محمد اشرف غنی، رییس جمهور افغانها، وقتی که میخواست رییس جمهور شود، دنبال یک جملهی قشنگ میگشت که از نظر علم ریاضی دقیق، از نظر روشنفکری مستیآور و از لحاظ تأثیرگذاری به مراتب بهتر از چیغ زدن باشد. اول فکر کرد بگوید، «ای یار خوب من، میخواهمت میخواهمت»، اما فورا متوجه شد که این جمله فقط روشنفکران را تر میکند. باز تفکر ورزید. نشد. خیلی عصبانی شد و با خود گفت:
«اگر وضع دومین متفکر جهان اینگونه باشد، وای به حال متفکرانی که در آخر حاضری هستند».
خلاصه فتیلهی چراغ مغز خود را بلندتر کرد و ناگهان گفت:
« هیچ افغان از هیچ افغان دیگر کمتر نیست و هیچ افغان از هیچ افغان دیگر برتر نیست».
بعد که به این جملهی خود نگاه کرد، میخواست بگوید، فتبارکالله احسن المتکلمین؛ اما چون در دلش گشت که این سخن ممکن است اعصاب بعضی از قدرتمندان بینظیر را خراب کند، از خیرش گذشت. اما آن جمله:
اگر دقت کنید، در این جمله همهی چیزهایی که باید در یک کلام خوب و دقیق و مختصر جمع باشند، جمع اند. ما فعلا بر وجه ریاضیکش تمرکز میکنیم. ببینید، ایشان میگوید «هیچ افغان». هیچ افغان از نظر ریاضی یعنی افغانی که صفر باشد، یعنی افغانی که اصلا وجود نداشته باشد. هیچ افغان یا افغان هیچ به افغانی گفته میشود که از لحاظ وجودی هیچ وجود نداشته باشد. به عبارتی دیگر، تمام افغانهایی که وجود ندارند، با هم برابر اند. چون از نظر ریاضی صفر با صفر مساوی است. اما اگر شما بخواهید افغانهایی را که وجودشان بالای صفر است، با همدیگر مقایسه کنید، آن وقت خداوند گفته است که بعضی بر بعضی دیگر برتری دارند. البته این برتری توسط تقوا اثبات میشود. خود تقوا چه گونه اثبات میشود؟ اینطور:
برای اینکه بدانید چه کسی متقی است و چه کسی نیست، اول اعضای خانواده و قوم و طایفهی خود را در زیر آزمون سخت تقوا در شرایط جذاب بگذارید تا ببینید که چه قدر متقی اند. مثلا اول تمام افراد قوم خود را در ادارات دولتی منصوب کنید تا در امتحان الهی رنج ببینند. حکم اخلاق هم همین است که پیش از هرکس دیگر ابتدا باید قوم و خویش خود را در معرض آزمون دشوار و تلخ قدرتمندی قرار بدهید، تا همه بدانند که شما با نزدیکان خود هیچ مراعات نمیکنید. البته هیچ بعید نیست که تمام قوم و خویشهای شما از آزمون سخت انحصار قدرت کامیاب بیرون بیایند. در آن صورت، واقعا نیازی به آزمودن دیگران نیست؛ چون گرامیترین شما نزد پروردگار، پرهیزگارترین شماست و اگر این پرهیزگاران به صورتی کاملا تصادفی همه از قوم و خویشهای شما باشند، شما هیچ تکلیفی ندارید. ممکن است تکلیف تعصب داشته باشید، که هیچ ربطی به هیچکسی ندارد.
