منبع: الجزیره
نویسنده: ایمل فیضی
برگردان: حمید مهدوی
پاکستان که میدانست ملا عمر دوسال قبل مرده است؛ اکنون باید به برخی پرسشها پاسخ بگوید
حکومت وحدت ملی افغانستان روز چهار شنبه «رسما» تایید کرد که ملا عمر، رهبر معنوی طالبان، «در ماه اپریل 2013 در شهر کراچی پاکستان» مرده است.
مرگ ملاعمر توسط حکومت کابل زمانی اعلان شد که حکومت افغانستان پس از آگاهی یافتن از مسئله توسط مقامهای ارشد نظامی و استخباراتی پاکستان، جلسه شورای امنیت ملی را برگزار کرد. اعلان مرگ ملا عمر، تقریبا دو نیم سال پس از مرگش، نه عاملی در دستیابی به صلح در افغانستان خواهد بود و نه در جنگ جاری افغانستان تغییری ایجاد خواهد کرد.
در واقعیت، ملا عمر برای جنگ ایالات متحده علیه تروریزم در افغانستان مهم نبود. او نه طالبان را رهبری میکرد و نه بر آنها هیچ سلطهای داشت. ملا عمری که پاکستان به او پناه داده و از او محافظت میکرد، ابزار نمادین در دست ارتش و استخبارات پاکستان بود که تحت نام او، با گروههای تروریستی خودش برای بیش از یک دهه در افغانستان هرج و مرج و خشونت کنترول شده را به پیش برد. و برای شریکان بین المللی ما، عمدتا ایالات متحده، ظاهرا این واقعیت تلخ هیچ اهمیتی نداشت.
پناهگاه پاکستان
در ماه اگوست 2010، حامد کرزی، رییس جمهور آن زمان و جان کری، سناتور ایالات متحده، که سپس به عنوان رییس کمیته روابط خارجی سنای امریکا انجام وظیفه کرد و فعلا وزیر خارجه امریکا است، در مورد محل بودوباش احتمالی ملا عمر، رهبر طالبان، در جریان صرف شام در کاخ ریاست جمهوری افغانستان بحث کردند. نظر به صورت جلسه این نشست، کری به کرزی گفت که ملا عمر، رهبر طالبان افغانستان، در خانه امنی در شهر کراچی پاکستان تحت نظارت شدید ارتش و استخبارات پاکستان قرار دارد.
زمانی که کرزی از مقام ارشد ایالات متحده شنید که موقعیت ملا عمر را تایید میکند، به حیرت افتاده بود. کرزی پرسید که چرا ایالات متحده در این زمینه اقدام نکرده است و در ادامه گفت: «ایالات متحده برای [کسی که] هرگونه اطلاعات در مورد محل بودوباش او [در اختیار امریکا قرار بدهد] به طوری که این اطلاعات به دستگیری او منجر شود، ده میلیون دالر جایزه تعیین کرده است. مردم بیگناه افغانستان روزانه در جنگ جاری ایالات متحده علیه طالبان میمیرند و [با این وجود] رهبر طالبان در کراچی تحت محافظت ارتش پاکستان قرار دارد؟».
سناتور ایالات متحده به این پرسش فورا پاسخ نداد. رییس جمهور افغانستان اضافه کرد: «چرا از آنها نمیخواهید او را تحویل بدهند؟». کری پاسخ قناعت بخشی نداشت. وی گفت که جنرال اشرف پرویز کیانی، رییس ستاد ارتش پاکستان، اطمینان داده است که رهبر طالبان درخانه امنی تحت نظارت آنها قرار دارد؛ اما نمیخواهند او را دستگیر کنند که «به تلاشهای صلح افغانستان آسیب نرسد».
آن روز شام و پس از آن، این دو پرسش برای برخی از مقامهای افغانستان بی پاسخ ماندند: واشنگتن و متحدان غربی ما در مورد بازی دوگانه و دیرینه پاکستان در جنگ علیه تروریزم دیگر چه شواهدی میخواستند داشته باشند؟ و آیا پاکستان در بازی طالبان تنها بود؟
بازی دوگانه
در 20 سپتامبر 2011، کرزی نگرانیهایش را در جلسهای با باراک اوباما، رییس جمهور ایالات متحده، در کاخ سفید دوباره مطرح کرد. کرزی با اشاره به این که رهبر طالبان تحت کنترول شدید ارتش و استخبارات پاکستان قرار دارد، به اوباما گفت که «ملا عمر هیچ اقتداری ندارد» و از وضعی که او را احاطه کرده است «خوشحال نیست».
کرزی از اوباما خواست موضع ایالات متحده در قبال پاکستان و بازی دوگانه اسلام آباد نسبت به تروریزم و پناهگاههای آن را واضح سازد. وی تاکید کرد که افغانها «خواهان اقدامات عاجل علیه پناهگاههای تروریستها در پاکستان» هستند که توسط ارتش و استخبارات این کشور اداره و کنترول میشوند.
در 21 جنوری 2013، دیوید پیرس، معاون فرستاده ویژه امریکا برای افغانستان و پاکستان و سفیر ایالات متحده در افغانستان به کرزی در مورد آمادگیها برای گشایش یک دفتر برای طالبان در دوحه، پایتخت قطر، گزارش دادند. من این گفتوگو را در جریان جلسه مستند کردم. کرزی از این دو مقام ایالات متحده در مورد «قطعیت» نمایندگی از ملاعمر در دوحه و این که آیا گشایش این دفتر واقعا خواست رهبر طالبان است، پرسید.
کرزی به دیپلماتهای امریکایی اطلاع داد که یک رهبر ارشد طالبان از شورای کویته که از ذکر نام او در اینجا خودداری شده است به [مسئولین] دفتر او گفته است که «حقیقتا، در ده سال گذشته آنها نه ملاعمر را دیده اند و نه با او ملاقات کرده اند و آنهایی که در قطر هستند، به شمول سید طیب آغا، نمایندگان واقعی ملاعمر نیستند».
غیبت کلی ملا عمر، به عنوان فرمانده عمومی و رهبر معنوی طالبان، موضوعی بود که دیگر اعضای ارشد این گروه نیز در مورد آن نگران بودند. نظر به گفتهی همین منبع، شورای کویته «از آنچه که زیر نام طالبان در قطر انجام میشد، کاملا آگاه نبودند».
پرسشهایی که باید پاسخ داده شوند
متحدان غربی رییس جمهور افغانستان گوش شنوا نداشتند که گفتههای مکرر او در مورد ناتوانی، وجود نمادین و افسانهای ملاعمر، به عنوان تنها رهبر طالبان افغانستان که این جنبش و جنگ آن علیه نیروهای خارجی در افغانستان را هدایت میکند، بشنوند. نیروهای ایالات متحده و ناتو، به جای برخورد با علت اصلی این مشکل، به حملات، بمباردمان و هدف قرار دادن روستاها و شهرهای افغانستان ادامه دادند. اگر بگویم که واشنگتن هرگز ملاعمر را هدف قرار نداد و نه بر اسلام آباد اعمال فشار کرد که، پس از دانستن محل بودوباش او، او را برای عدالت تحویل بدهد، اشتباه نگفتهام.
اکنون، بار دیگر، پاکستان خودش را در موقعیت دشواری قرار داده است. این کشور باید به برخی از پرسشها بگوید:
اگر «امیرالمومنین» طالبان در سال 2013 مرده است، چه کسانی فرماندهان آنها را رهبری و هدایت کرده اند؟ چه کسانی و چهگونه بیانیهها و پیامهای عیدی ملا عمر را صادر کرده اند؟ افرادی که از طالبان در گفتوگوها با کشورهای خارجی در خارج از مرزهای پاکستان نمایندگی میکردند، چه کسانی بودند؛ به ویژه باتوجه به حقیقتی که استخبارات پاکستان سفرهای آنها را ترتیب و کنترول میکرد؟ و مهمتر از همه، [پاکستان] در مورد دور نخست «گفتوگوهای رسمی» میان نمایندگان افغانستان و طالبان در 7 ماه جولای در موری-اسلام آباد چه [گفتنی دارد]؟ حکومت پاکستان به عنوان سازمان دهنده، تسهیل کننده و کنترول کنندهی گفتوگوها، صرف سه هفته قبل در مورد مرگ ملاعمر چیزی نمیدانست؟
واشنگتن و کابل، به جای اعلام نابخردانه افغانستان به عنوان «مرکز منطقهای» جنگ علیه تروریستان جدید داعش، باید روی اسلام آباد فشار نتیجه بخش اعمال کنند. رسانههای افغانستان و بین المللی باید بیشتر از این از بیانیهها و اظهارنظرهای دروغینی که توسط استخبارات پاکستان تحت نام به اصطلاح «سخنگویان طالبان» ساخته میشوند، استفاده نکنند.
مرگ ملاعمر انشعاب و اختلافات داخلی گروه طالبان افغانستان را عمیقتر خواهد ساخت. طالبان افغانستان سالها بی رهبر بوده اند. اکنون، با خبر مرگ رهبر معنوی آنها، در حالی که برخی از آنها این جنبش را ترک گفته و احتمالا به زندگی عادی شان برخواهند گشت، بخش دیگر تحت پرچم و نام جدید به جنگ ادامه خواهند داد. همهی اینها خبر خوشی برای افغانستان به ارمغان نخواهند آورد.
