دشواری‌های پس از کانکور

سرانجام وزارت تحصیلات عالی نتایج کانکور سال 1394/1395 را اعلام کرد. وزیر تحصیلات عالی دیروز در مراسم اعلام نتایج کانکور گفته است که در این آزمون نزدیک به 180 هزار نفر شرکت کرده بودند که از این میان بالغ بر 58 هزار نفر در تحصیلات عالی، 46 هزار نفر در تحصیلات نیمه عالی دولتی و بیش از 51 هزار نفر دیگر در تحصیلات عالی خصوصی جذب و متباقی ناکام مانده‌اند.
برگزاری آزمون ورود به دانشگاه که دیروز نتایج آن به‌صورت رسمی اعلام شد، با دشواری‌های زیادی روبه‌رو بود. سرد شدن آب و هوا، تهدیدات امنیتی و نگرانی از تقلب و جعل در امتحان از مشکلات کانکور بود. تأخیر در برگزاری امتحان برای شاگردانی که در اطراف و مناطق سرد و کوهستانی زندگی می‌کنند، یک چالشی است که متاسفانه هیچ‌گاه مورد توجه مرکز قرار نمی‌گیرد. با آن‌که وزارت تحصیلات برای آزمون کانکور جدول زمانی و آن‌هم نظر به تغییرات آب و هوای ولایات کشور تنظیم می‌کند اما این هدف به موقع برآورده نمی‌شود. دشواری دوم ناامنی بود. متقاضیان ورود به دانشگاه برای شرکت در امتحان ناگزیر هستند از ولسوالی‌ها به مرکز ولایات بیایند و ناامن بودن راه‌ها نگرانی جدی را برای شاگردان خلق کرده بود. مسئله تقلب و جعل در امتحان که معضل همیشگی وزارت تحصیلات عالی را تشکیل می‌دهد، امسال هم در برخی مناطق نظر به تصاویری که در شبکه‌های اجتماعی نشر شد حاکی از تقلب بود.
پس از کانکور برای همه؛ چه آن‌هایی که موفق شده‌اند یا کسانی که ناکام مانده‌اند، مهم است و جای تامل دارد. شاگردانی که موفق شده‌اند و به دانشگاه‌های کشور راه یافته‌اند، از این پس با دشواری‌های بیشتری مواجه خواهند شد:
نظام آموزشی تحصیلات عالی افغانستان از نظر ساختار کهنه و چه بسا غیرمفید می‌باشد و مضامینی که در آن تدریس می‌شود، نسبت روشن با علم ندارد یا مدرس توانایی تفهیم و تدریس آن را ندارد. دانشگاه‌های کشور نتوانسته‌اند به هر دلیلی، خود را هم‌پای تغییرات و تحولات در عرصه آموزش و علم عیار کنند و به همین خاطر آن‌چه امروز در دانشگاه افغانستان تدریس می‌شود، پاسخ‌گوی نیازهای جامعه امروز ما نیستند و دانشجویان پس از فراغت به سادگی نمی‌توانند در بازار کار جذب شوند. اغلب استادان دانشگاه‌های کشور کهن‌سالانی هستند که تحصیلات آن‌ها بالاتر از مقطع لیسانس نمی‌باشد. این عده سال‌هاست که کرسی‌های تدریس را احیا کرد‌اند و در برابر تغییرات و ورود نیروی جوان در دانشگاه مقاومت می‌کنند. جدا از این‌که میزان توانایی‌های علمی آن‌ها تا چه حد قابل اعتماد و اعتبار است، مسئله تبعیض، بدرفتاری‌ها و خشونت‌هایی که این عده در مقابل شاگردان روا می‌دارند جای نگرانی دارد. این‌ها بخش کوچکی از دشواری‌هایی است که دانشجویان با آن روبه‌رو هستند. فهرست تمامی رنج‌ها و مسایلی که دانشجویان با آن مواجه‌اند بیشتر از این‌ها است.
عده‌یی که از ورود به دانشگاه‌ها باز مانده‌اند، اکنون بی‌سرنوشت هستند. این‌که از نظر روانی آن‌ها چقدر آسیب می‌بینند یک طرف، اما واقعیت این است که آن‌ها پس از عدم موفقیت اکنون باید در بازار کار جذب شوند. زمینه و زمانه برای کار ناامید کننده‌تر از همه است. در کنار آن‌هایی‌که در کانکور موفق نشده‌اند سالانه هزاران نفر از دانشگاه‌های کشور فارغ می‌شوند و اکنون و به رغم تحصیلات عالی و داشتن درجه علمی، عملاً بیکار هستند. از یک طرف با نیروی کار جدید مواجه هستیم و از جانب دیگر بازار ظرفیت جذب نیروی جدید کار را ندارد. از نظر دور نباید داشت که نیروی کار فعلی در بازار هر روز به دلیل اوضاع بد اقتصادی از کار بیکار می‌شوند.
حکومت بایستی ظرفیت جذب در دانشگاه را بالا ببرد، ضمن این‌که دانشگاه‌ها نیاز به تغییرات جدی دارند. توجه به دانش و دانشگاه اکنون یک ضرورتی است که حکومت باید آن را در اولویت کارهایش قرار دهد. دوم، حکومت برای تحصیل‌کرده‌ها و آن‌هایی که سالانه از کانکور باز می‌مانند فکری جدی بکند. در صورتی که اقدام در این حوزه‌ها صورت نگیرد، دیری نخواهد گذشت که این مسایل تبدیل به بحران شود.