پس از برگزاری انتخابات، برای چندمینبار است که نهادهای انتخاباتی بهگونهی مستقیم و یا غیرمستقیم از سوی نامزدان تحت فشار قرار گرفتهاند. در تازهترین اظهارات محمداشرف غنی از نامزدان انتخابات و رییسجمهور فعلی کشور با یک روزنامهی آلمانی گفته است که احتمالا برای پنج سال آینده رییسجمهور خواهد بود. تیم ثبات و همگرایی به رهبری عبدالله عبدالله نیز روز دوشنبه در نشست خبری ادعا کردند که انتخابات برنده دارد. برای چندمین بار است که دو نامزد پیشتاز که رهبران حکومت وحدت ملی نیز هستند، ادعای پیروزی زودهنگام کردهاند. شماری از نامزدان دیگر بهگونهی دیگر نهادهای انتخاباتی را زیر فشار قرار دادهاند. گلبدین حکمتیار، رحمتالله نبیل، لطیف پدرام و فرامرز تمنا نیز نامزدانی بودند که بهطور آشکار اعلام کردهاند که انتخابات برنده ندارد یا انتخابات به دور دوم خواهد رفت. شورای نامزدان در نشست روز دوشنبه خود دوباره بر همین موضع تأکید کرد.
حرف اصلی این است که هر نوع تعیین تکلیف برای نتیجهی آرا از سوی هر کسی به غیر از نهادهای انتخاباتی، مداخله در کار آنها است. گاهی این مداخلات بهصورت مستقیم و صریح بوده است. هفتهی پیش فضلهادی مسلمیار، رییس مجلس سنا و از متحدان انتخاباتی تیم دولتساز در واکنش به تصمیم کمیسیون انتخابات که گفته بود تنها آرای بیومتریکشده در شمارش آرا اعتبار دارد، در نشست عمومی مجلس اعلام کرد که با زور آرای بیومتریکنشده را بر کمیسیون انتخابات شمار خواهد کرد. این نگرانی وجود دارد که نهادهای انتخاباتی از سوی برخی حلقات خاص زیر فشار قرار دارد. رییس کمیسیون انتخابات نیز در نشست مشترک با هیأت معاونت سازمان ملل خواهان حمایت این نهاد در برابر فشارهای سیاسی و مداخلات نامزدان شد. نامزدان انتخابات حق دارند که نگران آرای خود باشد و از آرای خود با نظارت صیانت کند، اما نباید نظارت به دخالت در امور کار نهادهای انتخاباتی بینجامد. منطق کار دو طرف روشن است؛ نهادهای انتخاباتی براساس قانون و طرزالعملهای انتخاباتی باید نتیجهی آرای مردم را شمارش و برندهی این انتخابات را اعلام کند. نامزدان نیز براساس قانون حق دارند از روند شمارش آرا و بررسی نتیجهی انتخابات نظارت کنند. کمیسیون انتخابات وظیفه دارند برای آنان و نهادهای ناظر داخلی و بینالمللی که در زمینهی نظارت از انتخابات فعالاند، زمینهی نظارت و همکاری را در چارچوب قانون و بهطور یکسان فراهم کند.
تا اینجای کار ارزیابی از کار کمیسیون انتخابات خوب و دستکم خوشبینیها بیشتر از بوده است. کمیسیون اعلام کرده است که در شمارش آرا تنها آرای بیومتریکشده دارای اعتبار است و در بررسی نتیجهی انتخابات قانون و طرزالعملهای انتخابات تعیینکننده است. فیفا بهعنوان یک نهاد ناظر نیز در صحبت با اطلاعات روز از وضعیت کار در کمیسیون انتخابات تا حدودی خوشبین است. سفیر امریکا در کابل نیز روزسهشنبه در تویتی اعلام کرده است که امکان تقلب در انتخابات افغانستان وجود ندارد. این اظهارات سفیر امریکا در حالی صورت میگیرد که بهتازگی کارمندان این نهاد از کار کمیسیون دیدار کردهاند. امریکا از متحدان اصلی و از بانیان بزرگ انتخابات در افغانستان است. این نهاد در گزارش خود به مردم افغانستان اطمینان داده است که رایدهندگان مطمیین باشند که «فقط رایهای قانونی، با شفافیت و بیطرفی شمرده میشود». سفارت امریکا دیروز در حالی از تأمین شفافیت در بررسی نتیجهی چهارمین انتخابات ریاستجمهوری افغانستان اطمینان داده که یک هفته پیش از آن جانبس، سفیر آمریکا در کابل گفته بود که نگران نتیجهی انتخابات افغانستان است.
در اینکه چهارمین انتخابات افغانستان با تقلب همراه بوده، شکی نیست. نارساییهای زیادی هم در روز انتخابات و پس از آن گزارش شد، بهعنوان مثال در روز انتخابات بهدلیل مشکلات در لیست رایدهندگان شماری زیادی از مردم از حق رای محروم شدند و پس از انتخابات گزارشها و ویدیوهای زیادی از تقلبها به نفع نامزد مشخصی رسانهای شد. تا کنون چندین دستگاه بیومتریک گم است. گفته میشود دهها شکایت از دخالت مقامات حکومتی به کمیسیون شکایات رسیده است، اما اکنون خوشبینی این است که به کمک سیستم بیومتریک امکان تشخیص آرای سیاه از سفید وجود دارد. از اینرو، نامزدان در روزهای که برای افغانستان سرنوشتساز است، باید از مداخله در کارهای کمیسیونها و نهادهای انتخاباتی پرهیز و بهجای آن به نظارت دقیق و کمک به شفافیت در بررسی نتیجهی آرای مردم کمر همت ببندند.
