پیشینۀ ناکام دولت در امر «حقیقت‌یابی»

جواد ناجی

ده روز پس از سقوط شهر قندوز، رییس حکومت وحدت ملی، برای بررسی وضعیت این شهر یک هیئت «حقیقت‌یاب» را تشکیل و توظیف کرده است. وب‏سایت ریاست جمهوری نوشته است: هیئت فوق‏العاده که در ترکیب آن امرالله صالح رییس پیشین امنیت ملی، غلام فاروق وردک وزیر پیشین معارف، فضل کریم ایماق، ایوب رفیقی و ابدال الله محمدی شامل می‏باشند، موظف گردیده است تا با آزادی کامل تمام جوانب حادثه اخیر ولایت قندوز را به صورت واضح و بی‏طرفانه مورد بررسی قرار دهد.

چند نکته قابل ذکر است:

اول، با توجه به عمق و وسعت فاجعه در قندوز، حکومت در امر تشکیل و فرستادن هیئت تأخیر داشته است. در نخستین روزهای جنگ و بحران در قندوز، اشرف غنی از تشکیل زودهنگام هیئت حقیقت‌یاب خبر داد و به مردم وعده سپرد. قندوز یکی از پنج شهر بزرگ و مهم کشور است. با سقوط قندوز، بایستی حکومت در اولویت‏های خود تغییراتی را اعمال می‏کرد و به ولایت قندوز فوریت می‏داد. توظیف و تشکیل دیرهنگام هیئت حقیقت‌یاب، تقویت کننده این گمان است که حوادث قندوز برای ارگ نشینان در اولویت نیست.

دوم، انتظار می‏رود هیئت حقیقت‌یاب مطابق به صلاحیت‏های فوق‏العاده خود، با آزادی کامل و بی‏طرفانه عمل کند. واضح این است که طالبان در قندوز دست به جنایت‏های هولناکی زده است. مطابق به گزارش‏ها، طالبان بعد از ورود به شهر، دست به کشتار افراد ملکی زده و مردم را مورد آزار و اذیت قرار داده است. هزاران باشنده شهر قندوز ولایت شان را ترک و به ولایت‏های هم‌جوار فرار کرده‌اند. گفته می‏شود مغازه‏های طلا فروشی، بانک‏ها و سرمایه‏های مردم غارت شده و به مردم آسیب‏های فراوانی رسیده است.

هیئت حقیقت‌یاب، بار سنگین و مسئولیت‏های جدی بر عهده دارد تا این مسایل را تحقیق کند. هیئت مذکور باید آمار کشته شده‏ها و زخمی‏ها را به دست بیاورد و خسارات را محاسبه و به گزارش‏های پراکنده که از قندوز گزارش می‏شود، رسیدگی کند.

سوم، هیئت حقیقت‌یاب، ضمن آن‌که به موضوعات فوق بایستی توجه کند، به عوامل سقوط قندوز نیز بپردازد. زیرا؛ اشرف غنی در کنفرانس خبری که در رابطه به قندوز داشت، گفت که برخی در پیوند به سقوط شهر قندوز دست‌گیر شده است. یکی از مسئولیت‏های جدی این هیئت، شناسایی و معرفی آن عده افرادی است که در سقوط قندوز با طالبان هم‌دست بوده اند. باور غالب این است که طالبان به تنهایی، قادر به حمله نبوده و احتمال می‏رود مسئولان محلی با تروریست‏ها دست داشته باشند.

چهارم، دولت در امر حقیقت‌یابی کارنامه سیاه دارد. به همین ترتیب، مردم نیز از چیزی به نام «هیئت حقیقت‌یاب» خاطره‌ی خوش ندارد. زیرا هیئت‏های بسیاری برای حقیقت‏یابی از جانب حکومت تشکیل شده است اما نه تنها هیچ کدام پرده از روی حقیقت بر نداشته است بلکه واقعیت‏ها را دست‌رس ناپذیر‏تر هم کرده است. با توجه به پیشینۀ ناکام دولت برای حقیقت‏یابی، اکنون مفهوم حقیقت‏یابی در میان مردم تبدیل به طنز تلخی شده است. بی‏کفایتی‌های حکومت باعث شده است تا مردم نسبت به حقیقت‏یابی‏های حکومتی بی‏باور شوند. هیئت حقیقت‏یاب قندوز ممکن است دچار سرنوشت جلریز شود.

در نهایت، هیئت قندوز بعد از تحقیق جامع، نتیجه گزارش خود را در اختیار مردم و دولت قرار دهد تا حکومت بر مبنای آن بتواند دست به اقدامات عملی، جدی و فوری بزند. تا زمانی که هیئت حقیقت‏یاب به وظایف شان رسیدگی نکند به سختی می‏توان میان «نخود سیاه» و «هیئت حقیقت‏یاب» تفاوت قایل شد.