لطف می جمله بگفتی، ضررش نیز بگوی!

ما امروز وقتی می‌شنویم که در قدیم مردم به‌خاطر درمان سردرد خود سرگین به سر خود می‌بستند، می‌خندیم. اگرهم نخندیم، دل‌مان به فقر دانش‌شان می‌سوزد. وقتی می‌شنویم که بعضی عرب‌های دوران معروف به «جاهلیت» دختران خود را زنده در گور می‌کردند، از جهل‌شان متعجب و ناراحت می‌شویم. حتا وقتی در همین عصر به دوران کودکی خود برمی‌گردیم و تجربه‌های شخصی خود از نادانی‌های دوران خود را مرور می‌کنیم، با خود می‌گوییم: «در آن دوره چه فکرهای نادرستی داشتیم و برای مشکلات زنده‌گی خود چه راه‌حل‌های مضحکی و عقب‌مانده‌یی داشتیم». در بامیان وقتی مردم اعتراض کردند که چرا برق ندارند و چرا هنوز مجبوراند در محدوده‌ی امکانات ناچیز قدیمی زنده‌گی کنند، الیکین یا هریکین را نمادِ اعتراض خود ساختند. پدیده‌یی چون الیکین که بسیاری از ما پیش‌اش نشسته‌ایم و در محضرش غذا خورده‌ایم و درس خوانده‌ایم، نمادی از گذشته‌یی شده که باید ازش عبور کرد.
این روند کاملا طبیعی است. در همه‌ی عرصه‌ها. امروز در عالمِ علم دیگر کسی به چیزهایی چون کف‌شناسی و قیافه‌شناسی اعتنایی ندارد. حالا اگر می‌خواهید کسی به شما بخندد بگویید زمین مسطح است و آسمان سقفی است بسیارنقش. امروز اگر کسی یک بیمار روان‌پریش را نزد جن‌گیر ببرد که جن‌اش را بیرون براند، همه به ریش او (اگر ریشمند باشد!) می‌خندند.
اما نوبت به دین مبین اسلام که رسید، حتا همان‌هایی که در زمینه‌های دیگر با این عصر همراه‌اند مکثی می‌کنند و می‌گویند: «نه، در اسلام قضیه برعکس است. احکام و عقاید اسلامی نه‌فقط کهنه نشده‌اند، که نسبت به 1500 سال پیش منطقی‌تر، قوی‌تر، تازه‌تر، رهایی‌بخش‌تر و زیباتر شده‌اند». گویی دین اسلام پاره‌یی از فرهنگ بشری نیست و گذر زمان و آزمون تجربه بر آن کمترین تاثیر دگرگون‌کننده‌یی نمی‌گذارد. آن‌چیزی که در میان مسلمانان، و مخصوصا در میان شیعیان، به نام «بابِ مفتوح اجتهاد» یاد می‌شود نیز چیزی نیست جز تلاشی ناکام برای ایستادن در برابر تغییر. اجتهاد در میان مسلمانان یعنی این‌که یک مسلمان خود را به آب‌وآتش بزند تا اثبات کند که اسلام برای همه‌ی زمان‌ها و مکان‌ها بهترین (و در حقیقت نسخه‌ی نهایی) سعادت و بهروزی است. اگر چنین است، مومنان و علمای اسلامی باید به همه فرصت بدهند که دلایل و شواهد خود را در توافق و مخالفت با این دیدگاه عرضه کنند. فعلا فقط یک طرف سخن می‌گوید و طرف دیگر یا باید سکوت کند یا با قدرت قهریه‌ی مومنان روبه‌رو شود.