خلافت‌ نیمه‌جان داعش در شمال

داعش شهرهای عراق و سوریه را پس از ویرانی‌ها و خون‌ریزی‌های بسیار آرام‌آرام ترک کرد. حیدر العبادی، نخست‌وزیر عراق چند روز قبل پایان کار خلافت داعش را در این کشور اعلام کرد. علی‌رغم این‌که بسیاری از بقایای این گروه، خاصه اعضای محلی داعش به بادیه‌ها و بیابان‌های خاورمیانه پناه برده‌اند، اما در عمل این این گروه پایش را از گلیم دولت‌های عراق و سوریه جمع کرده و شهرها و قلمرو وسیع‌اش را از دست داده است. اما در پایان کار داعش در عراق، خبرهایی مبنی بر حضور اعضای الجزایری و فرانسوی این گروه در شمال کشور به رسانه‌ها درز کرده است.
ولسوال درزآب ولایت جوزجان در گفت‌وگو با رسانه‌ها اعلام کرده که افراد داعش در حالی‌که با وسایل و امکانات کافی نظامی تجهیز شده‌اند، در بخش‌هایی از این ولسوالی سرگرم سربازگیری از مردم، به‌خصوص کودکان، و آموزش فنون نظامی به آن‌هایند. پیش از این رییس‌جمهور غنی در سخنان‌اش در جریان انتقال پولیس مرزی به وزارت دفاع ملی گفته بود که «داعش در حال فرار است». خبرهایی که از شمال می‌رسد اما برخلاف سخنان رییس‌جمهور حکایت از روی آوردن این گروه شکست‌خورده و فراری به مرزهای شمالی کشور دارد.
حضور داعش در افغانستان یک موضوع جنجالی و مورد تردید است. بسیاری از بلندپایگان حکومت‌های پیشین، از جمله یکی از رؤسای امنیت ملی پیشین آشکارا نسبت به حضور داعش در افغانستان تردیدش را ابراز کرده بود. با این‌حال، در دو سال اخیر افراد منسوب به داعش در اچین ولایت ننگرهار و بخش‌هایی از نورستان بسیاری از مردم را متواری کرده و چهره‌های بانفوذ یا غیروابسته به این گروه را کشته است. اخیراً به‌دلیل حضور افراد منسوب به این گروه، دست‌کم 1500 خانواده از ولسوالی خوگیانی در شرق کشور مجبور به ترک خانه‌های‌شان شده‌اند. به همین ترتیب، بارها گزارش‌هایی مبنی بر حضور گسترده‌ی داعش در بخش‌هایی از شمال کشور، از جمله در سرپل و جوزجان و فراه نیز در رسانه‌ها نشر شده است. بر اساس این گزارش‌‌ها، افراد وابسته به داعش از مردم عشر و زکات جمع می‌کنند، مردم محل را مجبور به پیوستن به این گروه می‌کنند. از این مهم‌تر، نیروهای امنیتی و حمایت قاطع دست‌کم تاکنون چهار رهبر این گروه را در حملات هوایی کشته‌اند. از این‌رو، نمی‌‌توان در حضور افراد وابسته به گروه داعش در چارچوب «خلافت اسلامی خراسان» شک کرد، اما از جهتی دیگر، پی‌بردن به این‌که افراد خلافت اسلامی خراسان رابطه‌ی ارگانیک و فعالی با داعش مستقر در خاورمیانه داشته باشد، با توجه به این‌که تاکنون هیچ مقام امنیتی در این باره اظهار نظری نکرده، دشوار است.
حضور و افزایش نفوذ این گروه در بخش‌هایی از شرق و شمال کشور، مایه‌ی نگرانی است. از یک‌سو این گروه تاکنون دست به حملات متعدد فرقه‌یی زده و از جهتی دیگر همسایه‌های شمالی کشور و در نهایت روسیه را نگران و نسبت به اهداف این گروه و چگونگی حضورش در افغانستان بدگمان کرده است. چنانچه این گروه بتواند همچنان بر گسترش نفوذش ادامه بدهد، طرح‌های بلندپروازانه‌ی اقتصادی رییس‌جمهور غنی مبنی بر گشایش راه‌های حمل‌ونقل تجاری و اجرای طرح کاسا-1000 و تاپی با مشکلات بسیاری روبه‌رو خواهد شد. افزون بر آن، در صورت تداوم این وضعیت روند صلحی که غنی به آن چشم دوخته و امیدوار است که تا پایان عمر حکومت‌اش به آن دست پیدا کند، پیچیده‌تر خواهد شد؛ چه این‌که در آن‌صورت حتا دست‌یافتن به توافق صلح با طالبان به‌معنای پایان جنگ و ناامنی در کشور نخواهد بود. در کنار این مسایل، حضور داعش در شمال کشور می‌تواند افغانستان را بدل به سوریه‌ی دوم سازد. هم‌اکنون و پس از سقوط خلافت این گروه در عراق و سوریه، بسیاری از ناظران سیاسی از «سوریه‌سازی تمام جهان» سخن می‌گویند و نسبت به عواقب حضور و ادامه‌ی بقای این گروه در بخش‌های دیگر جهان هشدار می‌دهند.
مدیریت این وضعیت و غلبه بر چالش داعش در افغانستان نیازمند جدیت بیش‌تر حکومت در برابر این گروه و ادامه‌ی سرکوب فعال آن است. در آغاز سال جاری میلادی فرمانده «حمایت قاطع» از نابودی داعش تا پایان سال خبر داد. در آن زمان این خوش‌بینی وجود داشت که داعش نمی‌تواند جای پایی در منطقه برای خودش باز کند، اما حضور افراد این گروه در درزآب و بخش‌هایی از سرپل و ننگرهار نشان می‌دهد که برنامه‌ی نابودی این گروه نه از سوی نیروهای حمایت قاطع و نه از سوی نیروهای دفاعی و امنیتی کشور، به‌درستی به پیش برده نشده است.
جلوگیری از تقابل کشورهای منطقه، حفظ افغانستان از دخالت‌ورزی‌های کشورهای نگران از حضور داعش در آسیای میانه و غلبه بر این ناامنی فزاینده‌ی کشور، از منافع علیای ملی است و انتظار می‌رود حکومت با تمهیدات روشن و برنامه‌ی منسجم امکان حضور و قدرت یافتن داعش در افغانستان را از میان بردارد.