شهریار فرهمند
مجلس نمایندگان چهارشنبه هفتهی گذشته در آخرین روز رسمی این فصل کاریاش (قبل از تعطیلات زمستانی) به نُه نامزد، هشت نامزدوزیر و رییس امنیت ملی حکومت وحدت ملی، رای اعتماد داد. نمایندگان برای چهلوپنج روز به رخصتیهای زمستانی رفتند و قرار است سایر کرسیهای کابینه پس از ختم رخصتیهای زمستانی دوباره برای رای اعتماد به مجلس معرفی شوند.
نامزدوزیران پیروز و ناکام در کسب رای اعتماد متعلق به هردو تیم سیاسی رییس جمهور و رییس اجرایی میباشند. از ده نامزدوزیری که قادر به کسب رای اعتماد مجلس نشدند، پنج تن آنها از تیم سیاسی رییس جمهور و پنج تن دیگر از تیم سیاسی رییس اجرایی میباشند. از این میتوان گفت، رقابت دو تیم اصلی حکومت وحدت ملی در رد یا تأیید نامزدوزیران به عنوان عامل در کار نبوده است. دو تیم سیاسی رییس جمهور و رییس اجرایی که لیست وزیران را بر اساس تقسیم مساویانهی کرسیها به مجلس ارائه کرده بودند، در آزمون رای اعتماد برابر ظاهر شدند؛ اما در ارتباط با جلسهی رای اعتماد، واقعیتهای تلخ دیگری نیز وجود دارند. از میان نوزده نامزدوزیر، هیچ یک از سه نامزدوزیر متعلق به قوم هزاره و دو نامزدوزیر متعلق به قوم ازبیک رای اعتماد نگرفتند. افزون برآن، با اینکه رییس جمهور غنی وعده داده بود، چهار وزارت را به زنان اختصاص میدهد، از سه نامزدوزیر زن، دو تن آنها به دلیل اسناد تابعیت و تحصیل از سوی این نهاد رد شدند و تنها خانمی که به جلسهی رای اعتماد راه یافته بودند نیز از سوی مجلس پذیرفته نشد. با این حال، گفته میتوانیم که تاکنون در کابینهی حکومت وحدت ملی هیچ وزیری متعلق به قوم هزاره و اوزبیک وجود ندارد و حضور زنها در کابینه، صفر است.
در ارتباط با رأی تأیید یا رد اعضای مجلس به نامزدوزیران، چند دلیل برجسته است:
1. قومیت همیشه یکی از متغیرهای اصلی در منش و رفتار سیاسی مردم افغانستان عمل کرده و در جلسهی رای اعتماد هفتهی گذشتهی مجلس نیز این متغیر بیاثر نبوده است. هرچند که رفتار قومی در روند رای اعتماد چندان برجسته نبود؛ اما نتیجهی این روند، نقش این عنصر را برجسته ساخت. اینکه هیچ یک از وزیران متعلق به قوم هزاره یا اوزبیک مورد تأیید مجلس نمایندگان قرار نگرفتند، خود نشانهی آشکار قومگرایی است. متأسفانه مردم و نخبگان سیاسی افغانستان هنوز از دایرههای کوچک قوم و منطقه عبور نکرده و رسوبات قومگرایی و تعصب در ذهنیت آنها نهایتا بر منش و رفتار سیاسی آنها غلبه میکند.
2. روابط شخصی و شهرت نامزدوزیران یکی از عوامل اثرگذار دیگر در این روند بود. نامزدوزیرانی که از روابط شخصی گسترده با وکلا و تجارب و مهارتهای شخصی در تأمین ارتباط و جلب اعتماد وکلا برخوردار بودند و قاعدهی بازی در درون مجلس را میدانستند، توانستند رای اعتماد به دست آورند؛ اما نامزدانی که با این ترفند آشنایی نداشتند، قادر به کسب رای اعتماد نشدند.
3. بیشتر نامزدانی رای تأیید مجلس را به دست آوردند که در گذشته در بخشهای مختلف حکومت یا مجلس کار کرده بودند. نامزدانی که پیش از این وزیر یا والی بودند و در مجلس نمایندگان یا دیگر بخشهای مهم حکومت کار کرده بودند و به دلایل کاری با نمایندگان مجلس در ارتباط مستمر بودهاند. نامزدوزیرانی که به یکبارگی و بدون شهرت و شناخت قبلی به این آزمون وارد شدند، ناکام ماندند. این امر نشان میدهد که مجلس نمایندگان از چهرههایی که پیش از این در عرصههای سیاسی و مدیریتی کشور شناخته شده بودند، استقبال کرد و به چهرههای جدیدی که پیش از این در حکومت کار نکرده بودند، روی خوش نشان ندادند.
4. حمایت سیاسی نامزدوزیران، یکی از دلایل دیگر در این پروسه بود. نامزدوزیرانی که از حمایت قوی سیاسی در درون مجلس و حکومت برخوردار بودند، موفق به کسب رای اعتماد مجلس شدند؛ اما نامزدوزیرانی که پشتوانهی قوی سیاسی نداشتند، نتوانستند رای اعتماد به دست آورند. برای رای اعتماد، گذشته از ارائهی برنامهی نامزدوزیران، میبایست لابیهای گسترده و قدرتمندی در درون مجلس فعال میشدند تا وکلا را به دادن رای اعتماد قانع میساختند.
