طالبان، کنترول منابع معدنی و ادامه‌ی جنگ

پس از انتشار گزارش نهاد «گلوبل ویتنس» درباره‌ی رقابت خونین طالبان و داعش بر سر کسب سود سرشار تاراج معادن تالک، باری دیگر این مسأله برجسته شده که برای شناسایی ریشه‌های جنگ کنونی نباید منابع داخلی و اساساً جنگ بر سر تاراج منابع اقتصادی را نادیده گرفت. پیش از این نیز گزارش‌های مفصلی در مورد سهم و نقش طالبان در استخراج غیرقانونی لاجورد در بدخشان منتشر شده بود. وزارعت معادن سرانجام پذیرفته است که طالبان و داعش منتظر ننشسته‌اند و برای استخراج منابع معدنی فعال شده‌اند.
در طرح صلح رییس‌جمهور غنی که در نشست دوم «روند کابل» مطرح شد و راه هر گونه گفت‌وگو باز گذاشته شد، فرض بر این بود که طالبان از زندانی شدن، تحت تعقیب قرار گرفتن و از دست دادن قدرت و اثرگذاری شان نگران‌اند. طرح رییس‌جمهور غنی دقیقاً پاسخی به این نگرانی بود. با این حال، این طرح برای رییس‌جمهور پیامد روشن و ناامیدکننده داشت: بی‌اعتنایی طالبان در سطح سیاسی و پاسخ خشونت‌بار نظامی.
بر اساس گزارش گلوبل ویتنس، طالبان صرفاً از یک معدن سالانه چهار میلیون دالر درآمد دارند. داعش با این گروه بر سر کنترول این معادن در ننگرهار می‌جنگد.به عبارت دیگر، طالبان برای جنگیدن وابسته به منابع صرفاً خارجی نیستند و ارجاع تداوم حضور طالبان به منابع و بازی‌های خارجی-چنانچه در میان مقامات دولتی معمول است-خطاست. گزارش اخیر وزارت مبارزه با مواد مخدر و دفتر جرایم و مبارزه با مواد مخدر سازمان ملل نشان می‌دهد که کشت کوکنار در مناطق ناامن تا 87 درصد افزایش یافته است. طالبان علاوه بر «عشر» در سود خرید و فروش و قاچاق آن نیز دست دارد. بنابر این، تریاک و منابع معدنی و اخاذی از بازرگانان و کنترول برخی بزرگ‌راه‌ها به اندازه‌ی کافی دلیل جنگیدن برای این گروه فراهم می‌کند، حتا اگر انگیزه‌ی بیرونی‌یی در میان نباشد.
طالبان بر مبنای ارزیابی‌های نهادهای ناظری مانند دیدبان شفافیت و گلوبل ویتنس سالانه 300 میلیون دالر از کنترول و استخراج معادن سود می‌کند. این مسأله نشان می‌دهد که طالبان آگاهانه زمینه‌ی حضور شان را در مناطقی که می‌تواند از نظر مالی این گروه را تأمین کند، هموار کرده‌اند. حکومت تاکنون در مسدود کردن منابع مالی داخلی طالبان، نظیر کنترول آن‌ها بر برخی معادن ناتوان بوده است. ادامه‌ی مقاومت طالبان به این دلیل که می‌توانند به صورت مستقیم بر بخشی از منابع اقتصادی کشور کنترول داشته باشند، قابل درک است. حتا این مسأله می‌تواند جنبه‌ی مغفول نقش همسایگان افغانستان را در گسترش بی‌ثباتی روشن کند.
حکومت تا زمانی که نتواند به کنترول و دست‌رسی طالبان به منابعی مانند سود سرشار مواد مخدر و معادن پایان دهد، نمی‌تواند پای این گروه را به میز مذاکره بکشاند. برای این‌ کار لازم است شفافیت در قراردادها و مقرری‌های دولتی تأمین شود و سرکوب طالبان و داعش در مناطقی که به لحاظ اقتصادی اهمیت دارد، به بخشی از استراتژی امنیتی تبدیل شود. پس از آن رییس‌جمهور می‌تواند با یک گفت‌وگوی بدون پیش‌شرط با طالبان به هدف رسیدن به صلح همت کند.