نگاه آشفته به صلح

دولت افغانستان با وجود پاسخ‌های منفی طالبان به مذاکرات صلح هنوز هم بر این امر اصرار می‌ورزد. رییس‌جمهور غنی دو روز قبل یکبار دیگر از گروه‌های مخالف مسلح دولت به‌خصوص طالبان خواست تا دست از جنگ بردارند و به روند صلح بپیوندند. آقای غنی که به‌مناسبت سالروز تولد پیامبر در کابل صحبت می‌کرد، از تمامی مخالفان مسلح دولت از جمله طالبان، خواست تا به مذاکرات «بین‌الافغانی» صلح بپیوندند و بیش از این باعث خرابی و ویرانی کشور نگردند.
دولت افغانستان برنامه‌ی صلح با گروه‌های مخالف مسلح دولت را از سال 2010م با تشکیل شورای عالی صلح عملا آغاز کرد. از آن زمان تا‌کنون میلیون‌ها دالر در راستای صلح و گفت‌وگو با طالبان به مصرف رسیده است، اما هنوز دست‌آورد مشخصی در این زمینه وجود ندارد و جنگ کماکان در کشور ادامه یافته است. هرچند دولت وحدت ملی با حزب اسلامی به‌رهبری گلبدین حکمتیار توافق‌نامه‌ی دوجانبه‌ی صلح را امضا کرده است، اما این توافق تاکنون هیچ تغییری در وضع موجود ایجاد نکرده و انتظار نمی‌رود در آینده نیز تاثیر ملموسی را بر وضعیت جنگ و صلح به جا بگذارد.
طالبان که عامل مهم ناامنی‌های جاری در افغانستان می‌باشند، تاکنون به گونه‌ی مرتب درخواست‌های دولت افغانستان برای گفت‌وگوهای صلح را رد کرده و این خواسته‌ها را با شدیدترین حملات در کشور پاسخ داده است. اگر چند برخی از گفت‌وگوهای غیررسمی و پنهانی طی چند سال اخیر میان حلقات مختلف با طالبان وجود داشته است، اما یک روند رسمی برای گفت‌وگوهای دوجانبه میان دولت و طالبان هیچ‌گاهی شکل نگرفته است. طالبان هنوز حاضر نشده‌اند که دولت افغانستان را به‌مثابه‌ی طرف اصلی گفت‌وگو بپذیرد و مشروعیت دولت را در این زمینه به رسمیت بشناسند.
به نظر نمی‌رسد طالبان به درخواست مجدد صلح از سوی دولت افغانستان تن در دهند. در شرایط حاضر که این گروه توانسته است امنیت مناطق بیشتری را در افغانستان به چالش بکشد، گمان نمی‌رود به مذاکرات صلح رو بیاورد. پاسخ طالبان و دیگر مخالفان مسلح دولت به در خواست صلح، منفی خواهند بود و این گروه‌ها برای نبرد جدید در بهار و تابستان سال آینده آماده خواهد شد. از طرف دیگر، طالبان بخشی از یک پروژه‌ی کلان استخباراتی در منطقه است که نمی‌توانند وارد گفت‌وگوهای بین‌الافغانی شوند. اساساً جنگ موجود در افغانستان آن‌گونه که بارها مقام‌های امنیتی و استخباراتی گفته‌اند، یک جنگ استخباراتی است که کشورهای منطقه و جهان در آن دخیل‌اند و طالبان و دیگر گروه‌های تروریستی ابزار انجام نبردهای نیابتی این کشورها در افغانستان هستند. بنابراین، امکان صلح با رویکرد بین‌الافغانی با طالبان چندان منطقی به نظر نمی‌رسد و باید این فرض را اساساً کنار گذاشت.
بهتر است دولت افغانستان به جای تلاش‌های نافرجام صلح با طالبان، تلاش‌هایی را برای اجماع و همبستگی بیشتر گروه‌های سیاسی موجود در حکومت و جامعه انجام دهد. شکاف‌های موجود میان مقام‌های دولتی و موج نارضایتی گسترده از دولت در میان نیروهای اجتماعی و توده‌های مردم بیش از هر تهدید دیگر می‌تواند ثبات سیاسی در کشور را با چالش مواجه سازد. حکومت باید ابتدا به این مشکلات رسیدگی کند و با ایجاد زمینه‌ی مناسب برای نقش‌آفرینی گروه‌های سیاسی و رعایت قواعد بازی سیاسی، به تقویت همبستگی و همسویی میان جریان‌های مختلف در جامعه کمک کند و بعد با انسجام بیشتر برای حل مساله‌ی جنگ با گروه‌های دیگر و حامیان آن در سطح منطقه و جهان وارد عمل شود. بدون شک، افزایش همبستگی درونی می‌تواند مشروعیت دولت را در سطح داخلی و بین‌المللی تقویت کرده و امکان مواجهه‌ی قوی‌تر با گروه‌های مخالف و حامیان آن را در سطح خارجی برای دولت فراهم می‌سازد. اگر دولت نتواند این کار را انجام دهد، نه‌تنها مذاکرات صلح به جایی نخواهد رسید، بلکه گسترش شکاف‌ها امکان مداخله‌ی بیشتر خارجی و تنش‌های سیاسی و اجتماعی را در کشور را افزایش خواهد داد.