مهدی زرتشت
بیش از دو هفته به زمان برگزاری انتخابات زودهنگام جمهوری قزاقستان باقی نمانده است. چندی قبل، باحیت ملدشوف، دبیر کمیسیون مرکزی انتخابات قزاقستان اعلام کرد، انتخابات ریاست جمهوری که قرار بود در دسامبر 2016 برگزار شود، اما به دلیل همزمانبودن آن با انتخابات پارلمانی و اجرای برنامهی توسعهای «راه روشن»، یک سال جلو افتاده است. طبق اعلام کمیسیون مرکزی انتخابات قزاقستان، به تاریخ 26 آپریل ماه جاری، انتخابات ریاست جمهوری برگزار خواهد شد و «9 میلیون و 610 هزار» شهروند واجد شرایط رایدهی شناخته شدهاند. در این انتخابات، سه نامزد به رقابت خواهند پرداخت: نورسلطان نظربایف (رییس جمهور فعلی و رهبر حزب نور اوتان)، تورگن سیزدیقف (دبیر کمیتهی مرکزی حزب کمونیست) و ابیلغازی کوسینوف (رییس اتحادیهی کارگری قزاقستان).
در حالی که کمتر از دو هفته به زمان برگزاری انتخابات ریاست جمهوری قزاقستان باقی مانده است، نامزدان ریاست جمهوری به تشریح برنامههای کاریشان آغاز کردهاند. اما برآورد کلی حاکی از آن است که نورسلطان نظربایف، رییس جمهور فعلی کشور با اطمینان و اعتماد بهنفس بیشتری ظاهر شده شده است. کینژیگالی ساگادییف، آکادمیسین و دانشمند معروف قزاقستان هنگام سخنرانی در کنگره از طرف حزب «نور اوتان» اعلام کرد که «نظربایف یگانه نامزد شایسته است».
نظربایف نیز دلیل برگزاری انتخابات زودهنگام ریاست جمهوری را اینگونه بیان کرد: «برگزاری انتخابات در 26 آپریل، پاسخیست به ابتکار ملت که توسط مجمع اقوام قزاقستان اعلام شده است. هدف کاری حکومت قزاقستان، جلوگیری از تأثیرات منفی عوامل خارجی بر رشد و توسعهی کشور میباشد.» او اضافه کرد که «دورهی تاریخی و سرنوشتساز منتظر کشور ماست. در حال حاضر وضعیت در جهان سخت و دشوار میشود. خطرات اقتصادی سریعاً افزایش یافته، به علت کاهش قیمتها در جهان، درآمدهای بودجهی ما کم شده است. نه فقط ما، بلکه تقریباً تمام کشورها این مشکلات را تجربه میکنند.»
نورسلطان نظربایف برنامهی توسعهی همگانی «راه روشن» را پاسخی اثربخش برای چالشهای اقتصادی و مقابله با تهدیدها و همینطور حفظ سیاست اجتماعی قبلی دولت و اجرای تمام تعهدات اجتماعی نامید. همچنان رییس جمهور نظربایف متعهد است تا خط مشی قبلی خود را ادامه دهد.
ظاهراً دلایل تکراری و پیش پا افتادهای انتخابات زودهنگام قزاقستان را همزمانی آن با انتخابات پارلمانی مینامند؛ اما در اینجا سوالی مطرح میشود مبنی بر اینکه چرا این تصمیم از سوی ریاست جمهوری گرفته شد و نه پارلمان قزاقستان؟ رییس جمهور نظربایف در پاسخ به این سوال، تصریح میکند که «نیاز است تا تجربهی پاسخگویی مقامهای ارگانهای دولتی تقویت شود. نقش شوراهای اجتماعی در نهادهای دولتی باید تقویت شود و این کار، برای تمثیل ارادهی مردم در سازوکار دولت، مؤثر خواهد بود.» علاوتاً، به گفتهی رییس جمهور، کشور نیاز به معمولساختن بودجهی مدنی دارد که طبق آن نمایندگان جامعهی مدنی فرصت تقسیم بودجه را در مناطق مختلف کشور خواهند داشت. رییس جمهور اعلام کرد که «از طریق قانون باید امکانات شهروندان به خاطر استیناف عملکرد کارمندان دولتی گسترش یابد». هدف اصلی «اصلاحات» در این برنامه «تسریع روند خودمختاری و آزادی در اجتماع خواهد بود» که کاهش مسئولیت نهادهای دولتی از طریق انتقال صلاحیتها به سازمانیهای جامعهی مدنی، جزو مهمترین بخش این برنامه است. نظربایف نتیجهی منطقی این استراتژی را چنین اعلام کرد: «قانون اساسی باید به تدریج اصلاح شود که مبنای آن، تقسیم قدرت را از رییس جمهور به پارلمان و حکومت با در نظرداشت سنتهای ما پیشبینی میکند.»
به تعقیب این اظهارات در رسانهها نسخههای زیادی در رابطه به پیشرفت تحولات به نشر رسیدند. بهویژه در رابطه به انتقال نظام از ریاست جمهوری به ریاست جمهوری-پارلمانی یا هم صرفاً پارلمانی. به نظر میرسد این نظام در پارلمان جدید آزمایش خواهد شد، تا در سال 2020 وقتی رییس جمهور جدید انتخاب شود، این میکانیزم به طور خودکار نتیجه بدهد.
به عقیدهی کارشناسان قزاقستان، «تقسیم» انتخابات فقط تأثیر مثبت بالای اقتصاد دولت خواهد داشت. این نقطه نظر را ایسینژول علیاروف، دکتر علوم اقتصادی انستیتوت اقتصاد وزارت معارف و علوم جمهوری قزاقستان در برنامهی «زمان کاری» اظهار داشت.
او اشاره کرد که «فعلاً در قزاقستان مهمترین رویداد مورد بحث، انتخاب زودهنگام رییس جمهور میباشد. این اقدام در قانون اساسی پیشبینی شده است. در قانون اساسی آمده است که انتخابات را میتوان جلوتر از زمان تعیینشدهی آن برگزار کرد؛ اما انتخاب در دست مردم است. رییس جمهور صرفاً با در نظرداشت رای مردم انتخاب میشود. در سال آینده نیاز به برگزاری انتخابات پارلمانی است و هر قدر که فاصلهی زمانی کمتری بین این دو انتخابات باشد، همانقدر به ضرر اقتصاد و بودجهی کشور تمام خواهد شد.»
در همین ارتباط، اندری کازانتسیف، رییس مرکز تحلیلی انستیتوت دولتی روابط بینالمللی مسکو و دکتر علوم سیاسی در تحلیلش میگوید: «واضح است که در انتخابات ریاست جمهوری زودهنگام قزاقستان، نورسلطان نظربایف اشتراک میکند و همچنان واضح است که وی پیروز میشود. هیچ جاگزین واقعیای تا فعلاً برای رهبر ملی وجود ندارد. تنها نظربایف بود که بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، سنگبنای دولت مدرن قزاقستان را گذاشت.»
باید علاوه کرد که صلاحیت نظربایف تمدید خواهد شد. در اصل این یگانه سناریوی واقعی برای تکامل حوادث است. در اینجا، نکتهی کلیدی دقیقاً همان چیزی است که نزد نظرباییف برگ برندهی قوی برای عملیساختن سیاستهای داخلی و خارجی در قالب سند جدید برای اعتماد مردم، تلقی میشود. بر اساس پیشبینیهای اولیه، واضح است که درصدی آرای نظربایف بلند خواهد بود (در حدود 75-90%)، و هیچگونه دستکاریای نیاز نخواهد بود؛ چرا که هیچکس شک ندارد که مردم به نظربایف اعتماد دارند و کسی هم کارهای ارزندهی او را برای توسعهی همگانی کشور دستکم نمیگیرد.
در میان لیبرالها معمولاً از رایدهندگان به خاطر وفاداری بیش از حد به رییس جمهور فعلی، انتقاد صورت میگیرد. در سال 2011 تعداد آرای تأیید به رهبر قزاقستان 95 درصد از کل رایدهندگان را تشکیل میداد. اپوزیسیون به طور سنتی دلیل آرای بلند را به تقلب یا فشار منابع اداری ربط میدهد که این کار در نظر بسیاری از حامیان رییس جمهور نظربایف، به معنای توجیه «نبود بلوغ سیاسی» از طرف اپوزیسیون است. با اینحال، اگر در آغاز قرن جاری، مردم در قلمرو شوروی سابق با خوشحالی از «انقلابهای رنگی» استقبال میکردند، در سالهای اخیر اما این شور و شوق، خاموش شده است. زیرا تجربهی سیاسی مردم به آنها نشان داده که پشت ارادهی آزاد شهروندان مشتاق به دموکراسی، همیشه دستهایی کار کردهاند که همهچیز را به نفع خود چرخاندهاند و آزادی وعده دادهشده به سقوط فاجعهبار ثبات و زندگی و حتا به جنگهای داخلی انجامیده است. به عبارت دیگر، جامعهی قزاقستان امروز به این باور رسیده که حمایت و همسویی با برنامههای توسعهطلبانهی رییس جمهور فعلی، راه مطمئنتری برای آیندهی بهتر است. بدون شک، رییس جمهور نظربایف از محبوبیت بالای میان شهروندان جمهوری قزاقستان برخوردار است. بنابراین، نامزد پیشتاز برای انتخابات ریاست جمهوری 26 آپریل، فقط نظربایف خواهد بود.
