حمایت از آزادی مطبوعات و تناقض گفتار و کردار

به‌مناسب روز جهانی آزادی مطبوعات، رییس حکومت وحدت ملی با نشر پیامی گفته است که از آزادی مطبوعات حمایت نموده و با درک اهمیت فعالیت آزادی رسانه‌ها و آزادی بیان، از این ارزش بزرگ پاس‌داری و در چارچوب قانون از آن حمایت می‌کند. در پیام اشرف‌غنی آمده است: توشیح قانون دسترسی به اطلاعات، تهیه‌ی مقرره‌ی طرز تأسیس رسانه‌های خصوصی، تهیه‌ی طرزالعمل تأمین امنیت و مصئونیت خبرنگاران و رسانه‌ها و بررسی دوسیه‌های قتل خبرنگاران از اقدام‌های حکومت در زمینه‌ی مطبوعات است. همچنان رییس اجراییه نیز به این مناسبت گفته است هیچ نهاد دولتی حق ندارد در کار خبرنگاران دخالت کند.
در شرایطی از روز جهانی آزادی مطبوعات در کشور گرامی داشت به‌عمل می‌آید که رسانه‌های افغانستان خونین‌ترین سال را پشت سر گذاشتند. «نی»، حمایت‌کننده‌ی رسانه‌های آزاد افغانستان در گزارش سالانه‌ی خود در جدی سال گذشته در مورد میزان خشونت علیه خبرنگاران گفت که در سال 2015 میلادی 95 مورد خشونت علیه خبرنگاران صورت گرفته و 24 رسانه مورد تهدید واقع شده‌اند. حمله‌ی انتحاری بالای موتر حامل کارمندان تلویزیون طلوع اما بدترین رویداد برای اهالی مطبوعات افغانستان بود. تحقیق دیده‌بان رسانه‌های افغانستان نیز نشان می دهد که از 300 خبرنگار شرکت‌کننده در تحقیق، نزدیک به 50 درصد آنان گفته‌اند که دسترسی به معلومات و اطلاعات مشکل عمده است.
چگونگی وضعیت خبرنگاران و رسانه‌ها بریده و مجزا از شرایط کلی حاکم در جامعه‌ی افغانستان نیست. خبرنگاران همچون دیگر شهروندان این کشور از قربانیان جنگ و خشونت است. جنگ و خشونت از رویدادهای روزمره در جامعه‌ی ما به‌حساب می‌آید که از سال‌ها به این طرف جریان دارد. در حال‌حاضر نیز جنگ در 13 ولایت کشور جریان دارد که تأثیر مستقیم بر کار خبرنگاری می‌گذارد. گروه‌های مسلح مخالف دولت مسئول بیشترین خشونت‌ها علیه خبرنگاران دانسته می‌شود اما سهم دولت نیز در انجام خشونت‌ها کم نیست. حکومت به‌رغم آن‌که در زمینه‌ی رشد و حمایت از رسانه و آزادی بیان مسئولیت دارد اما در انجام این مأموریت کوتاهی‌هایی بسیار کرده است. حکومت عملاً بخشی از عاملین خشونت به‌حساب می‌آید.
مسئولین حکومت در مقام سخن از رسانه‌ها حمایت می‌کنند و بر ضرورت تقویت و حمایت از آن حرف می‌زنند در واقعیت امر اما چنین اتفاقی صورت نمی‌گیرد. گزارشی وجود دارد که در چهارده سال گذشته از میان 600 پرونده‌ی مربوط به خبرنگاران صرفاً به یک پرونده‌ی خبرنگار خارجی در افغانستان رسیدگی شده است. این مسأله به‌غیر از کوتاهی و بی‌پروایی حکومت در قسمت آزادی بیان حقیقت دیگری را بر نمی‌تابد.
ردِ‌پای مطبوعات در تاریخ افغانستان، طولانی دیده می‌شود اما این پیشینه‌ی طولانی درخشان نیست. تنها در سال‌های اخیر است که رسانه‌ها و آزادی بیان به‌صورت نسبی و با توجه به شرایط فرهنگی و سیاسی افغانستان رشد کرده است. آزادی بیان یکی از دست‌آوردهای چهارده سال گذشته در کشور به‌حساب می‌آید که تا رسیدن به این موقعیت، رسانه‌ها دشواری‌های بی‌شماری را متحمل شده است. در یک‌ونیم دهه‌ی گذشته قدم‌های اولیه در راستای رشد مطبوعات برداشته شده که مهم‌ترین آن افزایش رسانه‌های خصوصی است. دولت به‌مثابه تنظیم‌کننده‌ی امور نقشی مهم و غیر قابل انکار داشته است. بااین‌حال، رسانه‌های افغانستان در کنار شرایط نامناسب و با چالش‌هایی که مواجه بوده توانسته در اطلاع‌رسانی نقش برجسته‌یی را ایفا نماید. جلب اعتماد مردم، گسترش مخاطب و اعتمادی را که رسانه‌ها ایجاد کرده امیدوارکننده است.
در حالی‌که این دست‌آوردها برای مطبوعات و آزادی بیان مهم‌اند، اما موضع‌گیری مردم در قبال رسانه‌ها و کارهای رسانه‌ای نیز یکسان و یکنواخت نبوده است. بسیاری از مسئولان دولتی، زورمندان محلی و متنفذان قومی و دینی با در نظرداشت موضوعات خاص هم از رسانه‌ها حمایت کرده‌اند و هم در پی آزار و پخش نفرت علیه رسانه‌ها بوده‌اند. نشر گزارش‌هایی مربوط به اِعمال خشونت علیه مردم از سوی این افراد، نشر خبر و گزارش و تحلیل از فساد، نقض قانون، سوء‌استفاده از موقف‌ها و صلاحیت‌های رسمی و اجتماعی و حتا نقد دیدگاه‌های سیاسی و موضع‌گیری‌های شخصی، باعث شده است که مردم نگاه دیگرگونه به رسانه‌ها و اصل آزادی بیان داشته باشند.
اما با وجود این تناقض در گفتارها و کردارها به‌مناسبت آزادی بیان و علمکرد رسانه‌ها درافغانستان؛ دریافت جوایز معتبر از سوی نهادهای رسانه‌ای و مسئولان رسانه‌ها، بیانگر این است که کار رسانه‌ها در وضعیت کنونی مهم و برای آینده‌ی یک افغانستان دموکراتیک، مدنی و قانون‌مند، حیاتی است.