در اوج شیوع ویروس کرونا، گشتوگذار در شهر کابل و هرات که بیشترین آمار مبتلایان به کرونا را دارد، تقریبا عادی شده است. نگرانکنندهتر این است که شهروندان بدون درنظرداشت توصیههای صحی و بدون رعایت فاصله فیزیکی در سطح شهر بیرون شده و به گشتوگذار میپردازند. براساس برآورد وزارت صحتعامه سه هفتهی پیشرو در افغانستان روزهای سرنوشتسازی است و این امکان وجود دارد که افغانستان وارد بحران اصلی کرونا شود. در چنین اوضاع محدودیت بیشتری باید در گشتوگذار و ازدحام در سطح شهر اعمال شود. اما برعکس دیده میشود که همه چیز به حال خودش گذاشته شده است. از نظر وزارت صحتعامه این وضعیت خطر بزرگی را در پی دارد. ممکن است به قول مسئولان در وزارت صحتعامه خیابانها را جنازه بگیرد. حکومت میگوید بهزودی طرح گشتوگذار را عملی میکند، اما ویروس کرونا همهروزه با سرعت بیشتر گسترش مییابد. فرصت برای این نیست که در تطبیق برنامههای مورد نیاز امروز و فردا شود.
از نظر وزارت صحت عامه و حکومت مردم مقصر وضعیت لجامگسیختهی طرح قرنطین و قیود گشتوگذار است. وزارت صحت با تندی از مردم انتقاد کرده و گفته که شیوهی برخورد مردم با قرنطین واقعبینانه نیست و گویا مردم منتظر این هستند که تمام خیابانها و جادهها را جنازه بگیرد و آن وقت این بیماری را جدی بگیرند. از نظر وزارت صحتعامه ادامهی بیتوجهی مردم به قیود گشتوگذار و تدبیر «ماندن در خانه» بهزودی افغانستان را وارد فاجعه ناشی از شیوع ویروس کرونا میکند که آن وقت کسی از مبتلاشدن به این ویروس مصئون نخواهد ماند. بهنظر میرسد نگرانی مسئولان صحی کشور درست و بهجا است. مردم متأسفانه نسبت به رعایت شرایط قرنطین بهشدت بیتوجه است. اما تنها مقصر این وضعیت مردم نیست. اگر مردم هنوز در مورد خطر جدی ویروس کرونا بیتفاوت هستند و امکان ابتلا به این ویروس را جدی نمیگیرند، ریشه در مدیریت ضعیف مبارزه با کرونا دارد. مردم از روند مبارزه با کرونا و تدابیر حکومت راضی نیستند.
گرفتن آزمایش از افراد مشکوک به کرونا زمانبر است. اتفاق افتاده که شهروندی آزمایش کرونا داده، اما جواب آزمایش پس از بهبودی از بیماری کرونا یا مرگ افراد و با روزها تأخیر معلوم شده است. کمبود امکانات هر روز در پنج لابراتوار کشور روند آزمایش را مختل میکند. دخالت در روند آزمایش خلاف پروتکل وجود دارد. این باعث شده که امکان گرفتن آزمایش از همه بیماران مشکوک به ویروس کرونا وجود نداشته که در نتیجه چشمانداز واقعی از میزان شیوع این ویروس در کشور روشن نیست. از طرف دیگر برنامهی حمایتی حکومت به شهروندان آسیپپذیر درست پیش نرفته است. یک ماه از قیود روزگردی گذشته، اما بسیاری از افراد نیازمند هیچ کمکی دریافت نکردهاند. حکومت هر روز طرحهای تازهای میریزد که یکی از دیگری بیاساستر است. دولت با تمام دم و دستگاه خود هنوز نتوانسته جلودار کسی شود که هزاران نفر را جمع میکند و به شهروندان سخنانی را میگوید که خطر کرونا را کماهمیت جلوه میدهد و مردم را به توصیههای صحی بیباور میکند. مجموع این عوامل باعث شده که مردم خطر کرونا را جدی نگیرند. بنابراین، تقصیر اصلی این وضعیت آشفته به گردن نهادی بهنام حکومت است.
مهمترین مشکل وضعیت فعلی کمک به شهروندان آسیبپذیر است. دولت با اینکه دهها میلیون دالر برای مبارزه با کرونا اختصاص داده، اما هنوز طرح حمایتی از شهروندان آسیبپذیر روی هوا است. یک ماه از طرح قرنطین گذشته و هنوز برنامه حمایتی حکومت سامان نگرفته است. پس یک جای کار بهصورت جدی میلنگد. شکی نیست که بسیاری بهدلیل مجبوریت قیود گشتوگذار را مراعات نمیکنند. حکومت در توزیع کمکها وضعیتی را به وجود آورده که امکان سوءاستفاده در آن بسیار زیاد است. نگرانیها در مورد حیفومیلشدن کمکها از آغاز وجود داشت. بهنظر میرسد هر روزی که میگذرد با توجه به نابهسامانیها این نگرانیها جدیتر میشود. در تازهترین مورد، دیدبان شفافیت افغانستان گفته است نگران مدیریت و نظارت ضعیف دولت و فساد در مصرف بودجههای اختصاص یافته به مبارزه با کرونا هست.
با توجه به آشفتگی وضعیت، نیروهای سیاسی باید به تنشها پایان داده و تمام توجه به بحران کرونا معطوف شود. مدیریت بحران که ابعاد سیاسی-اجتماعی و اقتصادی دارد کار ساده نیست. این کار به همسویی همه ظرفیتها موجود در کشور نیاز دارد. اگر اولویت اصلی حکومتیها تصاحب قدرت و تمرکز ظرفیتهای دیگر سهم بیشتر باشد، وضعیت از این هم آشفتهتر خواهد شد.
