امسال هوای پایتخت آلودهتر از هر سال دیگر پیشبینی میشود. آلودگی هوا سالانه در کابل جان صدها شهروند را میگیرد، در حدی که این آلودگی ممکن است مرگبارتر از جنگ باشد. اما آنچه نگرانکنندهتر است، نبود هیچ سازوکاری برای مبارزه با آلودگی هوای کابل است. اداره محیط زیست برنامهای که بتواند هوای کابل را از آلودگی مفرط پاک نگهدارد، روی دست ندارد و مسئولان چشم به باد و باران دوختهاند. مسئولان اداره محیط زیست گفته اگر تمام امکاناتی را که در دسترس دارند، هم استفاده کنند، تأثیر چندانی روی کاهش آلودگی هوا در زمستان پیشرو نخواهد داشت. دلیل دیگر این نگرانی امکان آلودهترشدن هوای کابل نسبت به هر سال دیگر است. رییس محیط زیست کابل هشدار میدهد که بهدلیل آمدن زودهنگام فصل سرما، بازگشت مهاجران از پاکستان و بیجاشدگان داخلی، کابل یک زمستان آلودهتر از سالهای قبل را تجربه خواهد کرد. یعنی پایتخت نسبت به هر سال دیگر آلودهتر خواهد بود و مردم در کابل هوای آلودهتری تنفس خواهند کرد.
هرچند چشماندازی روشنی از زندگی در کابل وجود ندارد، اما بهصورت تقریبی برآورد میشود در هر کیلومتر مربع در شهر کابل بیش از هفتهزار تن زندگی میکنند. این یعنی که تراکم جمعیت در شهر کابل بسیار زیاد و خارج از معیار است. این وضعیت بهدلیل عدم مدیریت شهری در عرصهی مسکن و خدمات شهری، رشد بیرویه نفوس بهوجود آمده و منجر به آلودگی شدید هوای شهر در زمستان و خطرات زیستمحیطی شده است. سالهاست با شروع فصل سرما میزان آلودگی هوا در کابل بهشدت بالا میرود، اما هیچ راه حل هنوز -نه بلندمدت و نه موقتی- برای آن تدارک دیده نشده است و هنوز هم برای آن هیچ چشماندازی وجود ندارد.
متأسفانه در پایتخت هنوز برق منظم وجود ندارد، از کانالیزاسیون و خدمات گازرسانی خبری نیست. به همین دلیل اکثریت خانوادهها در کابل از چوب، زغال سنگ، تیل و انرژی غیرفسیلی، برای گرمکردن و روشنکردن خانههایشان استفاده میکنند. استفاده از سوختهای غیرمعیاری، نبود ساحات سرسبز، خاکیبودن جادهها و گشتوگذار صدها هزار وسایط حمل و نقل دودزا و فرسوده طبیعی است که منجر به آلودگی مفرط آب و هوا میشود. یک ارزیابی چند سال پیش اداره محیط زیست نشان میدهد که تراکم آلایندههای هوایی در کابل هفتبرابر بیشتر از حد معمول آن است. معنای این وضعیت این است که شهروندان پایتخت آشکارا در معرض تهدید جدی آلودگیهای هوایی قرار دارند، حتا بسیار بیشتر از شهرهای بزرگ جهان. یک ارزیابی سه سال پیش نشان میدهد، در هر متر مکعب هوای کابل 500 تا 600 ملیمایکرو ذرات مرگبار وجود دارد، درحالیکه در شرایط نرمال این آلودگی باید ۱۵۰ ملیمایکرو در هر متر مکعب باشد. در این صورت این نگرانی که ممکن است آلودگی هوای کابل مرگبار تر از تروریزم باشد، صدق پیدا میکند؛ زیرا بیماریهای قلبی، نفستنگی، ذاتالریه، چاقی مفرط، سکته مغزی و برخی سرطانها از جمله بیماریهایی هستند که با آلودگی هوا ارتباط مستقیم دارند.
اداره محیط زیست میگوید حکومت توجه به آلودگی هوای کابل ندارد و از این سبب نگران هم نیست. تمام بودجهی ریاست محیط زیست کابل هفت میلیون افغانی است که شش میلیون و ۷۰۰ هزار آن به معاش کارمندان این اداره اختصاص یافته است؛ یعنی اینکه تمام بودجه اداره محیط زیست کابل صرف معاش کارمندانش میشود و هیچ کاری هم صورت نمیگیرد. تا جایی که امکانات، افراد متخصص، وسایط نقلیه، دستگاه سنجش و کنترل آلودگیها در اختیار ندارد. معنای این وضعیت هم این است که هیچ کسی به فکر روزهای سخت کابل نیست و هیچ برنامهای وجود ندارد. از همینرو انتظار مردم و خواست شهروندان شهر کابل از مسئولان حکومت این است که سر از لاک بیخبری بیرون کنند و برای زمستان پیشرو از همین حالا دستکم چارهی موقتی بیندیشند و در بلندمدت نیز تا کابل غیر قابل سکونت نشده، چاره اندیشده شود.
طرف دیگر این ماجرا مردم است. اگر مسئولان ناتواناند مردم میتوانند تا حدودی به کاهش آلودگی کمک کند. ادارهی محیط زیست کابل مدتی است که آگاهیدهی در مورد محیط زیست از طریق مکتبها، مسجدها، دانشگاهها و کمپین خانه به خانه را آغاز کرده و در این کارزار نقش مردم در کاهش آلودگی هوا توضیح داده میشود و انتظاری که از مردم وجود دارد، همنوایی با این کارزار برای کاهش آلودگی هوای کابل است. دلیل همنوایی هم روشن است. هر چه کابل آلودهتر شود، دود آن به چشم مردم میرود، نه مقامهای حکومتی که در ارگ و سپیدار و وزارتخانهها زندگی راحتی دارند و تنها بازیهای قدرت است که دلشان را گرم میکند.
