هیأت بلندپایه از پاکستان به رهبری سید محسن نقوی، وزیر داخلهی این کشور روز یکشنبه (۲۹ سرطان) وارد کابل شد. این هیأت در جریان سفر خود با سراجالدین حقانی، وزیر داخلهی طالبان و رهبر شبکه حقانی دیدار کرد. در اعلامیهای که از سوی وزارت داخلهی طالبان منتشر شده، آمده است که سراجالدین حقانی بر تقویت و گسترش روابط میان دو کشورهمسایه تأکید کرده است. به نقل از او گفته شده است: «ما دو کشور همسایه مسلمان هستیم که مشترکات زیادی با یکدیگر داریم؛ دلایل زیادی برای پایهگذاری تعامل خوب خود داریم.»
در این اعلامیه همچنان ذکر شده که وزیر داخلهی پاکستان نیز بر توسعه همکاریهای امنیتی و مبارزه با مواد مخدر تأکید کرده و اطمینان داده است که این همکاریها در آینده تقویت خواهد شد. بااینحال، جزئیات بیشتری از محتوای این نشست منتشر نشده است.
سراجالدین حقانی یکی از معدود چهرههایی است که نفوذ قابل توجهی بر گروه تیتیپی (تحریک طالبان پاکستان) دارد. اکنون امید اسلامآباد آن است که از این نفوذ برای کاهش خشونتها در پاکستان یا آغاز دوبارهی روند مذاکرات استفاده شود. مقامهای پاکستانی امیدوار هستند میان سراجالدین حقانی و جناح قندهار، به رهبری ملا هبتالله آخوندزاده، نیز نوعی اجماع در سیاست برخورد با تیتیپی شکل گیرد. به همین خاطر، حضور محمدابراهیم صدر، مشهور به «صدر ابراهیم»، معاون ارشد وزارت داخلهی طالبان و از افراد نزدیک به شاخهی قندهار، در جلسهی حقانی با هیأت پاکستانی توجهبرانگیز بود؛ صدر در گذشته روابطی پر تنش با پاکستان داشته است. پس از کشتهشدن اخترمحمد منصور، دومین رهبر طالبان، در سال ۲۰۱۶ میلادی در خاک پاکستان، صدر ابراهیم همراه با ملا عبدالقیوم ذاکر و داوود مزمل، والی پیشین بلخ، به نیت و نقش پاکستان در این ماجرا بدگمان شدند. از آن زمان، روابط میان این چهرهها و اسلامآباد خوب نبوده است. داوود مزمل نیز حدود دو سال و نیم پیش در یک حملهی انتحاری از سوی مهاجم داعش در دفتر کارش در بلخ کشته شد.
در چنین زمینهای، حضور صدر ابراهیم در نشست رسمی میان وزارت داخلهی طالبان و هیأت پاکستانی میتواند نشانهای از یک دگرگونی یا ناگزیری در مواضع حکومت طالبان باشد: با وجود تنشهای گذشته، طالبان در تلاش هستند مناسبات خود را، بهعنوان یک گروه واحد (حقانیها و قندهاریها در یک موضع) با اسلامآباد ترمیم کنند. ظاهرا ادامهی حملات تیتیپی بر ارتش و حکومت پاکستان و اطلاعات دقیقی که پاکستانیها از ارتباط طالبان افغانستان و پاکستان دارند، شکاف میان پاکستان و امارت طالبان را به نقطهی حساسی رسانده است و طالبان نمیخواهند این شکاف ترمیمناپذیر شود. اما پرسش اصلی این است که ترمیم این رابطهی پرمناقشه چه قیمتی میطلبد و آیا طالبان میتوانند به قیمت خراب شدن رابطهی خود با تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی) پیوند خود با حکومت پاکستان را تحکیم کنند.
شبکه حقانی، و بهویژه شخص سراجالدین حقانی از دیرباز نسبت به دخالتهای جناح قندهار از طریق صدر ابراهیم خشمگین هستند. برخی منابع داخلی طالبان گفتهاند که چنین مداخلاتی اقتدار حقانی را زیر پرسش میبرد، بهویژه آنکه شبکه تحت رهبری او، در دوران جنگ در برابر حکومت پیشین، پیچیدهترین، مرگبارترین و پرتلفاتترین حملات انفجاری، انتحاری و مسلحانه را علیه نیروهای نظامی و غیرنظامی انجام داده است. در چنین فضایی، بازگشت صدر ابراهیم به صحنه و آن هم در نشستی با حضور هیأت پاکستانی، نشان میدهد که جناح قندهار نمیتواند در یکی از مهمترین معاملات خود با جهان بیرون، یعنی ترمیم رابطه با حکومت پاکستان، جناح حقانی را کنار بگذارد.
تیتیپی و تصمیم دشوار طالبان
بحث تحریک طالبان پاکستان (تیتیپی) اخیرا بار دیگر به یکی از محورهای بسیار حساس در روابط میان طالبان و اسلامآباد تبدیل شده است. پس از بازگشت طالبان به قدرت یکی از نخستین اقدامات سراجالدین حقانی میانجیگری برای آغاز مذاکرات میان تیتیپی و دولت پاکستان بود. این مذاکرات در چند نوبت در شرق افغانستان و به میزبانی شبکه حقانی برگزار شد.
در آن مقطع، عمران خان نخستوزیر وقت پاکستان بود و از پیروزی طالبان در افغانستان استقبال کرده بود. او در اظهارنظری گفته بود: «افغانها بند بردگی را شکستهاند.» با پایان دورهی عمران خان، سیاستهای امنیتی پاکستان در قبال تیتیپی تغییر یافت، چرا که ارتش با ادامهی مذاکره با این گروه مخالفت کرد. رسانههای پاکستانی در آن زمان نوشتند یکی از دلایل شکست این روند، درخواست تیتیپی برای لغو ادغام مناطق قبایلی در ایالت خیبرپختونخوا بود؛ درخواستی که با منافع و ساختار قدرت ارتش در تضاد قرار داشت.
هرچند در آن زمان دو طرف برای مدتی آتشبس اعلام کردند، اما پس از پایان رسمی آن از سوی دولت پاکستان، تیتیپی حملات خود را از سر گرفت. این حملات، بهویژه در ایالت خیبرپختونخوا بهشدت افزایش یافت. در همین دوره، گروههایی چون «ارتش آزادیبخش بلوچستان» و داعش شاخه خراسان نیز به اقدامات مسلحانهی خود افزودند و فشار سنگینی بر دولت و ارتش پاکستان وارد کردند.
در پی این تحولات، مقامهای پاکستانی بارها طالبان را متهم کردند که در مهار تیتیپی و دیگر گروههای ستیزهجو مقیم در خاک افغانستان کوتاهی میکنند. اما حکومت طالبان این اتهامات را رد و اعلام کرده است که از خاک افغانستان هیچ تهدیدی علیه هیچ کشوری، از جمله پاکستان، وجود ندارد.
مسألهای که اوضاع را پیچیدهتر و تصمیمگیری حکومت طالبان در مورد تیتیپی را دشوارتر میکند، پیوندهای تاریخی و ایدئولوژیک میان طالبان افغانستان و تیتیپی است. این دو گروه در دورهی جنگ علیه حکومت پیشین افغانستان و نیروهای امریکایی در کنار هم بودند. این نزدیکی به وصلتهای خانوادگی نیز انجامیده و اکنون، طالبان بهدلیل این پیوندهای عمیق، برای برخورد با تیتیپی در تنگنا قرار دارند. هرگونه اقدام نظامی طالبان علیه تیتیپی ممکن است موجب نارضایتی برخی فرماندهان خود طالبان افغانستان شود و زمینهی پیوستن آنان به گروههایی مانند داعش شاخه خراسان را فراهم کند. از همین رو، طالبان تا کنون سیاستی محتاطانه و حسابشده در قبال تیتیپی اتخاذ کردهاند.
در این میان، بحران مالی گستردهی دولت و ارتش پاکستان، توانایی آنها را برای اجرای عملیاتهای پاکسازی در مناطق ناامن بهشدت کاهش داده است. این ناتوانی باعث شده گروههایی چون تیتیپی، «ارتش آزادیبخش بلوچستان» و داعش شاخه خراسان، ابتکار عمل را در دست بگیرند و حملات خود را گسترش دهند.
اکنون این پرسش مطرح است که حکومت طالبان، که با حمایت پاکستان توانست پس از سقوط در پی حملهی ائتلاف جهانی به رهبری امریکا در واکنش به حملات ۱۱ سپتامبر، خود را بازسازی کرده و دوباره حملاتش را علیه دولت افغانستان و متحدان غربی آغاز کند، در این مقطع حساس چگونه با پاکستان همکاری خواهد کرد. تجربهی گذشته نشان داده است که پشت کردن به تیتیپی برای طالبان آسان نیست؛ همانگونه که پشت گوش انداختن هشدارهای حکومت پاکستان نیز هر روز دشوارتر میشود. این همان گرهی است که میانجیگری طالبان بین تیتیپی و حکومت پاکستان را بسیار سخت میسازد.
