همزمان با افزایش افراد مبتلا به ویروس کرونا در افغانستان، وزارت صحت عامه پالیسی جدید مبارزه با این ویروس را روی دست گرفته است. براساس این پالیسی، پس از این سکتور صحی خصوصی نیز میتواند در کنار شفاخانههای دولتی ویژهی کرونا، برای تشخیص و درمان مریضان مبتلا به کرونا فعالیت کند.
احمدجواد عثمانی، سرپرست وزارت صحت عامه روز پنجشنبه (22 جوزا)، حین اعلام برنامههایش برای مبارزه با ویروس کرونا گفت که در مشورت با متخصصان صحی یک برنامهی جامع را در امر مبارزه با ویروس کرونا طرح کرده که براساس آن، زمینهی تشخیص بیشتر بیماران فراهم میشود.
آقای عثمانی گفته بود: «تا اکنون مبارزه با کرونا یک جز کوچک از سیستم صحی افغانستان بوده و این سبب شده است که روند درمان و تشخیص بیماران کووید19 با کُندی به پیش برود. از این رو، اکنون نیاز است تا تمامی سکتور صحی در مرکز و ولایات منسجم شوند و با ویروس کرونا مبارزه کنند.»
با آنکه این طرح از سوی سکتور صحی خصوصی و شماری از نمایندهای مردم در مجلس با استقبال روبهرو شده، اما شماری شهروندان و فعالان جامعه مدنی میگویند که عملیکردن پالیسی بسیج ملی مبارزه با کرونا از نگاه منابع مالی مردم را با مشکلات جدی مواجه خواهد کرد.
پالیسی جدید چیست؟
برنامه بسیج ملی مبارزه با کرونا دارای پنج مرحله است.
مرحله اول: مشارکت سکتور صحی خصوصی و دولتی برای مبارزه با کرونا و پذیرش افراد مبتلا به این مریضی. بر این اساس، تمام سکتور خصوصی باید برای مبارزه با کرونا آماده شوند. مرحله دوم: تمام شفاخانههای خصوصی در صورت داشتن تجهیزات پزشکی پس از این حق و جواز آزمایش افراد مبتلا به کرونا را خواهند داشت. مرحله سوم: در محلات دور در صورتی که شفاخانهها (دولتی و خصوصی) تجهیزات آزمایشی نداشته باشند، افراد مبتلا براساس علایم کلینیکی ویروس کرونا باید تحت مراقبت و درمان قرار بگیرند.
مرحله چهارم: برای درمان سریع بیماران مبتلا به کرونا از این پس روش پلازما درمانی جواز دارد و این جواز به شفاخانه و داکتر معالج داده میشود تا در مورد تجویز پلازمای خون نظر به حالت مریض تصمیم بگیرند. مرحله پنجم: تجرید و مراقبت از افرادی دارای علایم خفیف و متوسط کرونا در خانهها و تحت نظارت شدید داکتران وزارت صحت عامه صورت میگیرد.
داکتر اکمل سمسور، سخنگوی وزارت صحت عامه به روزنامه اطلاعات روز میگوید که شیوع ویروس کرونا افزایش یافته است، اما ظرفیت درمان و کمکرسانی به افراد مبتلا به این بیماری بهشدت کم است. او همچنان میگوید که به این دلیل وزارت صحت برنامهی جدید بسیج ملی مبارز با کرونا را با مشارکت سکتور صحی خصوصی روی دست گرفته است تا از تمام ظرفیت موجود سکتور صحت در امر مبارزه با ویروس کووید19 کار گرفته شود: «قبلا برای درمان و تشخیص ویروس کرونا شفاخانههای محدود در نظر گرفته شده بود، اما برنامهی بسیج ملی مبارزه با کرونا به این معنا است که تمامی سکتور صحت حتا پوستههای صحی در دورترین قریهها در حد توانایی که دارند باید در حال آمادهباش مبارزه با کرونا باشند.»
آقای سمسور توضیح میدهد که پوستههای صحی در دورترین نقاط کشور باید بهشکل گسترده در مورد ویروس کرونا معلومات صحی بدهند. شفاخانههای خصوصی و دولتی در سراسر کشور برای آزمایش، پذیرش و درمان افراد مبتلا به ویروس کرونا باید آمادگی بگیرند و بخشهای پذیرش جداگانه را ایجاد کنند.
او همچنان میگوید که این شفاخانهها باید به کارمندانش زمینههای آموزش و همچنان تجهیزات طبی و تجهزات محافظتی بهداشتی را فراهم کنند تا آنها بتوانند در موقع ضرورت افراد مبتلا به کرونا را تحت درمان قرار دهند. به گفتهی او، این سهولتها میتواند عرضه خدمات صحی برای مبارزه با کرونا را نظر به شمار افراد مبتلا به این ویروس بهتر و بیشتر کند.
آقای سمسور علاوه میکند: «وزارت صحت به سکتور خصوصی گفته است که تنها آزمایش R.T.P.C.R قابل اعتبار است و آزمایشهای ابتدای و سریع معافیتی (test rapid) اعتبار ندارد. با این وجود شفاخانهها باید حداقل ظرفیت پذیرش ده بیمار کرونا را ایجاد کنند.»
براساس آمار وزارت صحت افغانستان، در حال حاضر 1093 مرکز صحی فرعی، 878 مرکز صحی اساسی، 438 مرکز صحی جامع، 88 شفاخانه ولسوالی، 302 تیم سیار صحی، 791 سایر انواع مراکز صحی، 27 شفاخانه ولایتی، 29 شفاخانه اختصاصی ملی، 9 شفاخانه حوزوی و 528 مرکز صحی خصوصی در سراسر کشور فعالاند. نزدیک به 90 درصد مردم نظر به فاصله مکانی به این مراکز صحی، به خدمات صحی دسترسی دارند. وزارت صحت میگوید که از این ظرفیت باید در امر مبارزه با کرونا کار گرفته شود.
در همین حال، داکتر فردین غرمان، رییس اتحادیه شفاخانههای خصوصی در کابل میگوید که 69 درصد خدمات صحی باکیفیت تنها توسط سکتور صحی خصوصی به مردم ارایه میشود و مشارکت سکتور خصوصی در امر مبارزه با کرونا در کشور کمک بزرگ به مردم برای دریافت خدمات صحی مخصوص کرونا است.
به گفتهی داکتر غرمان، «با وجود اعلام آمادگی سکتور خصوصی در امر مبارزه با کووید19، دولت ارایه خدمات را انحصاری کرد، اما اکنون متأسفانه وضعیت از کنترل خارج شده و قبل از اعلان دولت بهصورت غیر رسمی در شفاخانههای خصوصی افراد مصاب به کرونا از روی مجبوریت بستری شدند.»
داکتر غرمان توضیح میدهد که سکتور خصوصی نظر به وضعیت پیشآمدهی صحی به وزارت صحت طرح مشارکت ارایه کرد و از سوی رهبری تازه وزارت صحت عامه پذیرفته شد، اما عملیکردن این طرح با مشکلات مواجه است.
9 هزار هزینه مراقبت در یک شبانهروز
با آن که در طرح مشارکت سکتور صحی خصوصی و دولتی، برای درمان و کمک به افراد مبتلا به کرونا، در مورد هزینههای درمانی افراد مبتلا به کرونا هیچ وضاحت داده نشده است، اما رییس اتحادیه شفاخانههای خصوصی میگوید که هزینهی یک شبانهروز مراقبت و بستری شدن افراد مبتلا به کرونا در شفاخانههای خصوصی نُه هزار افغانی به وزارت صحت پیشنهاد شده است تا دولت آن را بپردازد، اما دولت آنرا نپذیرفته است.
داکتر فردین غرمان میگوید: «دولت به ما گفت که حتا یک افغانی با سکتور خصوصی برای درمان افراد مبتلا به کرونا کمک نمیتواند و تمام هزینهها را باید خود مردم بپردازند.» او تأکید میکند که عملیکردن طرح مشارکت سکتور خصوصی در امر مبارزه با کرونا بهدلیل وضعیت اقتصادی مردم و عدم کمک دولت با شفاخانههای خصوصی به مشکل مواجه است.
آقای غرمان میافزاید که در حال حاضر شماری از شفاخانههای خصوصی مجبورند که از ولایت شرقی ننگرهار آکسیجن خریداری کنند که این کل هزینهها را برای آنها و در نهایت برای مردم بلند میبرند.
او میگوید: «هزینهی یک شب بستریشدن و دریافت خدمات خوب صحی که شامل دریافت آکسیجن و کارگیری از دستگاه تنفس مصنوعی، خوراک و مراقبت … باشد، در شماری از شفاخانههای خصوصی از دوهزار افغانی شروع تا به نُههزار افغانی میرسد، این طبعا به مردم گران است و از سوی دیگر، شفاخانه مجبور به دریافت آن است و این یک مانع برای عرضه خدمات به مردم است.»
در کنار این، بهگفتهی شماری از شهروندان، روز شنبه (24 جوزا) هزینهی آزمایش افراد مبتلا به کرونا در شماری از شفاخانههای خصوصی بین شش تا هفت هزار افغانی بوده است. شفاخانه خصوصی سیتی لابراتوار نیز روز گذشته اعلام کرد که از افراد مشکوک به کرونا با تخفیف در مقابل 7600 افغانی معادل 100 دالر امریکایی آزمایش انجام خواهد داد.
نجیبالله ناصر، نماینده مردم در مجلس و رییس کمیسیون صحت مجلس میگوید در کنار هزینههای آزمایش مردم توان پرداخت هزینه بستریشدن در شفاخانههای خصوصی را ندارند: «طرح مشارکت سکتور خصوصی صحی، باید براساس وضعیت مردم عملی شود و نُههزار افغانی تنها برای بستری شدن در شفاخانه به سطح مردم کشورهای دیگر است و مردم افغانستان توان پرداخت آنرا به هیچ عنوان ندارد و این تنها نیست بحث هزینه آزمایش، خریدا دارو و … نیز است.»
این در حالی است که شفاخانههای کووید19 در افغانستان با کمبود شدید تجهیزات پزشکی مواجه است و حتا شماری از بیماران مبتلا به کرونا به دلیل نبود و نرسیدن آکسیجن جانشان را از دست دادهاند.
وحید مجروح معین عرضه خدمات صحی وزارت صحت پیش از این گفته بود که به دلیل تقاضای زیاد مردم به اکسیجن، سکتور صحت با کمبود آکسیجن مواجه شده و این کمبود بهزودی رفع خواهد شد.
سنگینی بار روی دوش مردم
این در حالی است که مردم نیز بهشدت نگران هزینههای درمانی در شفاخانههای خصوصیاند. نصرتالله حفیظی، شهروند کابل با اشاره به برنامهی تازه مبارزه با کرونا، در صفحه فیسبوکش نوشته است: «این طرح تنها بار مسئولیت وزارت صحت عامه را کاهش خواهد داد. اما برای بیماران و بستگانشان مشکل آفرین خواهد بود.»
شهروند دیگری نیز نوشته است: «مردم پول نان خشک را ندارند، چه رسد بهدست کلینیکهایی دزد بیفتند.» در کنار نگرانی از هزینهی مالی در شفاخانههای خصوصی، نگرانی دیگر شهروندان از گسترش بیشتر ویروس کرونا از طریق شفاخانههای خصوصی است.
یک شهروند کابل با اشاره به برنامهی مشارکت سکتور خصوصی در امر مبارزه با کرونا میگوید: «این تصمیم که تمام مراکز خصوصی هم اجازهی تست را دارند. یک نوع تجارت دیگر آغاز گردید و همچنان با این تصمیم تمام شفاخانهها ملوث با ویروس کرونا میشود و کسی که از این ویرس تا امروز در امان بودهاند، آنها هم بهزودی مبتلا میشوند.»
خلیل رووفی، دیگر شهروند کابل و فعال مدنی نیز میگوید: «مبارزه با کرونا در کشور متأسفانه برای رهبران وزارت صحت تبدیل به گاو شیری شده است و با وجود میلیونها کمک به سکتور صحت، مردم خدمات را خریداری میکنند و این برای مردم مشکلساز است.»
آقای رووفی توضیح میدهد که فرصت کمکرسانی به افراد مبتلا به ویروس کرونا در بسیاری از شفاخانههای خصوصی بهدلیل نظارت نشدن درست، شکل تجارت را خواهد گرفت. «وزارت صحت با ادعای که ما مصروف ارایه خدمات صحی هستیم، از شفاخانههای خصوصی نظارت نخواهد کرد. و این سبب میشود که شماری از شفاخانههای فرصتطلب استفاده کنند و آن هم برای مردمی که پول نان خشک خود را ندارند و 90 درصد در زیر خط فقرند.»
با این وجود، داکتر فردین غرمان، رییس شفاخانههای خصوصی میگوید که طرح مشارکت سکتور خصوصی از سوی وزارت صحت تنها به آن شمار از شهروندانی است که توانایی مالی برای دریافت خدمات صحی را دارند. «متباقی افرادی که توانایی مالی ندارند از سوی وزارت صحت پذیرفته خواهد شد.»
با شدتگرفتن شیوع ویروس کرونا در کشور، وزارت مالیه طرح بودجه مالی 1399 را تعدیل کرد. مطابق سند مالی جدید، شش میلیارد و 727 میلیون افغانی را برای مبارزه با ویروس کرونا تخصیص داده شد.
براساس گزارش وزارت مالیه کشور، این بودجه به بخشهای مختلف بهشمول بستههای اقتصادی و حمایتی برای کمیتههای اضطرار در ولایات، خریداری گندم، اعمار شفاخانهها، آگاهی عامه و خریداری وسایل مورد نیاز بخشهای مراقبت ویژه (ICU) اختصاص داده شد.
براساس معلومات وزارت مالیه تا کنون، سه میلیارد افغانی و 15میلیون دالر از بودجهی حکومت برای مبارزه با ویروس کرونا هزینه شده است و این وزارت به زودی 10 میلیون دیگر را در اختیار وزارت صحت عامه قرار خواهد داد.
اضافه به این، بانک جهانی، سازمان صحی جهان و کشورهای امریکا، قطر، ترکیه، ایران، چین و… از کشورهای کمک کنند برای مبارزه با کرونا به افغانستان در است.
تا کنون میزان کمکهای جامعه جهانی به افغانستان برای مبارزه با ویروس کرونا به بیش از شش صد میلیون دالر میرسد. نمایندههای مردم میگویند که در مدیریت این کمکها در افغانستان خوردوبردهای زیادی صورت گرفته است.
انان اضافه میکنند مدیریت نادرست حکومت در امر مبارزه با ویروس کرونا باعث فاجعه بزرگ انسانی در افغانستان شدهاست و هر روز مردم به دلیل نبود امکانات صحی جان شان را از دست میدهند.
نجیبالله ناصر، نماینده مردم در مجلس میگوید: «به ارزش میلیونها دالر به سکتور صحت کمک صورت گرفته است. در مصرف کمکها خوردوبردهای کلانی صورت گرفته است و مردم خود تجهزات پزشکی را خریداری میکنند حتا در شفاخانه افغان جاپان.»
این در حالی است که خلیل رووفی، عضو جامعه مدنی افغانستان میگوید که دولت به اعضای جامعه مدنی اجازهی نظارت از چگونگی روند مصرف بودجه اختصاص یافته برای مبارزه با کرونا را نداده است.
به گفتهی آقای رووفی، دولت حتا تمام فعالیتهای نظارتی را محدود کرده است که این کار شیوه به شدت فسادزا است.
پیش از این شیوای شرق، معین نشراتی وزارت اطلاعات فرهنگ نیز گفته بود که در مصرف بودجهی کرونا شفافیت وجود ندارد و در سراسر کشور در مصرف بودجهی کرونا فساد صورت گرفته است.
وزارت صحت عامه نیز در پالیسی تازهاش تأیید کرده است که در قسمت مصرف و مدیریت کمکها برای مبارزه با کرونا فساد صورت گرفته است.
پیش از این دیدبان شفافیت افغانستان نیز از مدیریت و نظارت ضعیف دولت و فساد در مصرف بودجههای اختصاص یافته برای مبارزه با کرونا ابراز نگرانی کرده بود.
آمار کرونا
طبق آمار رسمی، تا ظهر امروز (یکشنبه، 25 جوزا)، 24 هزار و 766 نفر در افغانستان به ویروس کرونا مبتلا شدهاند. از این میان، چهارهزار و 725 نفر بهبود یافته و 471 نفر دیگر جان دادهاند.
این آمار، اما همواره از سوی نمایندهای مردم رد شده است. نمایندههای مردم در مجلس با غیرواقعی دانستن آمار افراد مبتلا به کرونا در افغانستان میگویند که آمار افراد مبتلا به این ویروس و مرگومیر ناشی از این بیماری در کشور ده برابر بیشتر از آماری است که از سوی وزارت صحت ارایه میشود.
محمد صادق قادری، رییس کمیسیون سمع شکایتهای مجلس نمایندگان میگوید: «آمار افراد مبتلا به ویروس کرونا بسیار زیاد است و ده برابر آمار رسمی است و روزانه از سراسر کشور صدها شکایت صورت میگیرد.»
وزارت صحت عامه نیز به تازگی گفته است که شمار افراد مبتلا به کرونا بیشتر از آماری است که از سوی این وزارت ارایه میشود و وضعیت تشخیص و درمان بیماران از کنترل این وزارت خارج شده است.
