در حالی که شمارش معکوس برای برگزاری انتخابات ریاست جمهوری در دور دوم آغاز شده است و رقابتهای تنگاتنگ میان دو فیگور پیشتاز بهشدت جریان دارد، یارگیری دو تکت برتر دارد به روزهای آخر خود نزدیک میشود و فضای انتخاباتی ملتهبتر از دور اول میگردد؛ به همین اندازه نگرانیها و پرسشهای جدی در پیوند با فرآیند و برآیند انتخابات در حوزهی عمومی و خصوصی مطرح میشود.
دغدعهی ناامنی و بدامنی همچنان بر قوت خویش باقی است. اگرچه وزارت داخله و ریاست امنیت ملی به مردم اطمینان دادهاند که انتخابات در فضای امن برگزار میشود، ولی بالا رفتن گراف بدامنی در هفتهی گذشته و جاری، نشان داد که تهدیدها جدی اند. چنانچه روز جمعه هفتهی گذشته سوء قصد ناکامی علیه داکتر عبدالله که جزو کاندیدای مطرح انتخابات است و دیروز سوء قصد علیه سید حسین انوری، یکی از حمایتگران داکتر اشرف غنی نشان میدهد که طالبان هنوز مشکل جدی سر راه انتخابات است.
شما فکرش را بکنید که اگر این بدامنیها منجر به حذف فیزیکی یکی از دو فیگور پیشتاز شوند، کلا روند انتخابات از هم متلاشی میشود و براساس قانون اساسی، باید انتخابات سر از نو برگزار گردد، که کاری خارج از حوصله و توانایی همه است.
مسئلهی دیگری که نگرانیهایی را در قبال انتخاباب در پی دارد، موضوع تقلب است که در دور اول بهطور چشمگیر وجود داشت و حتا تقلبگران در دو کمیسیون مستقل انتخابات و شکایت انتخاباتی رخنه کرده بودند. این موضوع میتواند سلامت انتخابات را به چالش بکشد. اگرچه راههای مقابله با این موضوع در دستور کار مسئولان انتخاباتی قرار دارند، ولی با برکناری ده هزار کارمند این دو کمیسیون و جاگزینی ده هزار کارمند جدید، نمیتوان مانع تقلب در نتایج شد. چه تضمینی وجود دارد که این افراد تازهنفس مهرههای تکتهای انتخاباتی نباشند؟
از طرف دیگر، این انتقال قدرت یک فرصت جدید برای افغانستان به ارمغان میآورد، تا صفحهای را که به باور این قلم، پُر از فساد و بینظمی است، تغییر بدهد و در بلندمدت مسیر جدیدی به آن بخشد. اگرچه بارک اوباما در هفتهی گذشته در بدل رهایی یک سرباز امریکایی از چنگ طالبان، 5 زندانی بلندپایهی این گروه را از زندان گوانتانامو آزاد نمود، که این موضوع میتواند خطرها و تهدیدهای دشمن و نگرانی مردم را در پیوند با یک نوع دوگانگی سیاست در پیوند با تروریسم با کشوری که قرار است ارگنشین بعدی پیمان امنیتی را با او امضا کند، افزایش میدهد و حس بدبینی مردم را برمیانگیزد که این خود میتواند برای تفاهم با امریکا دردسرساز واقع شود.
منابع نزدیک به عبدالله، کسی که بارها سخن از امضای پیمان با امریکا گفته است، فاش کردهاند که این نامزد ریاست جمهوری نسبت به رهایی این زندانیان طالب، سخت نگران است و این روند را به صلاح کشور نمیداند. اما آنچه بیشتر به نگرانی محافل خصوصی و عمومی دامن میزند، این نکته است که رییس جمهور جدید افغانستان و ارگنشین پس از کرزی در کنار مشکلات امنیتی، به این سوال مهم پاسخ خواهد داد که آیا میتواند مسیر فساد سیاسی را تغییر بدهد، یا مشکلات در این بخش همچنان در حال خود باقی خواهند ماند و حتا بدتر از این خواهند شد.
اگر انتخابات همانند دور اول انتخابات ریاست جمهوری در افغانستان موفقانه برگزار شود و بهدر ستی مدیریت گردد، هریکی از دو نامزد ریاست جمهوری، در صورت پیروزی میتوانند با مشکلات کشور مقابله کنند و همچنان یک متحد خوب، برخلاف کرزی، برای امریکا باشند.
اما عمدهترین پرسشی که در پیوند با انتخابات در افکار عمومی همچنان دست بهدست خواهد شد، این است که آیا انتخابات میتواند به فساد و بینظمی که اکنون وجود دارد، نقطهی پایان بگذارد یا خیر؟ پیش از اینکه به پاسخ این پرسش پرداخته شود، باید یک دهه به عقب رفت و پذیرفت که در این سیزده سال علیرغم آنهمه تلاش که در راستای نهادینه ساختن امنیت، محو فساد، نابودی قومگرایی، گسترش همگرایی، تلاش برای ملتسازی، نابودی مواد مخدر و ترافیک آن و دهها ناهنجاری و بدارزشی صورت گرفت، هنوز هم دستآورد ملموسی بهدست نیامده است.
امریکا دارد روی گزینهی صفر تمرکز میکند؛ در حالی که تروریسم قویا در صحنه وجود دارد و فساد نیز به اوج خود رسیده است؛ چنانچه در ردهبندی مفسدترین کشورهای جهان، افغانستان مقام سوم را از آن خود کرد و هنوز هم در صدر کشورهای تولید کنندهی تریاک جهان قرار دارد.
با این وصف، آرمانی به نظر میرسد که با عبور موفقانه از انتخابات 24 جوزا، آبی از آب تکان بخورد؛ زیرا نامزدی که از فیلتر انتخابات میگذرد، میراثدار دولتی میگردد که در سیزده سال گذشته کمترین دستآوردی از خود بهجا گذاشته است. حداقل اینکه ده سال آزگار باید روی خطاهای دولت قبلی کار شود تا مرحلهی گذار از این وضعیت به وضعیت جدید، به وجود آید. آنهم در صورتی که مردم افغانستان بتوانند از طریق انتخابات کسی را به ارگ برسانند که توانایی این گذار را داشته باشد. از اینرو، باید مردم حس توقعات زودهنگام را در خود بکشند؛ زیرا حکومتداری خوب، فرآیندی نیست که ره صدسالهاش را یکشبه پیمود.
اما برگزاری انتخابات موفقانه در 24 جوزا میتواند دستآوردهای مهمی را در حوزهی تأمین امنیت، باور مردم به دموکراسی، نهادینه شدن انتقال مسالمتآمیز قدرت در کشور، فرهنگ همپذیری و تسامح و فراموش ساختن گذشته را به ارمغان آرد، تا مردم در ماهیت یک شهروند، دموکراسی را مشق و تمرین کنند.
