برای اولین بار نمایندگانی از گروه طالبان از دفتر سیاسیشان در قطر، در نشستی با نمایندگان شورای عالی صلح و شماری از کشورهای منطقه در مسکو حضور یافتند. چند عضو گروه طالبان، چند عضو شورای عالی صلح و اشتراک نمایندگانی از حدود 10 کشور منطقه و همسایگان افغانستان از اشتراککنندگان اصلی این نشست بود که گروه طالبان آن را کنفرانسی برای بیان دیدگاهها عنوان کردند.
نشست مسکو در حالی صورت گرفت که به تازگی رسانهها خبری از گفتوگوی مستقیم امریکا با نمایندگان سیاسی طالبان منتشر کرده و دونالد ترمپ زلمی خلیلزاد، سفیر پیشین این کشور در افغانستان را برای پیشبرد گفتوگوهای صلح با گروه طالبان به عنوان نمایندهی وزارت خارجه به افغانستان فرستاده است. آقای خلیلزاد قرار است دومین دور دیدارهای منطقهییاش را آغاز کند. پیش از این در دور اول تلاشهای سیاسی آقای خلیلزاد دستکم سه مقام پیشین طالبان به شمول ملا برادر از زندان در پاکستان رها شدند و امریکاییها امیدوار است که تلاش شش ماهه تا یک سالهی سیاسی نمایندهیشان با گروه طالبان به نتایجی بیانجامد که گروه طالبان از طریق یک راه حل سیاسی جنگ و خشونت در افغانستان را متوقف کند.
دولت افغانستان در حالی که حدوداً یک دهه تشکیل بزرگی به نام شورای عالی صلح را حمایت مالی کرده، اکنون در موقعیت بدی در گفتوگوهای صلح قرار دارد. حکومت افغانستان در تلاشهای که امریکا در راستای مذاکره با طالبان انجام میدهد، نقشی ندارد و حتا گزارشهای رسانهی حاکی از آن است که اطلاعات دیدار زلمی خلیلزاد نیز با رییسجمهور و مقامات حکومت افغانستان شریک نشده است. از طرف دیگر دولت افغانستان به دلیل رهبری روسیه در یک تلاش جداگانه برای صلح که قطعاً امریکاییها دل خوشی از آن ندارد، نمیتواند در این نشست اشتراک کنند. انتظار و هدف دولت افغانستان که «رهبری افغانی» پروسهی صلح است، اکنون در میان تلاشهای متعدد سیاسی کشورهای بیرونی برای گفتوگو با طالبان در حد یک حرف باقی مانده است. افزون براین طالبان نیز هیچ گاهی برای گفتوگو با دولت افغانستان آماده نبوده و دولت را غیرمستقل میپندارند.
با این وجود، نشست دیروز مسکو بیانگر تغییراتی است که اگر به درستی مدیریت شود، میتوان بنبست ده ساله در تلاشهای صلحخواهی را مرحله به مرحله بشکند.
اولین تغییر فعال شدن دفتر سیاسی طالبان و اشتراک مستقیم در نشستهای مقدماتی در راستای صلح است. دیدار نمایندگان این گروه با شماری از کشورها از جمله نمایندگان امریکا و اکنون اشتراک در این نشست قدم حیاتی است که پس از چندسال تلاش برداشته شده است.
دومین تغییر تلاشهای هدفمند و ویژهی امریکا و شماری از کشورهای منطقه است که امسال وارد مرحلهی جدیتری شده و دورههای مقدماتی این تلاشها با نتایج اندکی پایان یافته و در مراحل بعدی انتظار بیشتری برای رسیدن به یک چارچوب مشخص برای مذاکرات میرود.
با این حال، این روند هنوز با چالشهای بیشتری مواجه است. تعدد روندها و تلاشهای مختلف یکی از چالشهای اصلی است. عدم حضور فعال و تعینکنندهی دولت و گروههای مختلف قومی و سیاسی افغانستان در این تلاشها میتواند به روند صلح آسیب بزند. تعارض تلاشها و اهداف امریکاییها با روسها و شماری از کشورهای منطقه چالش بزرگتری است که میتواند به جای صلح به خشونت بیشتری بیانجامد.
آنچه به لحاظ سیاسی اهمیت دارد، توافق بر سر تلاشهای سیاسی برای پایان دادن به خشونت در افغانستان است. اما وضعیت موجود و روندهای متعدد میتواند تلاشهای سیاسی را به یک تعارض بزرگتر سیاسی در افغانستان تبدیل کند. منافع کشورها اگر در راستای نابودی تروریزم و امن کردن منطقه متمرکز نباشد، از دل این تعدد در تلاشهای صلح میتواند تعارض منافع بزرگ و بزرگتر شکل بگیرد و افغانستان در میان این تعارض قربانی و خشونت به مراتب بیشتری را نیز متقبل شود.
بنا براین، دولت افغانستان و نمایندگان گروههای هویتی و سیاسی بایستی در این تلاشهای متعدد شامل و نقش تأثیرگذاری داشته باشند. حضور افغانستان درا ین تلاشها باید مانع شکلگیری یک تعارض منافع جدی میان کشورهای دخیل در این تلاشها نیز باشد که بتواند جلو تخاصم و خشونت بیشتر در افغانستان را بگیرد.
