نشست پروان به ما چه می‌گوید؟

در پی حمله‌ی نیروهای ماموریت حمایت قاطع به انبار اسلحه‌ی یکی از قوماندانان حزب جمعیت در ولایت پروان، سران و بزرگان حزب جمعیت و هواداران آن دیروز در منزل جان احمد خان جلسه دایر کردند. جزئیات این جلسه مشخص نشد که اشتراک کنندگان چه گفته اند و به چه فیصله  و نتیجه‌ی رسیده اند. اما اطلاعاتی وجود دارد که وابستگان جان احمد خان این حمله را توطئه‌ی می‌داند که به دستور افرادی از درون حکومت طرح شده و با فرستادن اطلاعات اشتباه آمریکایی‌ها را مجاب به حمله بر ملکیت او کرده است.

نشر خبر حمله بر انبار متعلق به جان احمد خان واکنش‌های گسترده‌ی در پی داشت. از آن جمله عبدالله عبدالله، رییس اجراییه حکومت وحدت ملی به نحوی آن‌را توطئه علیه مجاهدین عنوان کرد و قاطعانه گفت که هیچ توطئه‌ی علیه مجاهدین قابل قبول نیست. شبکه‌های اجتماعی نیز پر بود از اعتراض علیه این حمله، هرچند که عده‌ی محدودی در حمایت از آن نیز سخن گفته بود.

حالا اما، این حمله درست یا نادرست، در مسیری خطرناکی قرار گرفته است. جلسه‌ی به بزرگی دیروز نشان می‌دهد که این حمله از سوی مردمان پروان و هم پیمانان سیاسی احمدخان جدی گرفته شده است و بسیاری‌ها این حمله را شروع یک دسیسه‌ی سریالی در راستای حذف شماری از چهره‌های جهادی و سیاسی می‌پندارند. این نوع تلقی از رویدادی که یک شبه اتفاق افتاد و تا حالا بزرگ‌تر شده رفته است، هشدار جدی برای بنیادهای لرزان حکومت وحدت ملی و ثبات سیاسی در افغانستان است. چنین تلقی و تفسیر از یک حمله‌ی که نیروهای خارجی تا هنوز در مورد آن به مردم پاسخ نداده است، می‌تواند میزان حمایت مردمی از حکومت وحدت ملی را به سطح پایین‌تری برساند و قطع حمایت مردم در کنار این‌که جنگ مسلحانه علیه نظام در بسیاری نقاط افغانستان جریان دارد، تهدید بالقوه بزرگ و تهدید بالفعل به حکومت وحدت ملی و ثبات سیاسی در افغانستان است.

این رویداد و چند مورد دیگر از جمله: واکنش غنی به شایعه گروگان‌گیری پنج کوچی مسلح، که به دنبال آن غنی گفته که گروگان‌گیری برایش غیر قابل تحمل است، در میان مردم عادی موجی از نگرانی‌ها را خلق کرده است که مبادا مسئولان درجه اول نظام، در پی تطبیق سیاست‌های قومی و امتیاز دهی به گروه‌های قومی خاص نباشد. چنین تفسیر و تلقی از تصامیم کلان ملی با توجه به ترکیب قومی حکومت و نظامِ که اساس آن یک توافق سیاسی است نه رییس جمهور برآمده از انتخابات شفاف و دموکراتیک؛ باید جدی گرفته شود و به مردم اطمنان داده شود که وحدت ملی برای نظام یک اصل و یک قانون مهم سیاست ورزی و اعمال قدرت است.

اما آنچه مسلم است این است که مردم با وجود تکرار این حرف، چنین اطمنانی را به مسئولان حکومت ندارند و می‌ترسند که قربانی یک بازی سیاسی یک گروه و چند فرد نشوند. حمله بر انبار اسلحه‌ی جان احمد خان، گروگان‌گیری‌های مسافران هزاره از نقاط مختلف کشور، حمله کوچی‌ها بر باشندگان بهسود و کجاب، استخدام‌های قومی و سیاسی بدون در نظرداشت قانون؛ این فهم را به مردم منتقل کرده است که سامانه‌ی به نام دولت و نظام، نه براساس دستوری به نام قانون، بلکه براساس زوری به نام واسطه و قوم در حال پُرشدن و استخدام افراد است. و این تقرری‌ها و مسایلی که از زمان حکومت وحدت ملی ایجاد شده است، مردم را نگران از این کرده است که آینده شان چه خواهد شد و سیاست و قدرت سرنوشت مردم و کشور را به کجا خواهند کشاند.

از این رو، حمله بر خانه جان احمد خان هشداری است برای نیروهای خارجی و مسئولان حکومت که درچنین مواردی تصامیم عجولانه و بر اساس اطلاعات غلط، می‌تواند ثبات سیاسی افغانستان را تهدید کند و عصبیت‌های قومی مردم افغانستان را قلقک بدهد. مردم هنوز بر وفاداری‌های قومی بیشتر از وفادارای‌های سیاسی و ملی ایستادند و بها می‌دهند. عصبیت قومی و تحریک احساسات قومی می‌تواند، بحران زا و ثبات ستیز باشد.

پس درس جلسه پروان برای ما این است که: اقدامات نظامی بر علیه آنانی که مستند نیست که علیه نظام و ثبات دست به اسلحه برده باشند، خطرناک است و هر کاری را قومی می‌کند و قوم فکر می‌کند که علیه شان توطئه‌ی قومی جریان دارد. قوم گرایی هنوز هم آتش زیر خاکستری است که اگر احتیاط نکنیم می‌تواند بخشی از این قلمرو و مردم آن را بسوزاند. حرف دیگر این جلسه این است: حکومت افغانستان باید به کسانی که فکر می‌کنند علیه شان توطئه جریان دارد، این اطمنان را بدهد که دولت اجازه‌ی چنین کاری را نخواهد داد و این اقدامی از جانب دولت نیست. نیروهای خارجی که این عمل را مرتکب شده است باید به مردم توضیح بدهند که چرا چنین کردند و آیا اجازه‌ی چنین کاری را داشتند.