه بسازد و دنبال سوژه است.»
به گفته او، ریاست حج و اوقاف هرات، نباید تجربههای دوران طالبان را دوباره تکرار کند: «حالا دولت طالبان نیست که امر بالمعروف برود و از کار رستورانها نظارت کند. اگر کارهای خلاف در رستورانها و کافهها صورت میگیرد، پولیس جنایی و حوزههای پولیس باید کنترل کنند و این وظیفه حج و اوقاف نیست.»
رییس اتاق پیشهوران و اصناف هرات تأکید دارد که جوازهای فعالیت مالکان مغازهها، رستورانها و کافهها در صورت مشاهده کارهای غیراخلاقی و خلاف قانون، ملغا میشود.
آیا رسانهها منکرات نشر میکنند؟
ریاست حج و اوقاف ولایت هرات تصمیم دارد که از محتوای نشراتی رسانههای محلی هرات نیز از طریق گروه «امر به معروف و نهی از منکر» نظارت کند. رییس حج و اوقاف هرات حتا یک گام فراتر گذاشته و تأمین عواید برخی از رسانهها را از منابع نامشروع و حرام عنوان کرده است. او همچنین بر جلوگیری از نشر محتوای خلاف دین اسلام در رسانهها تأکید کرده است: «اگر نشرات خلاف دین مقدس اسلام به مشاهده برسد، اداره حج و اوقاف هرات به توصیه مسالمتآمیز آن میپردازد تا اینکه از این به بعد این نشریات، عاید حلال داشته باشند. اگر نشریات خلاف اسلام باشد، عواید آن نیز نامشروع است.»
رییس حج و اوقاف هرات هشدار میدهد که اگر به توصیههای شفاهی امر به معروف و نهی از منکر رسانهها عمل نکنند، با مشوره علمای دینی علیه رسانهها تصمیمگیری خواهد شد.
به باور او، نشر برخی از مجموعههای تلویزیونی و برنامهها به ترویج فحشا و منکرات در جامعه میپردازد: «خیلی سریالها و برنامههای دوبلهشدهی کشورهای بیرونی که در افغانستان نشر میشود، در داخل این برنامهها اختطاف، کشتن، روابط نامشروع و فرار منزل به مردم یاد میدهد.»
در ولایت هرات اغلب رسانههای محلی با پخش پیامهای بازرگانی مصارفشان را تأمین میکنند. بیشتر این رسانهها با کمبود منابع مالی مواجهند و با دشواری فعالیتشان را ادامه میدهند.
حبیبالله فراهی، مدیر مسئول تلویزیون ماهوارهی و محلی عصر در گفتوگو با روزنامه اطلاعات روز میگوید که بیشتر عوایدشان از طریق پخش پیامهای بازرگانی شرکتهای خصوصی در هرات تأمین میشود: «ما تلویزیون خصوصی هستیم و متکی به بازار فعالیت میکنیم و تمام منابع مالی ما از شرکتهای خصوصی و خدماتی داخلی برآورده میشود، آیا این شرکتها فعالیتهای حرام دارند؟»
او تأکید دارد که در مطابق با قوانین افغانستان حاضر به پاسخگویی در مورد محتوای نشراتی هستند اما به هیچ فرد و یا نهادی خلاف قوانین نافذه اجازه نظارت را نمیدهند.
نی یا حمایتکننده رسانههای آزاد در غرب کشور نیز اظهارات رییس حج و اوقاف هرات در مورد منابع مالی و محتوای نشراتی رسانهها را «غیر مسئولانه» میداند و خواستار توقف اظهارات این چنینی شده است. حامد مومن، مسئول این نهاد در غرب کشور در صحبت با روزنامه اطلاعات روز، از مسئولان دولتی و شهروندان میخواهد در صورتیکه ملاحظه در محتوای نشراتی رسانهها دارند، باید به کمیسیون رسیدگی به تخطیهای رسانهها شکایت درج کنند: «هر نهادی که پیرامون محتوای نشراتی و خبرنگاران، بحث، شکایت و ملاحظهی دارند، میتوانند از مراجع حقوقی همکاری بخواهند و نباید مسئولان دولتی اظهارات پشت میزی بر کار رسانهها داشته باشند.»
او از رییس حج و اوقاف هرات میخواهد در صورتیکه اسنادی دال بر حرام بودن محتوای رسانهها دارند، باید سند ارائه کنند و به هیچ عنوان رسانهها اجازه نظارت از عملکردشان به این اداره نمیدهند. به گفته او، هنگامی که گروه امر به معروف و نهی از منکر ریاست حج و اوقاف به نظارت از محتوای رسانهها در هرات بپردازد، از مراجعه قانونی علیه این اداره اقدام خواهد شد.
در همین حال آریا رئوفیان، رییس اداره اطلاعات و فرهنگ هرات در صحبت با روزنامه اطلاعات روز میگوید که براساس قوانین نافذه کشور هیچ ادارهای صلاحیت نظارت و بررسی نحوهی فعالیت رسانههای آزاد را ندارد و تنها وزارت اطلاعات و فرهنگ و کمیسیون بررسی شکایات و تخلفات رسانهای در مرکز کشور حق مداخله در کار رسانهها را در چارچوب قانون دارند: «هر نهاد و ادارهای که در نحوهی فعالیت رسانه و نشرات رسانهها کدام نظر منفی دارد، شکایت خود را به اداره اطلاعات و فرهنگ هرات درج کند، تا از این طریق به کمیسیون رسیدگی به تخطیهای رسانه در مرکز کشور راجع شود.»
