طالبان در پنجشیر معدود کارکنان بومی این ولایت را که در ادارههای دولتی و نهادهای نظامی آنان کار میکنند، بهدلیل نداشتن سابقهی همکاری با «امارت اسلامی طالبان»، نداشتن ریش انبوه و آنچه «تعهد نداشتن به نظام طالبان» عنوان میشود، تحت فشار قرار دادهاند. شماری از این کارکنان از وظیفه برکنار شدهاند و برخی دیگر نیز با تهدید بازداشت از سوی استخبارات طالبان مواجه هستند.
پیشتر محمدآغا حکیم، والی طالبان در پنجشیر، مدعی شده بود که در حکومت طالبان هیچگونه تبعیض قومی و سمتی وجود ندارد. او گفته بود: «این نظامی که امروز در افغانستان قایم است، یک نظام تنظیم، یک نظام یک سمت، نظام یک لسان، نیست. قسم به الله که این نظام خاص برای تحکیم شریعت الهی بر افغانستان حاکمیت میکند.»
اما روایت باشندگان پنجشیر، تصویری متفاوت از آنچه طالبان ادعا میکنند، ارائه میدهد. باشندگان این ولایت میگویند که در ادارههای دولتی و نهادهای نظامی طالبان، بومیان پنجشیر بیشتر با نگاه «بیاعتمادی، تحقیر و تبعیض» مواجه هستند و طالبان پشتون، بهویژه نیروهایی که از ولایتهای جنوبی افغانستان به پنجشیر منتقل شدهاند، از امتیازات بیشتری برخوردار اند.
برکناری بهدلیل نداشتن ریش
جمشید (نام مستعار)، یکی از کارکنان فرماندهی پولیس طالبان در پنجشیر به اطلاعات روز تأیید کرده است که بهتازگی ۱۰ سرباز تاجیکتبار این فرماندهی بهدلیل نداشتن ریش انبوه از وظیفه برکنار شدهاند و به جای آنان طالبان پشتون استخدام شدهاند.
جمشید گفت که این سربازان حدود سه سال پیش، بهدلیل فقر و بیکاری، جذب پولیس طالبان در پنجشیر شده بودند، اما با وجود آنکه ریش گذاشته بودند، طالبان مدعی شدند که آنان بخش گلو و شقیقههای ریش خود را اصلاح و کم کردهاند و به همین دلیل از وظیفه برکنار شدند.
او افزود: «وقتی آمر ارشاد و دعوت پولیس پنجشیر به اتاقها و پاسگاههای پولیس جهت چک و کنترل رفته بود، این ۱۰ نفر را شناسایی کرده بود که به خواست طالبان ریششان را نگذاشتهاند و نامهایشان را یادداشت کرده بود.»
به قول این منبع، آمر ارشاد و دعوت پولیس طالبان نخست این افراد را مورد سرزنش قرار داده بود، اما این اولینبار بود که کارکنان پولیس بهدلیل اصلاح ریش از کار برکنار میشدند.
او گفت: «آمر ارشاد و دعوت با دیدن این افراد با عصبانیت به آنان گفت که شما اصلاحشدنی نیستید و از سنت پیغمبر پیروی نمیکنید و برای موضوعات شرعی ارزش قائل نیستید.»
جمشید میگوید در حالی که نیروهای تاجیکتبار و بومی پنجشیر بهدلیل اصلاح اندک ریششان از وظیفه برکنار میشوند، شماری از نیروهای پشتون طالبان که بیشتر از قندهار و هلمند آمدهاند، نهتنها ریش خود را اصلاح میکنند، بلکه حتا یونیفورم پولیس را نیز نمیپوشند، اما نه از وظیفه برکنار میشوند و نه مورد بازخواست و سرزنش قرار میگیرند.
او میگوید این برخورد دوگانه در میان کارکنان بومی پنجشیر این تصور را ایجاد کرده است که معیار برای طالبان نه رعایت قوانین و دستورها، بلکه وابستگی قومی و داشتن پیشینهی حضور در صفوف این گروه است.
توهین و فشار
افزون بر برکناری نیروهای پولیس بهدلیل کوتاه کردن ریش، شماری دیگر از کارکنان ملکی که از دورهی نظام جمهوری در ادارههای دولتی پنجشیر باقی ماندهاند نیز میگویند که تحت فشار طالبان قرار دارند. این در حالی است که طالبان بخش عمدهای از کارکنان ملکی دورهی جمهوری را از وظیفه برکنار کرده و به جای آنان فرماندهان و نیروهای خود را گماشتهاند؛ افرادی که بهگفتهی منابع مردمی، برخی از آنان حتا از سواد کافی نیز برخوردار نیستند.
شهاب (نام مستعار)، یکی از کارکنان ملکی در پنجشیر به روزنامه اطلاعات روز میگوید که مسئولان طالبان آنان را به همکاری با جبهههای نظامی مخالف و نداشتن تعهد به «امارت اسلامی طالبان» متهم میکنند و کارمندان نیز برای آنکه از وظیفه برکنار نشوند، مجبور هستند هیچ اقدامی برخلاف خواست طالبان انجام ندهند.
شهاب گفت: «رییس ما که طالب هست، به موضوعات کوچک سر ما عصبانی میشود و در حالی که کارکنان پشتون طالبان از صبح تا شام بیکار هستند و هیچ کار نمیکنند، هیچ چیزی نمیگوید. ما بهخاطر این مورد توهین و تحقیر قرار میگیریم که طالب نیستیم و از پنجشیر هستیم.»
شهاب میگوید هر کاری که مطابق میل رییس طالبان نباشد، به سرعت رنگ امنیتی میگیرد و کارکنان به داشتن ارتباط با مخالفان طالبان متهم میشوند.
او گفت: «چندی پیش رییس از کارمندان یک موضوع را میخواست که خلاف اصول و قوانین بود. وقتی مدیر آن بخش خواست به رییس استدلال کند، رییس خطاب به او گفت شما مقاومتی هستید، نمیخواهید کاری به نفع نظام امارت اسلامی انجام دهید. اگر از این قسم کارها بکنید، من شما را به استخبارات معرفی میکنم.»
بهگفتهی شهاب، رییس اداره و دیگر طالبان پشتون که در جنگهای مسلحانه، انفجارها و حملات انتحاری حضور داشتهاند، از گذشتهی خود با عنوان «جهاد» یاد میکنند و کسانی را که زیر پرچم طالبان نجنگیدهاند، فاقد تعهد به «امارت اسلامی» میدانند.
او گفت: «رییس ما به همگی ما گفت که شما سابقهی امارتی ندارید و اینکه در نظام کار میکنید از لطف سر امارت است. کسانی که از کار برکنار نشدهاند اگر [امارت] به آنها لطف نمیکرد، به عوضشان مجاهدینشان را از دیگر ولایت میآورد.»
شهاب میگوید در شرایطی که تمامی سمتهای ارشد ادارههای دولتی در اختیار طالبان قرار دارند، شکایت از اینگونه رفتارها هیچ نتیجهای در پی ندارد و حتا میتواند خطر برکناری، زندان و شکنجه را افزایش دهد. بهگفتهی او، بسیاری از کارکنان تنها بهدلیل تأمین هزینههای زندگی خانوادههایشان به کار در ادارههای طالبان ادامه میدهند.
روزنامه اطلاعات روز بهدلیل حفظ هویت شهاب، جزئیات مربوط به محل کار و ادارهاش را منتشر نمیکند.
حضور نمادین باشندگان اصلی پنجشیر
منابع مردمی در پنجشیر به اطلاعات روز گفتهاند که حضور باشندگان بومی این ولایت در ادارههای نظامی و ملکی طالبان بیشتر جنبهی «نمادین» دارد و شمار آنان در مقایسه با طالبان پشتون بسیار اندک است. بهگفتهی این منابع، در مواردی که بستهای دولتی نیز اعلام میشود، اولویت استخدام با طالبان پشتون و افراد وابسته به این گروه است.
این منابع افزودهاند بسیاری از باشندگان پنجشیر باور دارند که طالبان تلاش میکنند ساختار ادارههای دولتی این ولایت را بهگونهای تغییر دهند که نقش و حضور باشندگان اصلی پنجشیر در آن به حداقل برسد. این منابع میگویند که در سالهای اخیر، شمار زیادی از نیروها و کارمندان طالبان از ولایتهای جنوبی و شرقی افغانستان به پنجشیر منتقل شدهاند و بخش عمدهی بستهای مهم نیز در اختیار آنان قرار گرفته است.
رحیمالله (نام مستعار)، یکی از باشندگان پنجشیر مدرک ماستری خود را از یکی از کشورهای آسیای جنوبی دریافت کرده است. او میگوید برای بست مشاور مالی در یکی از ادارههای دولتی طالبان در پنجشیر درخواست داده بود، اما از سوی طالبان رد شد.
او میگوید با وجود آنکه هم تجربهی کاری داشت و هم دارای تحصیلات عالی بود، طالبان فرد پشتونتبار را که تنها فارغ دانشکدهی اقتصاد بود و هیچ تجربهی مدیریتی و مالی نداشت، برای این بست انتخاب کردند.
او به روزنامه اطلاعات روز میگوید: «من فکر میکردم که طالبان تأمین عدالت میکنند و به شریعت اسلامی پابند هستند و تعصب در میان طالبان وجود ندارد؛ اما وقتی دیدم فردی که هیچ تجربه ندارد به بست کامیاب شد، متوجه شدم که نداشتن تعصب و تأمین عدالت در حکومت طالبان شعار است. طالب بودن و پشتون بودن برای این گروه مهمتر از همه چیز است.»
رحیمالله میگوید که دیگر هرگز برای بستهای دولتی در حکومت طالبان درخواست نخواهد داد و ترجیح میدهد بیکار بماند، اما با طالبان کار نکند.
