جنگ پرمصرف میلیونر کاخ‌سفید

شام پنج‌شنبه 24ام حمل، ولسوالی «اچین» ننگرهار هدف بزرگ‌ترین بمب غیراتمی جهان قرار گرفت. MOAB که 10 تُن وزن دارد و بزرگ‌ترین بمب غیراتمی نیروهای هوای ایالات متحده‌ی امریکا است، بر منطقه‌یی فرود آمد که گفته می‌شود داعش در آن تونل‌هایی با طول 300 متر در اعماق زمین حفر کرده و از آن برای سازمان‌دهی عملیاتش استفاده می‌کرده است.
این حمله در نوع خود بی‌سابقه بود. پیش از این هواپیماهای بدون سرنشین امریکایی در مناطق شرقی و جنوبی کشور فعال بودند و به چندین هدف مهم حمله کرده‌اند. بخش عمده‌ی سران داعش در افغانستان، از جمله حافظ سعید رهبر شاخه‌ی خراسان این گروه، در حملات این هواپیماها کشته شده بودند. اما پس از انتقادهای شدیدی که به دنبال تلفات ملکی در زمان حکومت حامد کرزی میان کابل و واشنگتن رخ داد، حمله‌ی بمب‌افگن‌های امریکایی تقریباً متوقف شده بود. از این جهت، پرتاب بمبی که از سال 2003 طراحی و ساخت آن شروع شده و توانایی تخریب کامل تا قطر 1.5 کیلومتر را دارد، با واکنش‌های زیادی روبه‌رو شده است. این بمب که قیمت آن از 16 تا 314 میلیون دالر تخمین زده شده، صرفاً منجر به کشته شدن 30 عضو داعش شده است.
مسأله‌ی اصلی این است که «بمب مادر» غیر از 8 تن ماده‌ی انفجاری، چه چیزی را با خود حمل می‌کرد؟ آیا دونالد ترمپ به دنبال ترسیم چهره‌ی قاطعش در مبارزه با تروریسم است؟ این بمب حامل پیام سیاسی به روسیه، پاکستان و ایران بود؟ یا در آخر، برای نابودی تونل‌های داعش استفاده از این بمب یک نیاز بود و نشانه‌ی از قاطعیت ایالات متحده در برخورد با داعش؟
حامد کرزی این حمله را غیر انسانی خوانده و معتقد است که افغانستان نباید به محلی برای آزمایش سلاح‌های جدید امریکا تبدیل شود. از این منظر، پرتاب «بمب مادر» پیش از آن‌که ریشه در پیام سیاسی محتمل کاخ سفید به روسیه و اسلام‌آباد داشته باشد، آزمایش این سلاح ویران‌گر بوده است. به نظر می‌رسد برداشت بسیار بدبینانه‌یی است. بمب MOAB سال‌ها پیش ساخته شده بود و هدف از طراحی آن روشن بود. از این رو، می‌توان بر سر گزینه‌های دیگر بحث کرد.
این بمب درست زمانی بر مواضع داعش فرود آمد که تیلرسون، وزیر خارجه‌ی ایالات متحده از مسکو به کشورش برگشت. پیش از آن بحث بر سر تصویب قطع‌نامه در مورد حمله‌ی شیمیایی که گمان می‌رود نیروهای وفادار به بشار اسد در «ادلب» سوریه انجام داده‌اند، میان روسیه، امریکا و بریتانیا متشنج شد. ترامپ هم تهدید کرد که رابطه مسکو-واشنگتن به پایین‌ترین سطح کاهش خواهد یافت. حمله با بزرگ‌ترین بمب غیراتمی بر مواضع داعش، اگر در این بافتار قرار بگیرد، نتیجتاً حاوی پیام سیاسی به روسیه است. کشوری که متهم به همکاری با طالبان است و از جهتی دیگر با نزدیک‌تر شدن به پاکستان در حال بازگشت به جدال سیاسی-امنیتی افغانستان است. کسانی که در تیم امنیت ملی ترامپ کار می‌کنند، از جمله مک‌مستر مشاور امنیت ملی رییس‌جمهور ایالات متحده، سابقه‌ی حضور در افغانستان را دارند و در نتیجه با وضعیت این کشور از نزدیک آشنایند. البته که در این میان جنرالان بازنشسته‌یی نیز حضور دارند که به‌دنبال ورود قدرت‌مندانه‌ی ایالات متحده به خاورمیانه و افغانستان‌اند و از منتقدان جدی استراتژی نرم باراک اوباما در برابر روسیه و گروه‌های تندرو اسلامی. به همین دلیل پس از حمله‌ی موشکی امریکا به سوریه، این دومین مانور نظامی این کشور تلقی خواهد شد.
نمی‌توان به نتیجه‌گیری قاطعی رسید. پنتاگون در حال حاضر درگیر مسأله‌ی کره‌ی شمالی و سوریه است. از این رو، افغانستان تا حدی به مسأله‌ی درجه-چندم این نهاد نظامی امریکا تغییر جایگاه داده است و در نتیجه این گمان مطرح خواهد شد که نیروهای نظامی امریکا با حضور مقطعی اما قدرت‌مندانه به دنبال پر کردن خلای حضور واقعی خود در افغانستان است. اگر حمله‌ی شام پنج‌شنبه به اچین مبتنی بر این هدف بوده، موفق شده است. چه‌این‌که رویداد اچین به خبر روز در جهان بدل شد و پیام آن به گستره‌ی وسیعی از رقبا و حامیان امریکا رسید.
البته که نباید تخریب تونل‌های داعش را فراموش کنیم. مناطق شرقی کشور، یادآور تجربه‌ی تلخی برای نیروهای ایالات متحده است. اسامه بن‌لادن از «تورا بورا» فرار کرد، جایی که در سال 1980 برای مجاهدین ساخته شده بود. این فرض نیز محتمل است که نیروهای ناتو و افغان از رسیدن داعش به این پایگاه‌های مستحکم و کوهستانی نگران بوده و تلاش کرده‌اند که آن را تخریب کنند.
با این حال، چه پرتاب «بمب مادر» مانور سیاسی باشد، یا برای منهدم کردن مخفیگاه‌های داعش و یا هم برای هم‌پوشانی مشغولیت پنتاگون به سوریه و کره‌ی شمالی، اما این حسن را داشت که تلفات ملکی‌یی بر جا نگذاشت. نیز این امیدواری بیشتر شده که امریکا دوباره عرصه را برای بازیگران برگشته از خاورمیانه ترک نخواهد کرد. غیر از این، باید با منتقدان این حمله همراهی کنیم که کشتن 30 عضو داعش با بمب ده تنی سرکوب اصراف‌ورزانه‌یی است و نباید تکرار شود. چه این‌که شبکه‌های تروریستی با بمب‌های سنگین و مخرب نابود نمی‌شود. نابودی این شبکه‌ها از طریق دیپلماسی فعال و اعمال فشار بر پاکستان، تقویت نیروهای زمینی و تشدید نبرد زمینی به‌علاوه‌ی طراحی و اجرای استراتژی اقتصادی و فرهنگی برای سبوتاژ تبلیغات آن‌ها و نابودی منابع مالی‌شان، ممکن خواهد شد. این کار یک‌شبه انجام نمی‌یابد.