زلمی خلیلزاد، نمایندهی ویژهی امریکا دربارهی صلح افغانستان دیروز به پاکستان رفته تا با مقامات پاکستانی در مورد روند صلح با طالبان گفتوگو کند. آقای خلیلزاد بهتازگی از سوی وزارت خارجهی امریکا به عنوان نمایندهی این کشور برای روند صلح افغانستان تعیین شده است؛ سیاستمداری که در روند بن و شکلگیری دولت پساطالبان در افغانستان نقش برجستهیی داشت و به عنوان سفیر این کشور در افغانستان، عراق و سازمان ملل متحد کار کرده بود. انتصاب آقای خلیلزاد در این بخش، چنانکه وزیر خارجه نیز تأکید کرده بود، نشانهی جدیت امریکا در خصوص مصالحه با طالبان تلقی میشود. آیا خلیلزاد قادر به پایانبخشیدن طولانیترین مأموریت جنگی امریکا خواهد شد؟
گفتوگو با طالبان برای پایاندادن به جنگ پس از شکلگیری اولین حکومت انتخابی پس از سقوط امارت اسلامی شروع شد. از آن زمان تا کنون این تلاشها در سطوح محلی و منطقهیی ادامه یافته است، اما جز آنکه فرصت بیشتری در این جریان برای سازماندهی دوبارهی طالبان داده شده باشد، نتیجهی رضایتبخشی حاصل نشده است. طالبان در کمتر از نیمی از قلمرو کشور حضور دارد و توانایی تهاجم نظامی این گروه تا آنجا افزایش یافته است که میتواند برای تصرف مراکز برخی ولایات برنامهریزی کند. این مسأله موجب شده است که طالبان بیش از هر زمانی نسبت به مصالحه و توافق با حکومت فاصله بگیرد.
خلیلزاد در حالی مأموریت صلح در افغانستان را به دوش گرفته است که دیگر جنگ طالبان در افغانستان در سطح منطقهیی و بینالمللی به دیدهی نفرت دیده نمیشود. گسترش دامنهی ناامنی در شمال و حضور گستردهی طالبان در مناطق مرزی در شمال و غرب کشور، نگرانیهای امنیتییی را برای همسایههای شمالی و غربی خلق کرده است. شکست داعش در عراق و سوریه و سربرآوردن شاخهی خراسان این گروه در فراه و سپس ننگرهار، اختلاف پنهان روسیه، ایران، عربستان و امریکا را برجسته کرد. روسیه و ایران به صورت آشکاری از طالبان حمایت میکنند. تلاش این کشورها برای حمایت از طالبان تا جایی پیش رفت که دو ماه پیش روسیه در نشست امنیتی مسکو از این گروه به صورت مستقل دعوت کرد تا نمایندگاناش را به روسیه بفرستد. مجموعهی این تحولات سبب شده است که اولا میزان وابستگی طالبان به کشورهای دخیل در مسألهی افغانستان بیشتر شود و دوما هم امکان چانهزنی و مقاومت این گروه را در برابر فشارهای سیاسی بیفزاید.
پاکستان کماکان بر موضع گذشتهاش در بارهی طالبان باقی است و به هیچ نشانهیی دال بر تغییر موضع این کشور دیده نمیشود. نگرانی این کشور در خصوص نزدیکی افغانستان و هند به قوت خود باقی است، به همین ترتیب هیچ نشانهیی در خصوص دستکشیدن این کشور از حمایت از طالبان وجود ندارد. واگذاشتن اختیارات سیاست خارجی دولت افغانستان به اسلامآباد، آنگونه که این کشور دنبال میکند، ناممکن است.
خلیلزاد در این مأموریت تازه صرفا با یک چالش داخلی روبهرو نیست، وی برای رسیدن به یک راهکار معطوف به نتیجه نیازمند به دستآوردن، راهکاری است که منجر به خلق اجماع منطقهیی در خصوص آیندهی سیاسی افغانستان شود. این کار نیازمند بازبینی سیاستهای امریکا در افغانستان از یکسو و رسیدن به یک توافق سیاسی با کشورهای نظیر روسیه و ایران از سوی دیگر میباشد.
