طالبان، تنها کلید از سرگیری روند صلح

[su_label]منبع: ‌هافینگتن پست/ ماروین وینبام[/su_label]
[su_label]ترجمه: حمید مهدوی[/su_label]

تمام نشانه‌ها از تشدید جنگ در افغانستان حکایت دارند و چشم انداز از سرگیری گفت‌وگوهای صلح در این نزدیکی‌ها تیره به نظر می‌رسد. با این حال، اگر امنیت سراسر کشور هم چنان رو به خرابی برود و اعتماد مردم به حکومت کابل بیشتر افول کند، درخواست از سرگیری روند صلح مطرح خواهد شد. بااین حال، این بار ابتکار گفت‌وگوها از سوی حکومت کابل و متحدانش نه بلکه از سوی طالبان خواهد بود. این گفت‌وگوها به‌طور قابل توجهی از گفت‌وگوهای رسمی و غیررسمی در جریان پنج سال گذشته متفاوت خواهد بود. این طالبان خواهد بود که از یک موقف قوی، شرایط یک توافق احتمالی میان افغان‌ها را تعیین خواهد کرد.

تاکنون، در صلح پیش بینی شده از طریق گفت‌وگوها، انتظار می‌رفت طالبان با پذیرش توافق تقسیم قدرت به روند سیاسی در افغانستان بپیوندد. از رهبران طالبان خواسته شده بود که با برخی از اصلاحات در قانون اساسی، اصول اساسی آن را بپذیرد و حفظ دست‌آوردها در زمینه‌ی حقوق مدنی و بشری در جریان 14 سال گذشته را بپذیرد. نشستی که در ماه جولای بیرون از شهر اسلام آباد، با میزبانی و تاحدزیادی سازماندهی پاکستان، دایر شد، امیدواری‌ها را بالا برد که سرانجام گفت‌وگوهای جدی به موفقیت دست خواهد یافت. هرچند گام‌های کلانی در این نشست برداشته نشد، شرکت کنندگان توافق کردند گفت‌وگوها را در آخر ماه از سر بگیرند. علاوه برآن، با حملات گسترده طالبان در چند شهر افغانستان، دیپلماسی تحت الشعاع قرار گرفته است. سپس وقتی افشای مرگ ملا عمر رهبری طالبان را در کشاکش قرار داد، ملا اختر منصور، رییس گفت‌وگوکنندگان به گفته‌هایش در مورد گفت‌وگوهای برنامه‌ریزی شده پشت پازد.

با این حال، منصور، حتا در حالی‌که مذاکرات را محکوم کرد، دروازه از سرگیری این گفت‌وگوها در آینده را باز گذاشت. طالبان دفتر سیاسی شان در قطر را با «صلاحیت برقراری تماس و گفت‌وگوها با نهادهای مختلف»، حفظ کردند. در اوج جنگ برای کنترل قندوز در اوایل ماه اکتووبر، سخن‌گوی طالبان گفت که جنگ تنها راه حل نیست و تصرف این شهر مانع از سرگیری گفت‌وگوهای صلح نیست. با این حال، منصور در سخنرانی‌اش به مناسبت عید قربان واضح ساخت که گفت‌وگوهای آینده باید «در مطابقت با اصول شریعت و آرمان‌های جهاد باشد».

در حالی‌که تعداد اندکی از افغان‌ها مشتاق بازگشت طالبان هستند، ظاهراً بسیاری‌ها تمایل دارند وعده‌های آن‌ها مبنی بر حکومت متفاوت از گذشته را باور کنند. به نظر می‌رسد که رهبر طالبان چهره‌ی انعطاف پذیرتر و نرم‌تری از این [گروه] ستیزه‌جو انعکاس بدهد. طالبان در تبلیغات رسمی شان اطمینان می‌دهند که به شهروندان بی‌گناه هیچ آسیبی نخواهد رسید و زندانیان آزار و اذیت نخواهند شد. حکومت طالبان طوری وانمود می‌شود که تمام افغان‌ها را در بر خواهد گرفت. دیدگاه‌های منصور در مورد گفت‌وگوها، با دیدگاه‌های بسیاری از عناصر [این گروه] ستیزه‌جو متفاوت است. او به شرکت در گفت‌وگو با نمایندگان حکومت کابل تمایل نشان داد؛ موقفی که بسیاری از طالبان همکار او به شدت آن را انتقاد کرده‌اند. باورها برآنند که آن‌ها، همراه با شبکه حقانی، داعش و جنگ‌جویان خارجی، در جست‌وجوی یک پیروزی نظامی بسیار مصمم اند. در حالی که منصور هرگز نخواهد توانست به اندازه ملا عمر عمیقاً احترام شود، با پیروزی‌های بیشتر طالبان در میدان جنگ او احتمالاً در مقابل مخالفان جبنش‌اش پیروز خواهد شد، آزاد خواهد ماند و یک گزینه سیاسی را دنبال خواهد کرد. با این حال، پرسش این است که منصور چه‌گونه دفاعش از احتمال یک راه حل سیاسی را با ستیزه‌جویی روز افزون طالبان آشتی خواهد داد.

پس از اشغال قندوز، منصور بسیار آماده بود تا مالکیت را در دست بگیرد. در حالی که می‌توان درک کرد دست‌آوردهای نظامی، موقف چانه‌زنی طالبان در دور تازه‌ای از گفت‌وگوها در پاکستان یا جای دیگر را تقویت خواهد کرد، احتمال دارد منصور، به جای آن، از توانایی روزافزون طالبان در تلاش برای تغییر پارامترهای هرگونه گفت‌وگو در آینده استفاده کند. او و دیگران احتمالاً موانع کلان‌تری را که در مقایسه با دهه 1990 – زمانی که هشت سال زمان گرفت تا آن‌ها سرتاسر کشور را اشغال کنند – با آن مواجه‌اند؛ تشخیص می‌دهند. در حالی که دست‌یابی به یک حکومت [مبتنی بر اصول] شریعت از طریق گفت‌وگوها قابل پیش بینی است، چرا حالا در جنگی بجنگند که به درازا کشیده شده است؟

احتمالاً طالبان انتظار دارند که یک نظام سیاسی مبتنی بر شریعت جای نهادهای دموکراتیک فعلی و تفسیر غربی از حقوق بشر را بگیرد. به دختران اجازه مکتب رفتن و به شهروندان یک جامعه عادل‌تر از طریق دادگاه‌های اسلامی وعده داده خواهد شد. رهبران طالبان بدون هیچ شکی تعهد می‌کنند به فساد در حکومت پایان خواهند داد و کشت خشخاش را، مانند اواخر دهه 1990، متوقف خواهند ساخت. منصور آخرین تلاش‌هایش را به خرچ خواهد داد تا به همسایه‌های افغانستان اطمینان بدهد که یک رژیم دوستانه طالبان بی‌ثباتی صادر نخواهد کرد یا به هیچ گروهی اجازه نخواهد داد از خاک افغانستان جنگ را راه اندازی کند. احیای امارت افغانستان خواهان به رسمیت شناخته شدن بین‌المللی خواهد شد و خودش را تا زمانی آماده [پذیرش] کمک‌های اقتصادی و بشردوستانه اعلان خواهد کرد که این کمک‌ها نفوذ ناروای خارجی را حمل نکند و به ویژگی اسلامی این دولت احترام قایل شود. رویدادهایی مانند [بمبارد] شفاخانه داکتران بدون مرز در قندوز توسط هواپیماهای جنگی امریکایی نیز می‌تواند خشم را به سوی رژیم کابل سوق بدهد؛ حکومتی که به سربازان خارجی وابسته است.

طالبان روی تضعیف روحیه مردم افغانستان با خشونت فزاینده حساب کرده‌اند تا [مردم] پذیرای پیشنهادات صلح باشند. افغان‌ها به شدت به پایان یافتن جنگ اشتیاق نشان داده‌اند و بسیاری‌ها هم اکنون توافق، با شرایطی که بیشتر به نفع طالبان است، را پذیرفته‌اند. در حالی‌که تعداد نسبتاً اندکی از افغان‌ها مشتاق بازگشت طالبان هستند، بسیاری‌ها ظاهراً وعده‌های آن مبنی بر حکومت متفاوت از گذشته را باور کرده‌اند. اگر اقتصاد هم‌چنان تقلا کند و حکومت وحدت ملی متزلزل باشد، آمادگی برای تامل به حکومت طالبان بالا خواهد رفت.

پیشنهاد صلح طالبان برای برخی‌ها در پارلمان جذبه خواهد داشت و حتا حمایت محتاطانه حامد کرزی، رییس جمهور پیشین و متحدانش را جلب خواهد کرد. اما احتمال آن وجود دارد که بسیاری از مقام‌های حکومتی با شک و تردید به آن بنگرند و در آن دخالتی نکنند و تقریباً به صورت قطع توسط تحصیل‌کرده‌های شهری و کارگزاران کلان قدرت در شمال و ملیشه‌های آن رد خواهد شد. با این حال، منصور، به جای طرف‌های حکومتی، احتمالا بیشتر علاقه‌مند آغاز گفت‌وگوها با طرف نسبتاً وسیع جامعه افغانستان، از جمله چهره‌های با نفوذ محلی و بزرگان قبایل، خواهد بود که بیشتر مجذوب مفکوره صلح فوری هستند. طالبان تلاش خواهند کرد از مقاومت در برابر پیشنهاد آن‌ها برای سایه تردید انداختن بر صداقت حکومت در یافتن یک راه حل مسالمت‌آمیز استفاده کنند.

هیچ یکی از این‌ها قریب الوقوع نیستند و در آینده نزدیک اتفاق نخواهند افتاد. تصمیم ایالات متحده و چندین شریک نظامی‌اش در تمدید حضور شان در افغانستان، باید به دفع هرگونه زوال سریع در [نیروهای] دفاعی حکومت کمک کند. این امر می‌تواند تلاش‌های بین‌المللی متوجه از سرگیری گفت‌وگوهای معلق سازد، هرچند بی‌اعتمادی افغان‌ها نسبت به پاکستان می‌تواند حتا این تلاش را با پیچیدگی مواجه سازد. صرف نظر از جلوگیری از وخیم‌تر شدن اوضاع امنیتی در سرتاسر کشور، تصمیم‌های پیشنهاد یک راه حل سیاسی برای پایان دادن به جنگ ابتکار طالبان خواهد بود؛ گفت‌وگوهایی که مربوط به افغان‌ها خواهد بود و پاکستان، ایالات متحده و دیگر کشورها را تاحد زیادی به حاشیه خواهد برد.