رویای یک کابل بهتر، محقق افغان را برای تحصیل برنامه‌ریزی شهری به آمریکا کشانده است

منبع: Buffalo Education
نویسنده: Charlotte Hsu
برگردان: صمیم صالحی
احمد ذکی، استاد مهندسی در دانشگاه کابل است، اما او در شمال ایالت نیویورک در ایالات متحده‌ی امریکا و هزاران مایل دور از کشورش، نقش متفاوتی را ایفا می‌کند: دانشجوی برنامه‌ریزی شهری. احمد ذکی ۲۸ ساله، دانشجوی سال دوم و پایانی برنامه‌ریزی شهری در مقطع ماستری در دانشگاه بوفالو است.
هدف او انتقال آموخته‌هایش به افغانستان است، تا در زمینه‌ی آغاز مضمون درسی «برنامه‌ریزی شهری» در مقطع لیسانس در افغانستان کمکی کرده باشد. احمد ذکی (دانشجوی فولبرایت) می‌گوید: «اگر به تصویری از شهر کابل نظر بیاندازید، متوجه می‌شوید که این شهر به‌شدت به کارشناسان برنامه‌ریزی شهری ضرورت دارد».
وی می‌گوید: «در شهر کابل همیشه راه‌بندان وجود دارد. به دلیل نبود سیستم‌های لازم، در اوقات بارانی در بخش‌های زیادی از شهر اصلا نمی‌‌توان قدم زد و جاده‌های شهر همه طوفانی می‌شوند. در نبود سیستم مؤثر جمع‌آوری زباله‌ها و قوانین مربوط به تمرکز جمعیت، کابل به یکی از کثیف‌ترین شهرهای جهان تبدیل شده است».
احمد ذکی می‌گوید که مطابق به برآوردها، ۸۵ درصد جمعیت کابل در مناطق برنامه‌ریزی نشده (غیر پلانی) زندگی می‌کنند، خانه‌ها روی پارک‌ها اعمار شده‌اند و فضای سبز شهر زدوده شده‌ است. احمد ذکی می‌گوید: «اعمار کنندگان معمولا عمارت‌های چند منزله را اعمار می‌کنند، کاری که تجاوز به حریم خصوصی حیاط خانه‌های دورادور پنداشته شده و به دلیل این که اکثریت زنان وقتی کسی آن‌ها را از بالا تماشا کند، احساس راحتی نمی‌‌کنند و از فضای باز خانه‌های‌شان استفاده نمی‌‌توانند و این در افغانستان یک معضل است».
به معنای واقعی کلمه، همه‌چیز در این شهر به توجه ضرورت دار‌د: سیستم حمل‌و‌نقل ضعیف، سیستم محیطی تخریب شده و مختل شده، سیستم تأمین و سیستم فاضلاب، نبود پارک‌ها، فضای سبز و تفریحی. این شهر واقعا نیاز به هم‌دردی دارد.
با در نظر داشت چندین دهه جنگ داخلی و اشغال خارجی، موجودیت این بی‌نظمی‌ها در سطح شهر شگفت‌انگیز نیست. اکثریت نقاط شهر در نیتجه‌ی بمب‌گذاری‌ها تخریب شده بودند که دوباره بازسازی شده‌اند. به دلیل افزایش بی‌ثباتی‌های ناشی از جنگ در اکثر ولایت‌ها، اخیرا سیل‌ عظیمی از جمعیت به این شهر سرازیر شده‌اند و جمعیت این شهر از ۵۰۰۰۰۰ به ۵ میلیون نفر افزایش یافته است، شهری که نظر به دیگر شهرها امن‌تر پنداشته می‌شود.
احمد ذکی می‌گوید که با توسعه‌ی بیش‌تر کابل برای جا دادن جمعیت بیش‌تر در دهه‌های آینده، چالش‌های کنونی جدی‌تر خواهند شد. ایرنیست استرنبرگ، رییس دیپارتمنت برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای دانشگاه بوفالو گفت: «احمد ذکی به صورت ویژه به تحصیل در زمینه‌ی به‌سازی علاقه‌مند است». آقای استرنبرگ در ادامه گفت: «این پرسش که چگونه می‌توانیم زباله‌ها را به شکل مصئون از سطح شهر دور کنیم، یکی از مشکلات بزرگ و اولیه‌ی برنامه‌ی شهری است و این پرسش در کشورهای رو‌به‌توسعه‌ی امروزی، یکی از مهم‌ترین پرسش‌ها‌ست». آقای استرنبرگ در مورد احمد ذکی می‌گوید: «خیلی از استادان و هم‌تایان احمد ذکی نمی‌‌دانند که وقتی او به کابل برگردد، به حیث استاد تدریس خواهد کرد».
اما افغانستان هرگز از ذهن احمد ذکی دور نیست. احمد ذکی که زن و دختر جوانش در کابل زندگی می‌کنند، گفت: «امیدوارم بعد از برگشت به کشورم، فرصت خدمت به کشورم را داشته باشم». «اکثریت کسانی که از میزان بالای سواد برخوردارند، به دلیل شرایط امنیتی نا‌مناسب و نبود فرصت شغلی مطابق به رشته‌ی تحصیلی‌شان کشور را ترک کرده‌اند. آن‌ها کسانی‌اند که می‌توانند در کشور تغییر بیاورند، اما اگر همه افغانستان را ترک کنند، پس چه کسی در این کشور تغییر می‌آورد‌؟ من در افغانستان بزرگ شده‌ام و احساس می‌کنم که چیزهای زیادی به کشورم بده‌کارم».
جمشید حبیب، همکار احمد ذکی و آمر دیپارتمنت مهندسی در دانشگاه کابل می‌گوید که نبود تخصص در زمینه‌ی برنامه‌ریزی شهری در افغانستان، به روند برنامه‌سازی شهری و پالیسی‌سازی، نه تنها در شهر کابل، بلکه در سراسر کشور صدمه زده است.
او هم‌چنین وقتش را به تحقیق در مورد نقش برنامه‌ریزی شهری به عنوان واسطه‌ها تخصیص داده است، رویکرد مشترکی که ممکن است در کابل‌– شهری پر از منافع متضاد‌– اجرایی باشد. احمد ذکی در ولایت لوگر، شهری در جنوب کابل، بزرگ شده است و ده سال قبل برای تحصیل در دانشگاه کابل وارد شهر کابل شده است.
بعد از فراغت از این دانشگاه به درجه‌ی لیسانس، احمد ذکی دعوت به عضویت در هیأت علمی دانشکده را پذیرفت. احمد ذکی می‌گوید که جدا از تدریس، ده‌ها ساختمان را در افغانستان طراحی کرده است، به‌شمول نمونه‌های استاندارد مکتب‌هایی که در مناطق مختلف افغانستان اعمار شده‌اند.
مشاهده‌ی نقشه‌هایش که به واقعیت تبدیل می‌شوند، پاداش‌هایی‌اند که احمد ذکی از کارهایش دریافت می‌کند، اما اعمار یک ساختمان در راستای بهبود زیبایی و عمل‌کرد شهر کار کوچکی است. این یکی از دلایلی است که احمد ذکی و همکارانش فکر می‌کنند که آموزش برنامه‌ریزی شهری به جوانان افغانستان مهم است.
با در نظر داشت بی‌ثباتی موجود در کشور، احمد ذکی مطمئن نیست که آیا در راستای تبدیل کردن شهر کابل به شهری برای زندگی، کاری از پیش برده می‌تواند یا خیر. اما فعلا، برنامه‌ی او، انتقال آموخته‌هایش از دانشگاه بوفالو به کابل و تلاش در راستای شکل‌دهی این شهر است، شهری که احمد ذکی آن را خانه می‌نامد.