از پشت عینک شکسته‌ی محلی

قول همکاری کشورهای عضو ناتو به افغانستان و ادامه‌ی کمک‌های‌شان عده‌یی از فعالان رسانه‌یی و انترنیتی افغانستان را تکان داده است. می‌گویند این کشورها قبلا نمی‌دانستند یا حداقل به خوبی نمی‌دانستند که در دولت افغانستان چه مایه فساد وجود دارد و کمک‌های کشورهای دیگر در این دولت چه‌سان برباد می‌رود. اما حالا که می‌دانند چرا همچنان به روش گذشته‌ی خود ادامه می‌دهند و بر دولت افغانستان فشار نمی‌آورند که بهتر عمل کند و از حیف‌ومیل شدن منابع پولی و غیرپولی کشورهای دیگر جلوگیری کند.
هرچند خلاف عقل است که فکر کنیم کشورهای عضو ناتو یا هر کشور دیگری در مورد چه‌گونه مصرف شدن کمک‌های خود وسواس نداشته باشند و پول مالیات‌دهنده‌گان خود را بی‌هیچ تشویشی به افغانستان واریز کنند؛ با وجود این، این تصور بسیاری از شهروندان افغانستان نیز غلط است که کشورهای دیگر از پول‌هایی که به افغانستان کمک می‌کنند همان بازده‌هایی را انتظار دارند که خود ما شهروندان افغانستان انتظار داریم. مثلا (و این مثال فرضی است و نه مبتنی بر داده‌های عینی و واقعی) اگر کشور چین احساس کند که یک افغانستان قطب‌بندی‌شده و تقسیم‌شده میان طالبان و یک حکومت ناکارآمد مرکزی بیشتر منافع چین را تامین می‌کند، ممکن است چین برای سر پا ماندن چنان حکومت مرکزی‌یی پول زیادی مصرف کند و در عین‌حال نگران آن نباشد که پول کمک‌شده‌اش صرف حکومت‌داری خوب و عرضه‌ی خدمات عمومی کارآمد برای شهروندان افغانستان می‌شود یا نمی‌شود. به بیانی دیگر، کشورهای دیگر برای منافع ملی خود به گونه‌یی پول مصرف می‌کنند که ممکن است با اولویت‌بندی‌های خود شهروندان افغانستان مطابقت نکند. از همین‌رو، این‌که شهروندان افغانستان عینک داوری شهروندانه‌ی خود را بر چشم می‌گذارند و رفتارهای کشورهای دیگر در برابر دولت افغانستان را ارزیابی می‌کنند، می‌تواند بسیار گمراه‌کننده باشد. یکی از علت‌های این پریشانی فکری ما در برابر چنین وضعیت احتمالا فقر شدید کشور ما در برابر کشورهای دیگر است. شاید ما وقتی می‌بینیم که کشوری میلیون‌ها دالر را صرف تعاملی از نظر ما غیر معقول با دولت افغانستان می‌کند، به حیرت می‌افتیم. چرا که در نظر ما مثلا صد میلیون دالر پول کمرشکنی به نظر می‌آید. اما برای یک دولت پولدار این‌گونه پول‌ها برای منظوری که آن دولت دارد، چیز قابل توجهی نیست. یعنی چنان دولتی می‌تواند برای یک معامله‌ی مفید نسبتا کوچک چنان پولی را صرف کند. اما ما فکر می‌کنیم گور خود را کنده است و به همین خاطر از عدم معقولیت در تصمیم‌گیری آن دولت شاخ می‌کشیم!