تدوین نقشه‌ی صلح در اسلام‌آباد

نخستین نشست چهارجانبه افغانستان، پاکستان، امریکا و چین امروز دوشنبه در اسلام‌آباد برگزار می‌شود. در این نشست قرار است نمایندگان چهار کشور، نقشه‌ی صلح برای دولت افغانستان و طالبان را تدوین کنند. ایده برگزاری نشست چهارجانبه حاصل سفر اخیر راحل شریف به کابل و دیدار این جنرال پاکستانی با سران حکومت وحدت ملی بود.
آیا نمایندگان چهار کشور می‌توانند چهارچوب گفت‌وگوهای صلح دولت افغانستان با طالبان را تدوین کنند؟ طرح جامع برای گفت‌وگوهای صلح چه‌گونه ریخته خواهد شد؟
کشورهایی که در نشست اسلام‌آباد شرکت می‌کنند در مورد چه‌گونگی طرح مکانیزم گفت‌وگوهای صلح تا هنوز وضاحت نداده‌اند. بنابراین پاسخ به این پرسش‌ها قبل از وقت است. بایستی منتظر ماند تا نشست چهارجانبه به پایان برسد. به چند نکته می‌توان به‌صورت گذرا اشاره کرد:
اول، این نشست یک روزه خواهد بود. از جانب افغانستان و پاکستان معاونین وزارت خارجه دو کشور و از طرف امریکا و چین نمایندگان آن‌ها در امور افغانستان و پاکستان دور میز نشست چهار جانبه شرکت خواهند کرد. نشست یک روزه برای یک جنگ طولانی و پیچیده، زمانی بسیار اندک است. هرچند این نخستین دور گفت‌وگوهای چهارجانبه است و احتمال آن می‌رود که نشست‌های بعدی پس از نشست امروز اعلام شود و این سلسله نشست‌ها برای مدتی از سر گرفته شود. برای فعلاً آن‌چه مهم است، چه‌گونگی طراحی نقشه‌ی صلح است. این‌که کشورها با چه ایده‌های دور میز گفت‌وگو حاضر می‌شوند و چه طرحی برای حل منازعه دیرپای افغانستان دارند، نامعلوم است. آن‌چه اما واضح است این است که افغانستان پیشینه‌ی نشست‌های چند جانبه را در حافظه‌‌اش دارد. چه در دوران حکومت حامد کرزی و چه در یک و نیم سال از عمر حکومت وحدت ملی بارها و به تفارق ما شاهد نشست‌های چند جانبه کشورهای دخیل و علاقه‌مند در امر گفت‌وگوهای صلح دولت افغانستان و طالبان بودیم. اما این نشست‌ها تا اکنون هیچ نتیجه‌ی ملموس برای دولت افغانستان نداشته است. کشورهایی که اکنون قرار است طرحی برای پایان جنگ در افغانستان بریزند، در گذشته نیز دارای طرح و برنامه بودند. هیچ یکی از طرح‌های قبلی این کشورها منجر به قطع جنگ، تأمین امنیت و صلح در افغانستان نشد.
دوم، نقش پاکستان در گفت‌وگوهای صلح کلیدی و به پیمانه‌ی تاریخ منازعه در افغانستان است. باوجود آن‌که پاکستان دشمن افغانستان را دشمن خود قلمداد می‌کند و از گفت‌وگوهای صلح به‌صورت رسمی اعلام حمایت کرده است، واقعیت اما چیزی دیگر از آن‌چه پاکستان می‌گوید، هست. برای فعلاً هیچ تغییری در نگرش پاکستان نسبت به افغانستان به‌وجود نیامده است. تا زمانی که پاکستان استراتژی مخرب و ویران‌گر خود در قبال افغانستان را تغییر ندهد، وضعیت در افغانستان بهبود نخواهد یافت.
کشورهایی هم که در این نشست شرکت می‌کنند، به خوبی از نقش پاکستان در جنگ و صلح در افغانستان آگاهی دارند. این کشورها می‌دانند که پاکستان از گروه‌های تروریستی حمایت می‌کند. در حال حاضر اکثریت رهبران گروه طالبان در پاکستان هستند و به‌صورت آشکار در خاک پاکستان رفت و آمد می‌کنند. و نیز مرگ ملا عمر و اسامه بن‏لادن در پاکستان از نمونه‌های برجسته حمایت پاکستان از تروریسم است. با وجود آن‌که جهان و کشورهای حاضر در نشست چهار جانبه از این موضوع آگاهی دارند اما هیچ‌گاهی فشار لازم را روی پاکستان اعمال نکرده‌اند تا این کشور دست از حمایت تروریسم بردارد. این کشورها نه تنها پاکستان را زیر فشار قرار نداده بلکه هزینه‌های هنگفتی نیز در اختیار پاکستان قرار داده است تا این کشور علیه تروریسم مبارزه کند. این واقعیت انکار ناپذیر است اما به‌دلیل روابطی که پاکستان با چین و امریکا دارد، بعید است چین و امریکا، پاکستان را وادار کند تا این کشور از نفوذش بالای طالبان استفاده کرده و آن‌ها را حاضر به مصالحه با دولت افغانستان کند.
برای فعلاً چهار کشور برای تدوین طرح جامع برای گفت‌وگوهای صلح کار می‌کنند. این‌که چهار کشور روی چه نقشه‌ای به توافق می‌رسند یک طرف قضیه است. مرحله پس از توافق روی چهارچوب گفت‌وگوهای صلح، طالبان و دولت افغانستان است. نه طالبان از انجسام لازم برخوردار است نه دولت افغانستان توانسته است تا هنوز یک اجماع ملی را روی گفت‌وگوهای صلح با طالبان در میان نخبگان سیاسی خود به‌وجود بیاورد.