نیکیتامندکویچ، کارشناس مرکز مطالعات افغانستان امروز
منبع: افغانستان.رو
مهدی زرتشت
بخش دوم
این آمار و ارقام برآوردهای ناقص و نامکمل تلفات مخالفان مسلح است که در نتیجه‌ی عملیات مختلف اردوی ملی افغانستان اتفاق افتاده است. بر اساس اظهارات نیروهای محلی، در جریان عملیاتی که از ماه آپریل تا دسامبر در بخش‌های شرقی افغانستان روی دست گرفته شد، 1474 تن از جنگ‌جویان کشته شدند و 493 تن آنان نیز دستگیر گردیدند. به گزارش مقام‌های امنیتی، در جریان عملیات دوماهه در ولسوالی سنگین ولایت هلمند، جمعاً در حدود 400 تن از طالبان کشته شدند.
تعداد نسبتاً کمی از مخالفان دستگیر شده، از سوی دولت نه تنها محاکمه نمی‌شود، بلکه سرنوشت آن‌ها عملاً و آگاهانه سرپوشیده باقی می‌ماند. بسیاری از جنگ‌جویان مخالف دولت، یک‌بار دستگیر شده‌اند؛ اما بعداً توسط دادگاه‌های محلی و به دلایل مختلف، از جمله فساد موجود در دستگاه حاکم یا هم به دلایل سیاسی مختلف، از زندان آزاد می‌شوند. به این اساس، ملا سلام (با نام واقعی قاری بلال) والی فعلی قندوز بر اثر تهدید و فرمان شبه‌نظامیان مخالف دولت، آزاد شد و دوباره موقعیت خود را در منطقه به‌دست آورد.
مقام‌های پولیس همچون جنرال امین‌الله امرخیل در بغلان و جنرال عبدالراز‌ق در قندهار به‌صورت آشکارا دستور «لغو زندانی» را دادند. در حالی که این دستور به‌صورت غیر‌مستقیم از سوی فرماندهی نیروهای ویژه نیز داده شد. در واقع، این عمل در سطح فرا‌قضایی اجرا شد و انگشت انتقاد را باید سوی مقام‌ها و حتا خود جامعه بلند کرد.
با توجه به گزارش‌های رسمی، در طول عملیات نظامی، بزرگ‌ترین تلفات مخالفان مسلح در مناطقی بود که قبلاً شناسایی شده بودند. به‌خصوص، در ماه نوامبر [2014] در نتیجه‌ی عملیات تصفیه‌ای که در دو ولسوالی ولایت قندوز به اجرا گذاشته شد، بیش از 60 تن از مخالفان مسلح کشته شده و ده‌ها تن دیگر نیز بازداشت شدند. عملیات دانگام (ولایت کنر) که در پایان ماه دسامبر اجرا شد نیز به اندازه‌ی عملیات قندوز دست‌آورد نداشت. در آن زمان، فقط در جریان دو روز، 132 تن از مخالفان مسلح کشته شدند که در جمع کشته شدگان، فرد مشکوکی با نام احمدخان نیز شامل بود. در همین زمان، در عملیات سراسری که در مناطق مختلف صورت گرفت، جمعاً بیش از 200 تن از نیروهای مخالفان مسلح کشته شدند.
مطابقت دو آمار تلفات [آنچه مقام‌های امنیتی افغان می‌گویند و آنچه طالبان ادعا می‌کنند] حقیقتاً به‌طور جدی مورد مناقشه است. طالبان در مقایسه با آنچه کشته می‌شوند، اغلب شمار تلفات خود را کم اعلام می‌کنند و کسانی نیز که بازداشت می‌شوند، خود را غیر‌نظامی معرفی می‌کنند، طوری که لابد با مخالفان مسلح هیچ نوع ارتباطی نداشته‌اند. آنچه در این اواخر در ولایت ننگرهار اتفاق افتاد، گویای این واقعیت است: در ماه نوامبر [2014] مقام‌های امنیتی دولت به تعداد صد تن از شبه‌نظامیان و افراد مظنون را دستگیر کرد که آن‌ها بعداً هر‌نوع ارتباط و همکاری خود با طالبان و مخالفان مسلح را رد کردند. گزارش‌های تلفات مخالفان مسلح با استفاده از نیروهای هوایی، واقعاً اغراق‌آمیز به نظر می‌رسند. با این‌حال، مواردی است که نشان می‌دهند، مقام‌های امنیتی برای تمیز دادن غیر‌نظامیان از مخالفان مسلح، مأموریت‌های نظامی خود را محدود می‌سازند.
با توجه به افزایش فعالیت‌های جنگ‌جویان، ناظران بین‌المللی به‌طور کلی معتقدند که با وجود نگرانی‌ها مبنی بر عدم توان‌مندی نیروهای افغان برای مقابله با مخالفان مسلح، اما واقعیت این است که این نیروها بر اثر آموزش‌های زیاد، اکنون به مرحله‌ای از توانایی دست یافته‌اند که بتوانند عملیات را به‌طور مستقل رهبری کنند. گزارش ماه دسامبر سازمان ملل متحد خاطرنشان می‌سازد که «نیروهای حافظ امنیت ملی افغانستان، برای مقابله در مناطق ناامن و تحت نفوذ مخالفان به توانایی‌های خوبی دست یافته‌اند.» وزارت دفاع امریکا نیز ارزیابی مشابهی را ارائه می‌دهد: «نیروهای افغان یک نفس کنترول شماری از مناطق تحت نفوذ و کنترول مخالفان مسلح را به‌دست می‌گیرند و بخشی از تجهیزاتی را که [قبلاً] به دست طالبان افتاده بود، دوباره پس می‌گیرند.»
اما به‌طور کلی فعالیت‌های جنگی نیروهای افغان نشان می‌دهند که آن‌ها هنوز هم به کمک نیروهای خارجی وابسته‌اند و از دست دادن حمایت نیروهای خارجی، به تلفات سنگین آن‌ها منجر خواهد شد. در عین حال، مشکلات مالی و وابستگی شدید به تجهیزات نظامی، به قوت گذشته خود باقی می‌مانند. قابلیت‌های نیروهای افغان، به‌خصوص به شکل فعلی، ناکافی است.
اخیراً دولت امریکا از کمک‌های جدید شامل تجهیزات نظامی و کمک‌های اقتصادی و همین‌طور شرکت در آموزش‌دهی نیروهای افغانستان در چارچوب «حمایت راهبردی»، خبر داده است. از سوی دیگر، در افغانستان عده‌ی زیادی نگران اند که امریکا از رویارویی با طالبان و شکست آن‌ها، دست بردارد. به‌خصوص پس از آن‌که واشنگتن اعلام کرد، امریکا با طالبان مصالحه می‌کند، «به‌خصوص با آن‌عده از طالبانی که برای امریکا تهدید شمرده نمی‌شوند» و حتا در رهبری عملیات از این پس استثنا قایل خواهد شد.
