در نشست معترضان و مسئولان اترا و شرکت‌های مخابراتی چه گذشت؟

• میرویس آریا

حدود یک‌‌و‌نیم دهه است که مردم افغانستان به خدمات گوشی همراه دسترسی پیدا کرده‌اند و در یک دهه‌‌ی پسین نیز به خدمات انترنتی در گوشی‌های تلفن‌شان دست یافته‌اند. ‌همین اکنون بیش‌تر از 21 میلیون جمعیت افغانستان به صورت فعالانه از این خدمات استفاده می‌کنند.

در طی این مدت مردم به صورت متداوم از کیفیت، شفافیت و قیمت خدمات مخابراتی و انترنت شکایت داشته‌اند و اکثر این شکایت‌ها در شبکه‌های اجتماعی و به ویژه فیس‌بوک نیز به صورت پراکنده پخش می‌شدند، اما در دو ماه اخیر این شکایت‌ها به یک اعتراض منسجم و گسترده مبدل شده است و کارزار «اترا کجاست؟» از دل این اعتراض زاییده شد.

کارزار «اترا کجاست؟» سبب شد تا مسئولین اداره‌ی مستقل تنظیم خدمات مخابراتی افغانستان (اترا) نشست‌های خبری برگزار کنند و به معترضین وعده‌ی اصلاحات در خدمات مخابراتی و انترنی بدهند. این اداره به تاریخ 29 دلو 1397 فیصله‌ی 20 ماده‌ای را نیز صادر کرد که بخش بزرگی از شکایت‌های مردم و راه‌حلش در آن بازتاب یافته بود. در یک‌و‌نیم دهه‌ی پسین این نخستین باری بود که نمایندگان شرکت‌های مخابراتی وادار به گفت‌وگوی مستقیم با مردم شده بودند.

اداره‌ در دومین نشست خبری پس از راه افتادن اعتراض «اترا کجاست؟» از مردم دعوت کرد تا برای یک گفتمان سازنده به روز دو شنبه 12 حمل به ساختمان وزارت مخابرات و تکنالوژی معلوماتی بیایند.

من با چند تن از دوستانم نخستین افرادی بودیم که به تالار رسیدیم. با گذشت هر لحظه تعداد اشتراک‌کنندها بیشتر می‌شدند. در لحظات اخیر قبل از آغاز رسمی برنامه، نگاهی به تالار انداختم. بیش‌تر از 100 نفر در سالُن حضور یافته بودند. بیش‌تر اشتراک‌کنندگان جوانان بودند، اما در این میان یکی دو مرد کهن سال نیز حضور داشتند. مردمی که در تالار حضور داشتند مربوط به هر سمت و قوم و مذهب بودند.

محفل آغاز شد. نخستین سخنران آقای داکتر محمد‌نجیب عزیزی، رییس «اترا» بود. آقای عزیزی خیلی خوب و شمرده حرف زد. او یکی از بهترین سخنرانی‌هایی را ایراد کرد که من تا حالا دیده بودم.  

با جرأت و صراحت گفت که خواسته‌های مردم برحق است و مشکلات جدی در عرضه‌ی خدمات مخابراتی وجود دارد که شامل عدم شفافیت، کیفیت پایین و قیمت‌های گران می‌شود. آقای عزیزی از مردم تشکری کرد که با راه‌اندازی ‌اعتراض، آنان را متوجه مسئولیت‌ها و کاستی‌های جدی‌شان کرده‌اند. او گفت که مدعی نیستیم که اشتباه نکرده‌ایم و کار ما بی‌عیب بوده است، ولی تعهد می‌سپاریم که مشکلات را حل بسازیم و از حق مردم دفاع کنیم. آقای عزیزی گفت که ما خواهان همکاری مردم برای پیش‌گیری از تکرار اشتباهات و اصلاح خدمات مخابراتی و انترنت هستیم.

پس از او نوبت سخنرانی من بود. چون بار نخست بود در بیرون از فضای مجازی در یک جمع بزرگ‌ معترضان سخن می‌گفتم، مسئولیت خود دانستم تا در کنار تاختن بر اداره‌ی اترا و شرکت‌های مخابراتی، ارزش‌ها و اصول فردی خودم را به عنوان یک معترض شریک کنم و قاعده‌ی انصاف را نیز در سخنانم رعایت کنم. سخنرانی من چندان منظم و خوب نبود، اما آن‌چه را که بیان کردم این نکات بود:

اداره‌ی اترا و شرکت‌های مخابراتی برای حاضر شدن جهت پاسخ‌گویی و فراهم آوردن گفتمان رو ‌در رو با مردم مستحق سپاس‌گزاری اند، شرکت‌های مخابراتی به‌دلیل ایجاد 100 هزار شغل مستقیم و غیر‌مستقیم، پرداخت مالیات هنگفت به دولت افغانستان، سرمایه‌گذاری بزرگ در کشور و مهمتر از همه برای قابل دسترس ساختن انترنت در گوشی‌های موبایل برای شهروندان که سبب تغییر بی‌پیشینه‌ در افغانستان شده است، قابل تقدیر و ستایشند. ‌نقش مهم آنان را در سازندگی و تحول اجتماعی – فرهنگی در افغانستان نمی‌توانیم نادیده بگیریم. امروز که ما در این‌جا با تعلقات متفاوت قومی، زبانی، سمتی و سیاسی هم‌صدا شده‌ایم، به‌خاطر فعالیت همین شرکت‌های مخابراتی و عرضه‌ی انترنت در گوشی‌های تیلیفون است. اداره‌ی اترا و وزارت مخابرات نیز برای بستر‌سازی این تحول قابل تقدیر هستند. این قدردانی شامل همه‌ی کسانی می‌شود که در گذشته برای یک روز نیز در وزارت مخابرات و تکنالوژی و اداره‌ی اترا مسئولیت داشته‌اند.

به این دلیل موجودیت و فعالیت شرکت‌های مخابراتی برای ما ارزشمند می‌باشد و حضور آنان را در کشور یک نیاز جدی می‌دانیم و علاقمندیم تا فعالیت شرکت‌های مخابراتی با گذشت هر روز گسترش پیدا کنند و روزی برسد که هیچ شخصی در هیچ گوشه‌ی افغانستان از خدمات مخابراتی و انترنت محروم نمانند، اما جامعه‌ی که نزدیک به 52 در صد جمعیت آن در فقر همه‌جانبه به‌سر می‌برند و کشور‌شان در جمع سه فقیر‌ترین کشور روی زمین است، مستحق خدمات با کیفیت، شفاف و ارزان هستند. ‌آنچه را تا حالا در عمل‌کرد و فعالیت شرکت‌های مخابراتی شاهد بوده‌ایم خلاف این بوده است.

در دو ماه که اعتراض اترا کجاست، جریان داشته است، مردم صدها سند و ثبوت را در صفحات فیس‌بوک‌شان به نشر گذاشته‌اند که نشان دهنده‌ی دزدی، کلاه‌برداری و عرضه‌ی خدمات کم‌کیفیت و گران توسط شرکت‌های مخابراتی است. اعتراضات مردم نشان می‌دهد که شرکت‌های مخابراتی و اداره‌ی اترا در برابر حق مسلم مردم پاسخ‌گو نبوده‌اند و در اکثر موارد حق تلف‌شده‌ی آنان برای‌شان بر نگشته است.

میلیاردها افغانی پول مردم با فعال کردن خود‌سرانه‌ی پیش‌کش‌های افزوده بر ارزش (Value‌Added Service- VAS) توسط شرکت‌های مخابراتی از حساب‌شان ربوده شده است، مقدار بسته‌های انترنتی واقعی نبوده است، سرعت انترنت خیلی ضعیف و کیفیت مکالمات خیلی پایین است، قیمت خدمات عرضه‌شده توسط شرکت‌های مخابراتی افغانستان در مقایسه با کشورهای منطقه خیلی گران بوده است و نمایندگان بخش خدمات مشتریان در برابر مردم برخورد غیر‌مسلکی و تحقیر‌آمیز داشته‌اند.  

این همه مسایل در حالِ جریان داشته است که اداره‌ی مستقلی برای تنظیم خدمات مخابراتی افغانستان یا ATRA))  با بودجه‌ی هنگفت و صلاحیت و مسئولیت وسیع قانونی در چوکات دولت افغانستان برای کنترل کیفیت و جلوگیری از عمل‌کردِ غیر‌قانونی شرکت‌های مخابراتی وجود داشته و وزارتی نیز به نام مخابرات و تکنالوژی معلوماتی در چوکات دولت فعال بوده است.

این روند در یک‌و‌نیم دهه‌ی گذشته جریان داشته است و با گذشت هر روز شدت یافته است. به این دلیل شرکت‌ها، وزارت مخابرات و اداره‌ی اترا به مردم، قانون، دولت و اقتصاد کشور صدمه‌ی جدی وارد کرده‌اند.

با وجود این‌که اداره‌ی اترا و وزارت مخابرات در واکنش به اعتراضات گسترده‌ی مردم برای حل مشکلات اعلام آمادگی کرده‌اند، اما تطبیق فیصله‌ها و عملی‌شدن وعده‌ها امر مهم و ضروری است و تنها با نوشتن آن در ورق و بیان آن در حرف مشکلی حل نمی‌شود. ما در کنار نوشتن در کاغذ و سخن گفتن با رسانه‌ها و مردم به اقدام عملی برای تغییر و اصلاحات به صورت اساسی نیاز داریم. عمل‌کرد شرکت‌های مخابراتی پس از راه‌اندازی اعتراض نه تنها که اصلاح نشده است، بلکه با تأسف انتقام‌جویانه‌تر و خصمانه‌تر نیز شده است.

پس از این اعتراض کیفیت خدمات مخابراتی و سرعت انترنت پایین آمده است و شرکت‌های مخابراتی نرخ استفاده از خدمات صوتی و انترنت را افزایش داده‌اند و مجراهای سرقت پول مردم نیز افزایش یافته است.

اداره‌ی اترا هم در امر تطبیق فیصله‌ی مورخ 29 دلو 1397 که بخش بزرگ از مشکلات مردم در آن انعکاس یافته بود، تا حالا ضعیف و بطی عمل کرده است. با گذشت یک‌و‌نیم ماه از صدور این فیصله تا حالا اکثریت مطلق مواد آن تطبیق‌ناشده باقی مانده است.

از میان چهار شرکت خصوصی تنها شرکت روشن خدمات VAS را به صورت رسمی متوقف کرده است و با از سرگیری آن سیستم تایید دو مرحله‌ای را پیاده کرده است اما اکثریت مواد فیصله و خواسته‌های مردم توسط شرکت روشن نیز تا هنوز عملی نشده است. ‌شرکت‌های مخابراتی دیگر تنها تعداد تماس‌های رایگان مشترکین را از دو تماس در هفته به 5 بار ارتقا داده‌اند و بس و مشکلات دیگر تا هنوز پابرجا ست.

این وضعیت برای ما ثابت می‌سازد که دو راه در پیش داریم.

1. همکاری
2. تقابل

ما زمانی می‌توانیم با همدیگر همکار باشیم که راه‌های دزدی و فریب‌کاری در عرضه‌ی خدمات مخابراتی بسته شود، کیفیت خدمات بلند رفته و قیمت خدمات کاهش پیدا کند. عملی‌سازی بخش بزرگی از خواسته‌های ما مانند قطعِ مجراهای دزدی و فریب‌کاری از لحاظ تخنیکی زیاد مغلق و نا‌ممکن نیست و ما خواهان عملی‌شدنِ سریع آن هستیم و این تغییرات را نیز به صورت دایمی می‌خواهیم. کاهش قیمت بسته‌های صوتی و انترنت نیز کاملا در اختیار شرکت‌ها است و هیچ‌گونه سرمایه‌گذاری و کار تخنیکی زمان‌گیر نیاز ندارد اما برای ما قابل درک است که بلند‌بردن کیفیت نیاز به زمان بیش‌تر و سرمایه‌گذاری زیادتر دارد و ما با شکیبایی این مورد را نیز پی‌گیری و نظارت خواهیم کرد تا مردم را از روند پیش‌رفت‌ و عدم پیش‌رفت‌ در این زمینه آگاه بسازیم.

در صورت که خواسته‌های مردم تنها در حرف و روی کاغذ پذیرفته شود و در عمل با مردم و خواست‌شان ضدیت شود، ما به صورت ناخواسته در تقابل قرار می‌گیریم و در این تقابل بدون هیچ شکی هر دو طرف ضرر خواهند. در روند تقابل ممکن است جواز برخی از شرکت‌های متخلف لغو شود و پای مسئولین شرکت‌ها، مسئولین اداره‌ی اترا و مسئولین وزارت مخابرات و تکنالوژی به دادگاه نیز کشانیده شود. بروز این وضعیت مردم را مجبور می‌سازد تا از مسئولین قبلی وزارت مخابرات و اداره‌ی که در یک‌و‌نیم دهه‌ی اخیر حتا برای یک روز نیز مسئولیت داشته‌اند، بازخواست کنند و به‌خاطر غفلت وظیفوی، اجازه دادن به روند تلف شدن حق مردم و زیر پا شدن قانون از آنان بازجویی صورت بگیرد.

این وضعیت به همه صدمه می‌زند. اگر شرکتی جواز کارش را از دست بدهد، جوانان خود ما شغل‌شان را از دست می‌دهند، دولت خود ما بخشی از عواید مالیاتی‌اش را از دست می‌دهد و در پیمایش روند قضایی و محکمه، وقت زیادی از ما نیز برباد می‌رود. ولی این ثابت است که برنده کسی خواهد بود که نیتش درست و ادعایش برحق باشد.  

روند اعتراض ما به هر صورتش استوار بر اصول و ارزش‌های خواهد بود که برای ما پابندی بر آن مهم خواهد بود. اگر روند اعتراض منجر به تقابل نیز شود، من به عنوان یک معترض با طرف‌های مقابل دشمنی و کینه روا نخواهم داشت و حرمت و کرامت آنان را نگه خواهم داشت. مبارزه‌ی ما حتا در صورت تقابل نیز با رویکرد مدنی و انسانی دنبال خواهد شد و طرفدار صدمه رسیدن به تاسیسات و کارمندان شرکت‌های مخابراتی و نهادهای دولتی نیستیم و در روند اعتراض به جامعه و مردم ضرر نخواهیم رسانید و قاعده‌ی انصاف را حتا در صورت زیر پا شدنش از طرف جانب مقابل نیز رعایت خواهیم کرد. هدف اصلی ما حل مشکل به صورت اساسی و دایمی است، نه اعلام جنگ و دشمنی با شرکت‌های مخابراتی و نهادهای مسئول دولتی. ‌من هرگز مدعی نیستم که اشتباهی را مرتکب نخواهم شد، ولی هرگاه متوجه انجام اشتباه خود شدم و حس کردم که عدالت را در جایی به صورت ناخواسته زیر پا کرده‌ام، برای پوزش‌خواهی و جبران اشتباه شرمی نخواهم داشت و تعللی نخواهم کرد.

این متن سخنرانی من بود. بخشِ از سخنان من برای برخی از حاضران خوشایند نبود. شماری از این‌ که از کارکردهای مثبت شرکت‌های مخابراتی و اداره‌ی اترا قدردانی کردم ناراحت بودند و در برابرم واکنش نیز داشتند. من در آن‌جا متوجه شدم که پابندی بر اصل انصاف و و حفظ روش مدنی و انسانی این اعتراض در یک جامعه‌ی که روحش با خشونت‌های دوامدار شدیدا صدمه دیده است و عقده‌مند شده است، خیلی دشوار است و ما را در برابر یک آزمون دشوار قرار داده است. 

نوبت بعدی پرسش‌های اشتراک‌کنندگان و طرح انتقادهای‌شان با مسئولین شرکت‌های مخابراتی بود که با تشنج و احساسات زیاد همراه بود، اما برخی از جوانان پرسش‌ها و انتقاد‌های خیلی منطقی و مسلکی را نیز مطرح کردند.

نماینده‌ی شرکت‌های مخابراتی نیز پذیرفتند که خواسته‌های مردم بر حق و درست است و آنان برای حل این مشکلات مصمم‌اند اما عملی کردن برخی از موارد نیاز به تغییر سیستم به صورت اساسی دارد و زمان‌گیر است. بیش‌تر پاسخ‌های نمایندگان شرکت‌ها و مسئولین اترا برای اشتراک‌کنندگان قناعت‌بخش تمام نشد و طرح مسایل شخصی به جای پرداختن به مسایل اساسی و تخنیکی، روند را به سوی تشنج کشانید و این گفتمان نتیجه‌ی روشنی از خود برجا نگذاشت.