[su_label]رحمت احمدی [/su_label]
هفتهی پیش حفیظ منصور نمایندهی مردم در پارلمان کشور طی بیانات جنجال برانگیزی دانشگاههای کشور را به بنگاههای افراطگرایی شبیه دانسته، افزود: «اکثر مساجد ما فکر افراطی پخش میکنند. ثقافت اسلامی همین اکنون در پوهنتونهای افغانستان تروریست تربیت میکند.» در همان حال تعدادی از نمایندگان به سرعت موضع گرفته و گفتههای منصور را غیرواقعی قلمداد کردند. عرفانالله عرفان، منشی مجلس در این رابطه گفت: «موضوعاتی که در ثقافت بیان شده است نه خلاف کدام مذهب است نه بهخاطر ترویج افراطیت است و نه بهخاطر نفاق ملی. دوستانی که در این ارتباط صحبتکردند فکر میکنم صحبت خود را پس بگیرند. امروز جوانان ما، استادان در این ارتباط درس میخوانند. فکر میکنم که این یک گپ بیجا وبیمورد است.»
این واکنشها به سرعت در میان مردم و به متن جامعه راه باز کرد. به گونهیی که تعدادی از کاربران در تایید ادعای آقای منصور چیزی نوشتند و تعدادی نیز او را برچسب از دین رویبرتافته زدند. تعدادی با استفاده از کانالهای ارتباطی مانند رادیو موضع بنیادگرایانه گرفته و از مردم خواستند که چنین اشخاصی را از پارلمان اخراج کنند. پس از این بود که منصور در تصریح گفتههای خود بیان داشت که مراد وی از این گفتهها بازنگری در محتوای مضمون ثقافت بوده است نه حذف آن. در ادامهی نگرانیها از گسترش افراطگرایی در کشور، شنبه ۱۳ قوس مجلس نمایندگان وزیران حج و اوقاف، معارف، تحصیلات عالی و اطلاعات و فرهنگ را به مجلس فراخواندند. در این میان بهصورت مشخص حفیظ منصور، گفت که مضمون ثقافت، نظام سیاسی در اسلام را تنها به «خلافت» و «امارت» خلاصه کرده است. مضاف بر این او گفت که زن در مضمون ثقافت به انسان کور تشبیه شده است که نباید در امور رهبری و قضاوت شامل شود. از آن طرف وزیران به مجلس خواندهشده، نیز نگرانی نمایندگان را قابل درک دانسته و از اقداماتی خبر دادند که قرار است زین پس برای جلوگیری از گسترش فکر بنیادگرایی روی دست گرفته شود. فیض محمد عثمانی، وزیر حج و اوقاف ضمن تایید گسترش افراطگرایی با بیان همدلانهتری با جامعهی روحانیت، اظهار داشت: «همانطور که آزادی بیان برای رسانهها و دیگر مردم وجود دارد، برای عالمان دین نیز آزادی وجود دارد.»
هرچند بهصورت نسبی در میان نخبگان جامعه اتفاقرای در خصوص گسترش افراطگرایی و رابطهی این پدیده با مدارس دینی و مضمون ثقافت وجود دارد، با وجود این اما به نظر میرسد هرگونه اقدامی که از سوی دولت در راستای تغییر محتوای این مضامین صورت گیرد با واکنشی سخت از سوی جامعهی روحانیت مواجه خواهد شد. این نگرانی به گونهیی در گفتههای وزیر حج اوقاف نیز قابل دریافت است. فیض محمد عثمانی، خطاب به نمایندگان مردم در مجلس گفت که اگر عالمان دین ابراز نارضایی کنند با مشکل مواجه میشویم.
نگرانی وزیر حج و اوقاف در حالی قابل درک است که نارضایتی جامعهی روحانیت همواره برای زمامداران این آبوخاک دردسر ساز بوده و مدام شورشهای محلی که به مدد فتواهای آنان پدید آمده است، هزینههای گزافی را در پی داشته است. در این میان قصهی ملای لنگ قابل یادآوری است. بنا به روایت تعدادی از تاریخنویسان شورشگریهایی را که او پدید آورد بهقدری برای حکومت تازهجانگرفتهی امانالله خان زیانبار بوده است که نظام سیاسی او را تا لبهی پرتگاه سقوط پیش راند.
تظاهرات دانشجویان ننگرهار را همه به یاد دارند که با علم کردن پرچم داعش به گونهی نمادین از داعش اعلام حمایت کردند. بنابراین، این نشانهها دال بر این است که علیرغم بیرونی بودن سرچشمهی پدیدهیی بهنام داعش این گروه میتواند در آینده تهدید جدی برای امنیت ملی کشور بهحساب بیاید. بر پایهی دادههای قابل اعتماد اکنون داعش در کشور نصف نیروهای خود را از دست داده است. جنرال جان نیکولسن باری در این زمینه گفت که داعش از ۳۰۰۰ نیرویی که در اختیار داشت نزدیک به ۱۵۰۰ تن آن را از کف داده است. باوجود این اما خطر نفوذ داعش هم در میان دانشجویان و هم در روستاهای کشور همچنان به قوت خود باقی است.
از سوی دیگر، تعدادی از ناظران حوزهی دین میگویند که سودای برقراری امارت اسلامی و احیای خلافت اسلامی از محالات است. بهباور آنان بعد از فروپاشی امپراتوری عثمانی کلیه جنبشهایی که تحت عنوان جنبش خلافت و یا عنوانهای دیگر سر برآوردهاند، حبابوار از بین رفتهاند و از خود ویرانهیی را بر جای نهادهاند. هرچند موجی از احیاگران خلافت اسلامی که عراق و سوریه را به ویرانهیی تمامعیار مبدل کرد در کشور ما بهوجود نیامده است، اما همگی دوران ظلمت امارت اسلامی را به یاد دارند. در این زمینه چندی پیش معاون سخنگوی ریاستجمهوری اعلام کرد که طی دو ماه سال روان گروه طالبان بیش از دو میلیارد افغانی به دولت ضرر رسانده است.
در فرجام میتوان گفت، هرچند برقراری امارت اسلامی و احیای خلافت اسلامی در وضعیت اکنون دور از امکان به نظر میرسد، باوجود این اما این گروهها با جذب جوانهای روستایی و با تعلیم خشک از اسلام میتوانند دولت را درگیر یک جنگ فرسایشی کرده و چشمانداز صلح و توسعه را مهآلود کند. اشرف غنی، باری در این زمینه گفت که هزینهی جنگ جاری بهصورت میانگین روزانه ۱۱ میلیون افغانی برآورد شده است. همچنان نظارت بر مدرسههای دینی، انکشاف روستایی و مساعدکردن زمینهی آموزش مدرن بهجای آموزش مکتبخانهیی میتواند بهصورت نسبی کشور را از خطرات افراطگرایی در امان نگه دارد. در کنار این رویکرد بیگانهانگاری داعش، باید جای خود را به واقعگرایی بدهد. تجربه نشان داده است که وفاداریها در افغانستان از پایداری اندکی برخوردار است. پول، اسلحه و امتیازات از قدرت میتواند اتحادها را تغییر داده و وفاداری نوینی را نسبت به گروه دیگری بهوجود بیاورد. بنابراین علیرغم غیرافغانی بودن گروه داعش اما پدیدار شدن صورتهای جدیدی از گروههای افراطی در کشور امکانپذیر است. این نکته را نیز نباید از نظر دور داشت که همین اکنون افرادی که سنگ داعش را در ولسوالیهای اچین و کوت ولایت ننگرهار به سینه میکوبند ناراضیانی هستند که از قدرت و امتیازات دولتی چیزی عایدیشان نشدهاند. از همینرو داعش را مستمسکی ساختهاند تا از این طریق به نان ونوایی دست پیدا کنند. در نهایت دولت در کوتاهمدت میتواند با استفاده از قدرت عریان گروههای بنیادگرا را مجال سر بلند کردن ندهد و طی یک اقدام بلندمدت وزارتخانههای معارف، تحصیلات عالی، فرهنگ و حج اوقاف با روی دستگرفتن اقدامات زودبازده افکار بنیادگرایانه را از ذهنها از بین ببرد. برخورد تکعاملی به گروههایی که اکنون عددشان به ۳۰ رسیدهاند خیلی رهگشا نخواهد بود. در کنار تغییر در محتوای مضمونهای دینی دولت باید به شاخصهای توسعه نیز توجه کند؛ زیرا بیتوجهی به این شاخصها اعتراض را معنادار و منطقی میکند و آنگاه مردم همچنان خواب زیستن در سایهی خلافت و امارت را خواهند دید.
