وقتی طالبان در سال ۲۰۲۱ میلادی به قدرت بازگشتند و دیوارهها و موانع کانکریتی را از اطراف خانههای مقامهای قدرتمند وابسته به نظام جمهوری برداشتند، مورد تحسین مردم قرار گرفتند. در دورهی جمهوریت، هر مقام قدرتمند محل اقامت و راههای منتهی به خانهی خود را برای مردمان عادی به «حریم ممنوعه» تبدیل کرده بود. به همین دلیل، مردم از حضور و رفتوآمد این مقامها اذیت میشدند و ناراضی بودند.
طالبان که همواره سعی میکردند افراد حکومت قبلی را فاسد و بریده از مردم نشان بدهند، تصاویر زیادی از عملیات پاکسازی موانع کانکریتی از کوچهها و اطراف خانههای زورمندان منتشر کردند. اما دیری نپایید که خود طالبان نیز کمابیش همان شیوهی مقامهای جمهوری را در پیش گرفتند. یکی از بارزترین جلوههای این وضعیت را در ولایت بلخ میتوان دید.
حاجی یوسف وفا، والی طالبان برای بلخ و یکی از افراد بسیار نزدیک به رهبر طالبان، از ترس حملات داعش خراسان و دیگر مخالفان اطراف ساختمان مقام ولایت و همچنین اقامتگاه و مهمانخانهاش را با دیوارهای بتونی تقویت کرده است. منابع در بلخ به اطلاعات روز گفتند هنگامی که حاجی وفا از مقام ولایت و اقامتگاهش خارج میشود نیز تحت تدابیر شدید امنیتی قرار دارد و با کاروان نیروهای نظامی، موترهای ضدگلوله و تانکهای هاموی همراهی میشود.
تدابیر امنیتی و محافظتی حاجی وفا که از او بهعنوان نمایندهی ملا هبتالله آخوندزاده در شمال یاد میکردند، بیشتر از هر والی طالبان است.
محمد، یکی از باشندگان بلخ چشمدیدش را از تدابیر شدید امنیتی در مقر مقام ولایت چنین ابراز میکند: «دیوارهای بلند بتونی در اطراف ساختمان مقام ولایت بلخ وجود دارد و دیوارهای کانکریتی هم در محوطه مقام ولایت ایجاد کردهاند تا بخشهای اداری این ساختمان را از هم جدا کند و تدابیر امنیتی را بلند ببرد.»
او میگوید که تانک هاموی، رنجر و نیروهای تا دندان مسلح دروازهی ورودی ساختمان مقام ولایت را تحت پوشش امنیتی قرار میدهند؛ «هر کس که میخواهد به مقام ولایت بلخ برود، باید در شش محل بازرسی بدنی شود و از سه ماشین اسکن بگذرد.»
احمدشاه، یکی دیگر از باشندگان شهر مزار شریف که هرازگاهی به ساختمان مقام ولایت بلخ رفتوآمد دارد، میگوید که افراد ملکی و حتا نیروهای طالبان که قصد ورود به این ساختمان را دارند، باید دستکم نیمساعت بررسی بدنی و اسکن کمپیوتری شوند.
منابع در بلخ به اطلاعات روز گفتهاند که حاجی یوسف وفا با چهار عراده موتور لندکروز، سه موتر سیمرغ و با حدود ۲۵ نفر از طالبان قندهاری در شهر گشتوگذار میکند، اما بهدلیل تهدیدهای امنیتی بیشتر وقت را در مقام ولایت و مهمانخانهاش سپری میکند. این منابع گفتند که شمار موترهای زرهی/ضدگلوله و نیروهای تعقیبی در سفرهای ولایتی حاجی وفا، تقریبا دو برابر یا بیشتر میشود.
یافتههای روزنامه اطلاعات روز نشان میدهد که حاجی یوسف وفا تحت تدابیر شدید امنیتی در خانهی شخصی و مهمانخانهی عطامحمد نور، والی پیشین بلخ و ساختمان ویژه در صحن مقاوم ولایت که در دوران نظام جمهوریت ساخته شده است، بودوباش دارد.
خانه و مهمانخانهی عطامحمد نور در منطقهی چغدک مربوط حوزهی چهارم شهر مزار شریف قرار دارد. منابع مردمی به اطلاعات روز گفتهاند که حاجی یوسف کوچههای منتهی به این خانه و مهمانخانه را بهروی رفتوآمد مسدود کرده و در میان گذرها موانع کانکریتی جابهجا کرده است.
این منابع افزودهاند که محافظان حاجی وفا تدابیر شدید امنیتی در اطراف این دو خانه اتخاذ کردهاند و افرادی که با هماهنگی قبلی قصد وارد شدن به این دو مکان را دارند، در سه کمربند امنیتی مورد بازرسی قرار میگیرند.
نیروهای حاجی وفا اونیفرم پلنگی شبیه به نیروهای قطعات خاص و نظم عامه حکومت پیشین میپوشند و بیشتر مجهز به سلاحهای ام-۴ امریکایی و کلاشینکف روسی اند.
طالبان در روزهای نخست تسلط خود بر بلخ، دیوارهای استنادی در اطراف نهادهای امنیتی را برداشتند؛ اما پس از مدتی دوباره این دیوارها در اطراف ساختمانهای دولتی، از جمله مقام ولایت و فرماندهی پولیس بلخ نصب شدند.
از والی به فرمانده
مدتها است که باشندگان بلخ قادر به ملاقات با حاجی یوسف وفا، والی طالبان برای این ولایت نیستند. وقتی شهرداری طالبان در مزار شریف فعالیت دستفروشان در اطراف روضه مبارک را متوقف کرد، دستفروشان قصد دیدار با حاجی یوسف وفا را داشتند تا نگرانی خود را با ادارهی او در میان بگذارند، اما با تلاش زیاد موفق به این کار نشدند. رشاد، یکی از این دستفروشان میگوید که یک ماه برای دیدار با حاجی وفا تلاش کردند، اما او حاضر نشد که با آنان ملاقات کند.
ساختمان فرماندهی پولیس طالبان در بلخ هم با دیوارهای استنادی، اسکنرها، تانکهای هاموی و افزایش نیروهای پولیس تقویت شده است تا تهدیدهای امنیتی را کاهش دهد. منابع در بلخ گفتهاند که بدون هماهنگی با فرماندهی پولیس، اجازهی ورود و گشتوگذار در اطراف ساختمان فرمانده پولیس را ندارند. حدود ده ماه قبل عبدالرزاق راشد بهعنوان فرمانده پولیس طالبان در بلخ گمارده شد. او تحت تدابیر شدید امنیتی در شهر و ولسوالیهای این ولایت گشتوگذار میکند. منابع در بلخ به اطلاعات روز گفتهاند که عبدالرزاق راشد بیشتر مواقع با دو موتر لندکروزر، دو موتر سیمرغ مارشال عبدالرشید دوستم و دو رنجر در شهر میگردد.
این منابع افزودهاند که فرمانده پولیس طالبان در بلخ در اغلب سفرهایی که به ولسوالیها دارد، تمام آمران حوزههای امنیتی شهر و فرماندهان ولسوالیها را با خود میبرد تا «اقتدار» خود را به نمایش بگذارد.
منبع مطلع به اطلاعات روز گفت: «حدود شش تانک هاموی عبدالرزاق راشد را در سفر به ولسوالیها همراهی میکند. حاجی یوسف وفا، والی و عبدالرزاق راشد، فرمانده پولیس، دو فرمانده طالبان در بلخ اند که خانه و محل کارشان تحت تدابیر شدید امنیتی قرار دارد و با نیروهای تعقیبی زیاد در شهر و ولسوالیها گشتوگذار میکنند.»
طالبان از حملات داعش در بلخ نگران است و به همین منظور بازرسی موترها و پاکسازی نوارهای دودی بر موترها را تطبیق میکنند؛ موترهای مقامهای طالبان از این دستور مستثنا است.
عبدالمتین قانع، سخنگوی وزارت داخلهی طالبان از آغاز روند پاکسازی موترهای شیشهسیاه فاقد جواز در ولایت بلخ خبر داده است. او در حساب ایکس خود نوشت که به اساس دستور ملا هبتالله آخوندزاده، رهبر این گروه کارزار جلوگیری از گشتوگذار وسایط شیشهسیاه فاقد جواز و حمل سلاح غیرقانونی در بلخ راهاندازی شده است.
او گفت که این کارزار از سوی فرماندهی پولیس طالبان در بلخ با هماهنگی چندین ادارهی دیگر عملی میشود و تا اینک شیشههای سیاه صدها وسایط نقلیه غیرقانونی پاکسازی شده است.
طالبان حذف نوارهای دودی در شیشههای موترها را هم بهمنظور جلوگیری از حملات علیه شان و کاهش جرایم در بلخ عملی میسازند.
داوود مزمل، یکی از مقامهای ارشد طالبان هنگامی که والی بلخ بود، در حملهی انتحاری جنگجوی داعش در دفتر کارش کشته شد. این رویداد در ۱۸ حوت ۱۴۰۱ رخ داده بود. داعش در آن زمان گفته بود که جنگجوی آن در بیرون از دفتر منتظر والی طالبان بوده و به سمت او رفته و کمربند انفجاری خود را منفجر کرده است.
با سلطهی مجدد طالبان در افغانستان، داوود مزمل بهعنوان والی ننگرهار منصوب شد و دست به کشتار گستردهی جنگجویان داعش زد. او سپس با فرمان رهبر طالبان مدتی بهعنوان معاون وزارت داخله و سپس بهعنوان والی این گروه در بلخ گمارده شد، اما بعدا آماج انتقام داعش قرار گرفت.
حاجی یوسف وفا که در نزد طالبان به «فاتح قندهار» مشهور است، با حدود ۴۰۰ نیروی جنگی از قندهار به بلخ آمد و در نخستین اقدام، افراد مورد اعتماد خود را در ساختار محافظتی مقام ولایت جابهجا کرد تا سناریوی کشتهشدن داوود مزمل دوباره تکرار نشود.
از سلطهی مجدد طالبان در افغانستان سه سال و سه ماه میگذرد و در این مدت، شاخهی خراسان داعش به حملات خود بر طالبان و غیرنظامیان ادامه داده است. طالبان باوجود تبلیغات گسترده در مورد سرکوب داعش، هنوز نتوانستهاند حملات این گروه را مهار کنند.
یادداشت: نامهای مصاحبهشوندگان مستعار است.
