نارضایتی شهروندان از شهرداران انتصابی

ارزیابی تازه‌ی «دیدبان شفافیت افغانستان» از میزان رضایت شهروندان از شهرداری‌ها، نشان می‌دهد که بیش از نیمی از جمعیت شهرنشین از خدمات شهرداری‌ها ناراضی‌اند. این ارزیابی از مراکز 9 ولایت افغانستان صورت گرفته و کابل در جایگاه هشتم قرار گرفته است، حتا شهرداری قندوز پیش‌تر از کابل قرار دارد. در این میان، کابل به‌عنوان پایتخت و مزدحم‌ترین شهر کشور در بدترین وضعیت ممکن قرار دارد.
شهرداری کابل که اخیراً ریاست پولیس ترافیک نیز در ذیل آن قرار گرفته، با مشکلات بسیاری روبه‌رو است، اما هنوز کار چندانی برای غلبه بر آن‌ها صورت نگرفته است. شهر کابل پس از سقوط طالبان بر روی ماسترپلان شهری دوره‌ی جمهوری داوودخان توسعه یافته است. در آن زمان نفوس این شهر بسیار کم‌تر از نیم‌میلیون نفر بود، اما بر اساس برخی حدس‌و‌گمان‌های قریب به‌واقع حالا نفوس این شهر به مرز شش میلیون نفر رسیده است. به همین دلیل محلات مسکونی‌یی که پس از 2001 ساخته شده‌اند، فاقد امکانات شهری، کانالیزاسیون، سرک و اماکن تفریحی‌اند. دریای کابل به انبار بزرگی از زباله تبدیل شده است و نیمی از سرک‌ها در تصرف زباله‌ها است و نیمی دیگر نیز در اختیار موترهایی که در فقدان پارکینگ وسایط راه بر عابران بسته‌‌اند.
گسترش شهرنشینی در غیبت اجرای برنامه‌ی شهری جدید، سبب افزایش دست‌فروش‌ها شده‌ است، کسانی‌که باروبساط‌شان را اغلب در کنار جاده‌ها و محلات شلوغ پهن کرده‌اند. افزون بر آن، کابل در حالی‌که به‌صورت جدی با خطر خشک‌سالی و ته‌نشین شدن آب‌های زیرزمینی روبه‌رو است، صرفاً چهار مخزن آب دارد که هنوز بخشی از آن بلااستفاده است و آب‌رسانی شهری در بسیاری از نواحی وجود ندارد. ماسترپلان شهری‌یی که چند سال پیش ساخته شده بود و بر اساس آن بخش‌هایی از کابل شمالی (کابل جدید) ساخته می‌شد، متوقف شده است. حتا برنامه‌ی سرک‌سازی شهرداری سه سال پیش در بسیاری از مناطق متوقف شد، به این دلیل که روند جلب حمایت مردم و تخریب برخی منازل و اسکان مجدد کسانی که خانه‌های‌شان تخریب شده، به‌صورت جدی پیگیری نشد و راه به جایی نبرد.
آلودگی هوا، مسأله‌ی دیگری است که کابل را به‌صورت جدی تهدید می‌کند. آلودگی هوا بر اساس حدس‌وگمان‌ها هشت برابر بیشتر از سطح نرمال و بی‌خطر آن است. اگرچند رسیدگی به مشکل آلودگی هوا از مسوولیت‌های اداره‌ی محیط زیست است، اما عوامل اصلی آن ریشه در ناکارایی و ناتوانی شهرداری کابل دارد. وجود انبوه زباله‌ها، راه‌های خاکی و مهم‌تر از همه نبود سیستم حمل‌ونقل شهری/عمومی از مواردی است که آلودگی هوا را در کابل تشدید و خطرساز کرده است.
شهرداری کابل تاکنون چه کرده است؟ از ابتکارهای شهرداری، می‌توان به رنگ‌پاشی بر خانه‌های محقر و گلی باشندگان حواشی شهر اشاره کرد. هنوز سیستم متروبس در هیچ‌ جایی عملی نشده و به‌نظر نمی‌رسد این طرح پیش از آن‌که در کام فساد غرق شود، به مرحله‌ی اجرا برسد. برداشتن موانع امنیتی به‌صورت سلیقه‌یی پیش رفت، به همین دلیل نیز مشکل ترافیک دایمی شهر کابل را رفع نتوانست.
به‌نظر می‌رسد مهم‌ترین اشکالی که بر کار شهرداری کابل و همین‌طور شهرداری‌های باقی ولایات می‌توان سراغ کرد، این است که شهردارها در یک‌ونیم دهه‌ی اخیر به‌رغم تأکید قانون، انتصابی بوده‌اند نه انتخابی. قانون اساسی و قانون انتخابات، انتخابات شهرداری‌ها را پیش‌بینی کرده و مکانیزم‌های اجرایی آن را سنجیده است، اما بهصورت پرسش‌برانگیزی تاکنون این بند از قانون مغفول مانده است. به همین دلیل شهردارها پیش از آن‌که مسوول مستقیم برآوردن انتظارات شهروندان باشند، تابع مقررات فسادآلود اداری و پاسخ‌گویی به مقامات برجسته‌ی حکومتی‌اند. نمونه‌ی روشن آن شهردار کابل است. چنانچه اگر انتخابات شهرداری‌ها برگزار گردد، شهرداران به‌واسطه‌ی مردم انتخاب می‌شوند و به‌دلیل تکیه‌گاه انتخابی‌شان به مردم پاسخ‌گو خواهند بود.