قاسم لومان
تا سالهای 2002 که کمکم حضور افغانستانیهای تازهآمده به شهر ملبورن ملموستر میشد، «دندینانگ» شهرتش را بیشتر بهخاطر داشتن کارخانهها مدیون بود.
حتا همین شهرت گذشتهاش نیز با آنچه که امروزه به آن معروف است، تفاوتهای بسیاری دارد.
دندینانگ تا سالهای 2005 تقریبا یک شهر صرفا ارزانقیمت و دارای کارخانههای بیشمار بود و کسانی که در این شهر اقامت میگزیدند صرفا بهدلیل موقعیت کاری و ارزان بودنش بود ولی امروزه دیگر دندینانگ تنها بهخاطر موقعیت کاری و ارزانیاش خریدار ندارد بلکه این شهر، در کنار موقعیتهای کاریاش، تبدیل به یک شهر با خصوصیتهای فرهنگی شده است و از نظر رشد نیز دومین شهر بزرگ ملبورن بهحساب میآید. از همین رو، دیگر این شهر یک شهر ارزان قیمت نیست. قیمت مسکن و کرایه در مقایسه با حومههای اطرافاش سر به آسمان گذاشته است.
دندینانگ امروزه بیشتر بهخاطر خصوصیات چندفرهنگی بازارش در آسترالیا معروف است. همینکه نام از دندینانگ گرفته شود خصوصیات بودوباش و رونق زندهگی افغانها خودبهخود در ذهنها تبارز پیدا میکند. در کوچهکوچهی این شهر، حضور افغانستانیها از لحاظ فرهنگی و اجتماعی مشهود هست.
افغانهایی که میان سالهای 2000 تا 2004 مقیم شهر دندینانگ گردیدند، تاثیرات فرهنگی خویش را با خود در این شهر وارد کردند؛ طوریکه امروزه یک وجه برازنده و غالب در این شهر محسوب میگردد. خصوصیات فرهنگی و اجتماعییی که در هیچکدام از شهرهای آسترالیا که افغانستانیها در آنها مقیماند دیده نمیشود. (البته حضور اجتماعی مردم در خیلی از شهرهای کوچک و بزرگ آسترالیا پررنگ است ولی تاثیرات خصوصیات فرهنگی در مقایسه با دندینانگ ناچیز میباشد).
تا سال 2003 مرکز شهر دندینانگ یا همان «تومس ستریت» اهمیتی جانبی داشت و این سرک بعد از ساعت 4 بعد از ظهر کاملا خلوت بود و مایهی ترس و وحشت. آنوقتها «تومس ستریت» به سرکی مرده میمانست که هیچ رونقی در آن دیده نمیشد. تنها رونق این سرک، «شبکدهیی(Night club) » بود که در آن شبکده نیز هر هفته حادثهی ناگواری رخ میداد.
سکناگزینی افغانها به مرور زمان رنگ و رونق تازه به چهرهی شهر داد و از دندینانگ یک شهر زنده و با رونق ساخت.
رونق گرفتن دندینانگ سبب شد که دولت ایالتی ویکتوریا بودجهی بالغ بر 250 میلیون دالر آسترالیایی برای بازسازی، زیباسازی و نوسازی(آپگریت) این شهر هزینه کند؛ بودجهیی که شهر دندینانگ در تاریخاش تا این زمان ندیده بود. بیشتر این بودجه در حولوحوش «بازار افغان» به مصرف رسیده است.
دقیقا حضور افغانها درین شهر بر اساس شرایط کاری آن و ارزان بودن بودوباش در آن شکل گرفته است ولی طی سالیان به همان سان که شهر دندینانگ دچار تغییرات زیادی گشته است تغییراتی در زندهگی افغانهای نسل اول این شهر نیر رخ داده است.
امروزه حضور افغانها درین شهر تنها بر اساس ساحهی نفوس معیارگذاری نمیشود. زیرا، اکثریت نسل اول افغانها برای بودوباش خود مناطق آرامتر و کمی دورتر در اطراف شهر دندینانگ را برای زندهگی برگزیدهاند اما کمتر کسی است که روزانه یکبار گذارش به این شهر نیفتد.
عمدهترین نقش افغانها درشهر دندینانگ تاثیرات کاسبی و آفریدن وضعیت بازار به روش سنتی خویش میباشد که از این نقش بهعنوان الگوهای فرهنگی نام برده میشود.
همین نقش، هم چهرهی شهر دندینانگ را برجسته ساخته است و هم تاثیرات فرهنگی ما را در این شهر و در میان سایر خردهفرهنگها، وزن داده است.
البته، نقش فرهنگی افغانها تنها از زاویهی بازار و رونق بخشیدن کاسبیهای سنتی قابل درک است. اگر به بخشهای دیگری از مسایل فرهنگی نگاهی بیندازیم فکر نمیکنم که تلاش و فعالیتهای چشمگیری از قبیل آفرینشهای هنری، ادبی، موسیقی و… در این شهر دیده شود. حتا در نمایشهای فرهنگی این شهر، مثلا نمایشهای فرهنگی سالانهی شهر دندینانگ حضور افغانها بسیار ضعیف است.
«بازار افغان»
پیش از آنکه نام رسمی بازار افغان بر ساحهی کار و کاسبی افغانها گذاشته شود شهرداری دندینانگ بزرگ با راه انداختن تبلیغات گاهوبیگاه برای نامگذاری و لوگوی بازار زمینهسازی خوب و دوامداری کرد.
چند سالی لوگوی بازار افغان کاروان شتر بود. بسیاری از بازاریان از آن لوگو راضی نبودند و میگفتند در انتخاب و طرح لوگو با آنها مشوره نشده است.
همین نارضایتیها سبب شد که شهرداری دندینانگ در سال 2011 با دعوت عمومی از تمام اقشار افغانهایی که در این شهر مقیم بودند خواستند برای زیبایی و زیباسازی «تومس استریت» که «افغان-بازار» نامیده شده بود، طرح یک نماد یا سمبل که همخوان با پسزمینههای فرهنگی و تاریخیشان باشد را برای شهرداری دندینانگ ارسال کنند.
فراخوان شهرداری دندینانگ بزرگ برای ساختن یک سمبل جرقهیی شد تا تنور بحث نام و نامگذاری بازار افغانها و لوگوی بازار در میان هموطنان ما بیش از پیش داغ شود.
گسترش جروبحثهای نام و نشانگذاری بازار افغانها تنها در محدودهی روزمرهی بازار محدود نماند و این جروبحثها که با پیشینهی نهچندان دور وخوب اقوام افغانستان پیوند خورده بود یکبار دیگر چندپارهگی و تفاوت پرتنش جامعهی افغانهای مقیم ملبورن را عریان ساخت.
پس از گفتوگوها و ارائهی طرحهای جنجالی نام بازار مثل سابق سرجایش ماند ولی لوگویش تغییر یافت. اکنون لوگوی این بازار شمع یا چراغ است.
مدتهای زیادی از فراخوان شهرداری گذشت تا اینکه کار زیباسازی بازار افغان در سال 2014 صورت عملی بهخود گرفت و طی چند ماه کار بالاخره در تاریخ 1 می 2014 نماد بازار افغان «لایت یا شمع» با طرح و رنگی که دقیقا از مقبرهی آبیرنگ حضرت علی اقتباس شده بود به مرحلهی پایانی رسید و افتتاح شد.
بازار افغان، که با یک کبابی در سال 2002 آغاز شده بود، امروزه الگویی شده بر چهرهی شهر و شهرداری دندینانگ؛ تومس استریت را که محور این بازار میباشد بهنام «افغان-بازار» معرفی کرده و مفتخرانه بر تکیهگاه چندفرهنگی بودنش میبالد.
سالهاست که شهرداری دندینانگ بزرگ همهساله مراسم سنتی نمایشهای پختوپز و مزهی غذاهای افغانی را بهشکل سنتی برگزار میکند. این مسأله بهشکل یک فیستوال درآمده است.
