منابع در پنجشیر میگویند که طالبان در این ولایت مانع دسترسی خانوادههای نظامیان پیشین به کمکهای سازمانهای امدادی میشوند. طالبان بر نهادهای امدادرسان فشار وارد میکنند تا از توزیع کمک به خانوادههای کسانی که در جنگ با این گروه جان باختهاند جلوگیری شود. گروه طالبان با ایجاد صدها پاسگاه، قرارگاه و ایستهای بازرسی در پنجشیر فضایی کاملا نظامی ایجاد کرده است. نیروهای مسلح این گروه بر تمام بخشهای زندگی مردم نظارت میکنند و روندهای محلی، از جمله کمکرسانی نهادهای امدادی را تحت کنترل خود دارند.
فرید (نام مستعار) که برادرش در جنگ با طالبان در پنجشیر جان باخته است، میگوید که طالبان به صلیب سرخ اجازه ندادند که به خانوادهی برادرش کمک توزیع شود. او به روزنامه اطلاعات روز میگوید که برادرش سه سال قبل در جنگ با طالبان کشته شد و از او چهار فرزند باقی ماندهاند.
او میافزاید: «سازمان جهانی صلیب سرخ برای قربانیان جنگ در ولایت پنجشیر کمک میکرد و قرار بود که برای هر خانواده از بازماندگان جنگها مبلغ ۵۰ هزار افغانی کمک کند، اما طالبان اجازه ندادند که این کمک به خانوادهی برادرم برسد.»
او تصریح کرد که تمام خانوادههای قربانیان جنگ از سوی صلیب سرخ سروی شده بودند، اما وقتی توزیع کمک رسید، مقامهای طالبان مانع شدند و نگذاشتند که این پول امدادی به خانوادههای نظامیان پیشین و خانوادههای مخالفان نظامیشان برسد. این باشندهی پنجشیر میگوید که مولوی عبدالعلی حقشناس، ولسوال طالبان برای ولسوالی دره، مانع توزیع کمکهای صلیب سرخ به خانوادههای قربانیان جنگ شده است.
او افزود: «من با نمایندگان قریهها نزد ولسوال رفتم، اما ولسوال برای ما گفت که هیچ مؤسسه و نهاد حق ندارد بدون هماهنگی و اجازهی ما در ولسوالی دره کمک کند. اجازه نمیدهیم تا این پول به مخالفان ما و خانوادههای آنانی که در جنگ علیه ما کشته شدهاند، برسد. و این دستور را رهبری مقام ولایت پنجشیر برای ما داده است.»
فرید همچنین میگوید که قصد داشت با نمایندگان خانوادههای قربانیان روستا به دفتر صلیب سرخ در گلبهار ولایت پروان برود، اما طالبان از این موضوع مطلع شدند و مانع رفتن آنان شدند.
مداخله در امور امدادرسانی
یکی از منابع در صلیب سرخ پنجشیر به روزنامه اطلاعات روز گفت که طالبان در امور کمکرسانی نهادهای امدادرسان در این ولایت مداخله میکنند و اجازه نمیدهند هیچ کمکی به خانوادههای نظامیان پیشین کشتهشده در جنگ با این گروه برسد. این منبع با توضیح بیشتر دربارهی وضعیت موجود، بر نقض توافقهای رسمی نیز تأکید میکند.
او افزود: «دفتر صلیب سرخ در افغانستان و شمار دیگر از سازمانهای معتبر با وزارت خارجهی طالبان تفاهمنامه امضا کردهاند که در امور آنها باید مداخله صورت نگیرد؛ اما در ولایت پنجشیر این تفاهمنامه مراعات نمیشود و طالبان در تمام امور کمکرسانی مداخله میکنند. بدون اجازهی این گروه در پنجشیر ما هیچ کاری کرده نمیتوانیم و به همین دلیل نتوانستهایم به خانوادههای نیازمند در این ولایت کمک نماییم.»
این اظهارات نشان میدهد که با وجود توافقهای رسمی، در سطح محلی، کنترل کامل بر روند کمکرسانی در اختیار طالبان قرار دارد و نهادهای امدادرسان عملا بدون اجازهی این گروه قادر به فعالیت نیستند.
حذف خانوادههای نظامیان پیشین
جواد (نام مستعار)، یکی از بزرگان محل در ولسوالی عنابه پنجشیر، به روزنامه اطلاعات روز میگوید که طالبان نام اعضای خانوادههای نظامیان جانباختهی پیشین را از فهرست دریافت کمکها حذف میکنند و این روند بهگونهی هدفمند دنبال میشود.
او میگوید که بیشتر نام خانوادههای اعضای قطعات کماندوی ارتش پیشین از فهرستها حذف میشود، زیرا طالبان در دوران نظام جمهوریت بیشترین ضربات را از این قطعات خورده بودند و اکنون اجازه نمیدهند که کمکها به خانوادههای این جانباختگان برسد.
او میافزاید: «کارمندان محلی جمعیت حلالاحمر به روستای ما آمده بودند و خانوادههای نیازمند را سروی کردند. وقتی زمان دریافت کمک رسید، طالبان نام خانوادههای نظامیان پیشین را از فهرست حذف کردند.»
جواد میگوید که با جمعی دیگر از متنفذان محلی تلاش کرده بودند تا نام خانوادهی یکی از جانباختگان کماندو در حکومت پیشین را پس از حذف، دوباره در فهرست کمکهای هلالاحمر ثبت کنند، اما موفق نشدند. بهگفتهی او، یکی از کارمندان هلالاحمر برای او گفته بود: «زحمت نکش، نتیجه ندارد. استخبارات میگوید یک برادر دیگر این نظامی کشتهشده، از پنجشیر فرار کرده و در ایران بهسر میبرد و اکنون در جمع مخالفان ما است. ما نمیگذاریم که دشمنان ما از کمکهای خیریه مستفید شوند.»
قطع کمکهای مالی و فشار بر بازماندگان
محمدصابر (نام مستعار)، پدر یکی از نظامیان پیشین در پنجشیر، روایت مشابهی از فشارها و محدودیتها ارائه میکند. فرزند او که عضو ارتش بود، در جنگ با طالبان در ولایت میدان وردک جان باخت، اما طالبان پولی را که از سوی حکومت پیشین پس از کشتهشدن او برای خانوادهاش در نظر گرفته شده بود، قطع کردند.
او به روزنامه اطلاعات روز گفت که حتا طالبان نهادهای امدادرسان را نیز اجازه نمیدهند که برای خانوادهی او کمک کنند. حکومت جمهوریت بهصورت ماهوار ۲۲ هزار افغانی بهدلیل کشتهشدن پسرش برای آنان میداد، اما طالبان در ابتدا این رقم را به ۱۵ هزار افغانی در ماه کاهش دادند و سپس حدود دو سال میشود که این پول نیز بهطور کامل قطع شده است.
او گفت: «هنگامی که به آمریت شهدا و معلولین پنجشیر مراجعه کردم، طالبان به من گفتند شهدایی که مجرم هستند، طبق طرزالعمل جدید حکومت، شامل پرداخت معاش نمیشوند. و همچنان شهدای نظام پیشین که کودکان کلانشان 18 ساله شدهاند، از گرفتن حقوق بازماندهاند.»
«شهدای مجرم» اصطلاحی است که طالبان برای جانباختگان نظامیان در حکومت پیشین افغانستان به کار میبرند.
محمدصابر میگوید که طالبان حتا به نهادهای امدادرسان اجازه نمیدهند که به او کمک کنند و نام او را از فهرست دریافت کمکها حذف میکنند؛ «خودم محاسنسفید هستم و توان کار را ندارم. خانم من هم تکلیف معده دارد و همیشه باید مراقبت شود. چون پول تداوی و خرید دارو را ندارم، خانمم به تکلیف است و من زیاد رنج میبرم. یک زندگی بخورونمیر داریم و شب و روز خود را با کمک اقارب و نزدیکان خود سر میکنیم.»
او میگوید که تنها یک فرزند پسر داشته است و آن هم در راه دفاع از افغانستان قربانی شده و اکنون خودش که بیمار است و توان کار ندارد، با مشقت و دشواری زندگی خود را ادامه میدهد.
در ادامهی این وضعیت، طالبان در پنجشیر افزون بر جلوگیری از توزیع کمکهای بشری، مانع تطبیق پروژههای انکشافی نیز در برخی مناطق شدهاند. بهگونهی مثال، روستای «دره سرخشال» در ولسوالی پریان یکی از مناطقی است که طالبان هم مانع رسیدن کمکهای نهادهای امدادرسان میشوند و هم مانع اجرای پروژههای توسعهای.
منابع مردمی در پنجشیر به اطلاعات روز گفتهاند که طالبان بخشی از باشندگان این روستا را طرفدار جبهههای نظامی مخالف خود میدانند و به همین دلیل تلاش میکنند با قطع کمکها، فشار بیشتری بر آنان وارد کنند.
یکی از باشندگان پنجشیر به اطلاعات روز گفت: «چندین خانه از سوی طالبان در منطقهی دره سرخشال آتش زده شده است. طالبان فکر میکنند که مردم این منطقه مقاومتی هستند، در حالی که ما مردم ملکی هستیم و با هیچ گروه در ارتباط نیستیم. طالبان به ما بیاعتماد هستند.»
همچنین منابع مردمی در پنجشیر گفتهاند که هنگام توزیع کمکهای نهادهای امدادرسان، نیروهای طالبان، بهویژه بخش استخبارات، حضور دارند و هر کسی را که مشکوک به ارتباط با نظامیان پیشین یا مخالفان نظامی و سیاسیشان باشد، با خود میبرند.
