ویروس کرونا زندگی عادی را در بسیاری از کشورها از جمله افغانستان مختل کرده است. نظام آموزشی افغانستان بیش از یک ماه است که در بیسرنوشتی بهسر میبرد. بهدلیل مشکلات بزرگ زیرساختی، برنامهریزان نظام آموزش کشور موفق نشدهاند خلای بستهشدن دروازههای مکتبها و دانشگاهها را پر کنند. تلاشهای صورتگرفته عمدتا ماهیت تبلیغاتی و فرافکنانه داشته است. به همین دلیل تا کنون طرح آموزش آنلاین فاقد کارایی بوده است. در کشورهای دیگر وقتی آموزش آنلاین بهعنوان طرح جایگزین برنامهریزی میشود، استوار بر واقعیتهایی است که میتواند پاسخگوی نیازمندی نظام آموزشیشان باشد. اما در افغانستان طرح آموزش آنلاین در دانشگاهها و مکتبها چنین نیست و این طرح بیشتر از یک ماه است که کلاف سردرگم است.
وزارتهای معارف و تحصیلات عالی کشور طرح آموزش آنلاین را بهعنوان آموزش جایگزین در حالی مطرح کردند که هیچ زیرساختی در کشور وجود ندارد. برق و انترنت بهعنوان دو مولفهی اصلی زمینهساز آموزش آنلاین، بزرگترین مشکل مردم است. مردم شبها در پایتخت کشور در بیبرقی بهسر میبرند. وقتی وضعیت دسترسی مردم به انرژی برقی در پایتخت اینگونه باشد، در ولایتهای دوردست و توسعهنیافته وضعیت بسیار بدتر است. برای همین طرح آموزش از طریق تلویزیون به دانشآموزان بینتیجه است. برای اینکه در بیبرقی اکثریت شهروندان قادر به دیدن برنامههای تلویزیونی نیستند. در محدود شهرهای کشور هم وضعیت دسترسی مردم به انرژی برق نسبتا خوب است و برقی منظمی وجود دارد. اکثریت خانوادهها از برنامه و ساعت آموزش آگاهی ندارند. شاید کمتر خانواده پیدا شود که از برنامهی آموزش تلویزیونی، تقسیم اوقات و ساعت نشر آن آگاهی داشته باشند و فرزندان خود را پای برنامههای آموزشی بنشانند. مشکلات دیگر، ساختن برنامههای بسیار ضعیف از نظر محتوایی و ساختاری است. طول هر درس فقط 20 دقیقه است که یک آموزگار روبهروی دوربین مطالب را فقط بازگو میکند. برنامههای که تولید میشود با هیچ معیار آموزش آنلاین برابری ندارند. در شرایطی که کودکان کتابی در اختیار ندارند و برنامهی توزیع کتاب به دانشآموزان صورت نگرفته، ارائه آموزش آنلاین سودی ندارد. بخشی از آموزش آنلاین عمدتا در سطحی دانشگاهی از طریق وبسایتهای آموزشی است. اما این مشکل بهدلیل دسترسینداشتن شهروندان به انترنت نیز راه به جایی نبرده است. قیمت انترنت در افغانستان بسیار بلند است. مطمئنا وضعیت اقتصادی بسیاری از خانوادهها پاسخگوی آن نیست. مشکل بزرگتر دیگر سرعت پایین انترنت در افغانستان است. با یقین میتوان گفت با سرعتی که شرکتهای مخابراتی و انترنتی در اختیار مشتریان خود قرار میدهند، آموزش آنلاین ممکن نیست. بنابراین، تهیه برنامههای تلویزیونی و ایجاد وبسایتهای آموزشی کارهای که وزارتهای معارف و تحصیلات عالی عمدتا بهعنوان طرح بدیل و آموزش آنلاین روی دست گرفتهاند، با توجه به نبود برق مناسب و عدم موجودیت انترنت ارزان و قابل دسترس این طرح تا کنون با مشکلات زیادی همراه بوده است.
نابهسامانی بزرگ دیگر، دانشگاهها و مکتبهای خصوصی است. این نهادها که بیشتر رویکرد تجارتی دارند، در اوضاعی که بهدلیل کرونا روند آموزش تعطیل است، از دانشآموزان و دانشجویان پول دریافت میکنند. حتا به تقاضای دانشجویان و دانشآموزان برای کاهش هزینهی آموزشی و تحصیلی پاسخ مثبت ندادهاند. بسیاری از این نهادها برنامههایی را با نام آموزش آنلاین طرح و اجرا کرده، اما بهدلیل مشکلات زیرساختی و دشواریهای مشابه با طرح آموزش آنلاین دولتی موفق نبوده است. بهصورت روشن کیفیت و کمیت درسها افت کرده است. گذشته از این هیچ نظارتی بر طرح آموزش آنلاین نهادهای تحصیلی و آموزشی خصوصی وجود ندارد. وزارت تحصیلات عالی اجرای سیستم آموزش آنلاین HELMS را در تمامی نهادهای آموزشی اجباری کرده و گفته که سایر سیستمها فاقد مشروعیت و اعتبار است. اما بیشتر از یک ماه گذشته، هنوز از این سیستم خبری نیست. بنابراین، گرفتن هزینههای سنگین از دانشجویان و دانشآموزان در اوضاع بد اقتصادی مردم، پرسشبر انگیز است. در همین راستا، بسیاری از استادان و اموزگاران نهادهای آموزشی خصوصی شکایت دارند که هیچ معاشی دریافت نمیکنند. با این استدلال که درسی وجود ندارد. بنابراین، این کار نهادهای آموزشی خصوصی نیز حکایت یک بام و دو هوا است.
مسئولان وزارتهای تحصیلات عالی و معارف باید برنامههای خود را بر واقعیتهای افغانستان استوار کنند. معلوم نیست تا چه زمانی دروازههای دانشگاهها و مکتبها بسته خواهند ماند، از اینرو، طرح و ساخت برنامههای قابل اجرا برای پرکردن خلای آموزش حتمی است. دستانداختن به برنامههایی که بازده ندارد، اتلاف وقت و هزینه است. مشکلات زیرساختی چیزی نیست که در یکی-دو ماه قابل حل باشد، اما وزارتهای معارف و تحصیلات نباید صرف بهدلیلی که خوراک گزارشدهی پیدا کنند، هزینهی مالی و زمان خود و شهروندان را صرف برنامههای بینتیجه کنند. یک راه حل این است که اگر واقعا به دلیل مشکلات زیرساختی آموزش آنلاین قابل اجرا نیست، هزینه و فرصت باید صرف برطرفکردن کاستی نظام آموزشی کشور شود. به همین صورت وضعیت یک بام و دو هوای نهادهای آموزشی خصوصی به رسیدگی فوری نیاز دارد.
+++
«کمپین همدلی: کرایه خانه قانونا نصف شود» در روزهای دشواری که همه درگیر ویروس کرونا یا COVID-19 هستیم، برای گسترش همدلی، همکاری و همدردی میان مردم و بهویژه میان مالک و مستأجر راهاندازی شده است. در این کمپین از مالکان خانههای مسکونی میخواهیم که با همدلی و همیاری، از ماه حمل تا پایان وضعیت کنونی، کرایه ماهوار را کم کنند. حامیان این کمپین درحالیکه میدانند شماری از مالکان پیش از این اقدامات انسانی و درخور ستایش انجام دادهاند، تأکید میکنند که کرایههای ماهوار خانهها حداقل نصف شود. برای امضای این دادخواست به این آدرس رفته پس از امضا آنرا با دوستان خود شریک سازید:
