[su_label]عرفان مهران[/su_label]
افغانستان بهدلیل تاریخ طولانی خود، دارای میراثهای ارزشمند باستانی است. این میراثهای فرهنگی که مال دورههای مختلف تاریخی است، بخشی از افتخارات کشور محسوب میشوند و بخشی از هویت و فرهنگ ساکنان این مرزوبوم را تشکیل میدهند. بخش عمدهی آثار باستانی موجود در افغانستان اهمیت جهانی دارند و در فهرست میراثهای فرهنگی سازمان یونسکو قرار دارند. علیرغم اهمیت این داشتههای تاریخی، توجه لازم به آنان صورت نگرفته و به نظر میرسد بخش عمدهی این آثار در معرض تخریب و یا نابودی قرار دارند.
بهتازگی کشورهای فرانسه و امارات متحدهی عربی با همکاری سازمان فرهنگی یونسکو نشستی را در مورد حفظ و مراقبت از آثار باستانی درگیر جنگ برگزار کردهاند. هدف از برگزاری این نشست آن بوده است تا راههایی برای جلوگیری از تخریب آثار باستانی در کشورهای درگیر جنگ پیدا شود. در این نشست، وضعیت آثار باستانی در افغانستان نامطلوب خوانده شده که باید توجه بیشتری بر آن صورت گیرد.
افغانستان از یکطرف دارای آثار باستانی و فرهنگی زیاد میباشد، از طرف دیگر سالهای طولانی است که درگیر منازعات مسلحانه میباشد. وجود جنگهای متواتر و فعالیت گروههای تروریستی در این کشور یک خطر جدی برای این آثار ارزشمند تاریخی پنداشته میشوند. این واقعیت اکنون برای همگان محرز است که جنگ و ناامنی میتواند بهسادگی تمام داشتههای یک ملت را نابود کند. افغانستان از این لحاظ آسیبهای زیادی را متقبل شده است و در جریان جنگهای جاری در کشور، شمار قابل توجهی از میراثهای فرهنگی و تاریخی این کشور یا نابود شدهاند و یا هم به گونهی جدی تخریب گردیدهاند.
تروریزم بیش از گروههای دیگر در حال منازعه، تهدیدی برای میراثهای فرهنگی یک کشور محسوب میشود. ایدئولوژی افراطی و ضد انسانی تروریزم، در پی تخریب و نابودی میراثهای فرهنگی کشورها میباشد و جنگجویان آن در هرکجا که دستشان رسیده است، از این کار دریغ نکردهاند. در کشورهای عراق و سوریه، داعش دهها اثر فرهنگی و تاریخی را نابود کرده است و قصد نابودی شمار بیشتر این آثار را دارد. در افغانستان نیز طالبان در زمان حاکمیت خود، مجسمههای ارزشمند بودا را در بامیان منفجر کردند و این موضوع شوک بزرگی را در افکار جهانیان ایجاد کرد. جهان پس از آن نگران از بین رفتن آثار باستانی در کشورهای درگیر جنگ شدند که گروههای تروریستی بخش عمدهی آثار باستانی در کشورهای سوریه، عراق و افغانستان را به شکل بیرحمانهیی نابود کردند. با توجه به گسترش قلمرو فعالیتهای تروریستی در جهان نگرانی از تخریب آثار باستانی در یک مقیاس وسیعتر، بیشتر و بیشتر میشود.
با وجود کارهایی که در جهت بازسازی و مصئونیت آثار فرهنگی و تاریخی طی چند سال گذشته صورت گرفته است، اما هنوز آثار فراوانی در گوشه و کنار کشور وجود دارند که در معرض نابودیاند. عملکرد دولت در این راستا بسیار ضعیف است و همین مساله باعث شده بخش عمدهی آثار باستانی افغانستان، بهشکل طبیعی و بدون مداخلهی گروههای درگیر جنگ بهخصوص گروههای تروریستی از بین بروند. فراتر از این بیثباتیهای سیاسی در کشور این نگرانیها را کماکان زنده نگهداشته است که در صورت پیشروی گروههای تروریستی، مناطق بیشتری در معرض تهدید آنان قرار گیرند و بدینترتیب بخش عمدهی آثار باستانی کشور بهدست آنان نابود گردند.
به نظر میرسد که دولت افغانستان بهتنهایی از عهدهی مراقبت از میراثهای فرهنگی کشور برنمیآید. در کنار دولت باید مردم نیز بسیج شوند و مردم در مناطق زندگیشان، در نگهداری و تامین امنیت آثار باستانی و تاریخی سهم بگیرند. در کنار این، جامعهی بینالمللی و نهادهای خارجی، میتوانند در بخش حمایتهای مالی از این آثار، کمک کنند و این آثار را از نابودی جدی برهانند. طبیعی است که دولت افغانستان باید در گام نخست تلاشهای بیشتری را برای بسیج مردم و هماهنگیهای بینالمللی در جهت محافظت و نگهداری از آثار باستانی کشور، انجام دهد.
