نیکیتامندکویچ، کارشناس مرکز مطالعات افغانستان امروز
منبع: افغانستان.رو
بخش اول
شکی نیست که وضعیت افغانستان در اواخر سال 2014 به‌طور جدی بحث‌برانگیز شد. با کاهش نیروهای خارجی در این کشور، به نظر می‌رسد که جنگ‌جویان فعال‌تر شده‌اند و بر اساس گزارش رسانه‌ها، نیروهای امنیتی افغانستان کنترول بسیاری از مناطق کشور را از دست داده‌اند و در برخی مناطق، پولیس مناطق بیش‌تری را از دست داده است. در پیوند به این تخمین‌ها، این سوال مطرح می‌شود: در واقع وضعیت تا چه اندازه جدی است و خطراتی که متوجه نظام سیاسی افغانستان اند، در چه سطحی اند؟
تعدادی از نویسندگان و رسانه‌ها به‌طور مرتب وضعیت کشور را در آستانه‌ی یک بحران عمیق می‌ببینند و تحلیل‌ها و پیش‌بینی‌های آن‌ها می‌گویند که کابل در معرض یک خطر بزرگ قریب‌الوقوع قرار دارد؛ در عین حال، همه‌ی این پیش‌بینی‌ها آن‌گونه که فکر کنیم، ناشی از بدبینی نیستند. درک کامل وضعیت، نیازمند توجه به ارقام است.
معیار اصلی برای سنجش وضعیت در این کشور، نگاه به تلفات اردوی ملی کشور، پولیس ملی و جمعیت غیر‌نظامیان است. از آن‌جایی که در دو سال اخیر، در زمینه‌ی انتشار آمار در این کشور به‌طور سیستماتیک مشکلاتی پیش آمد، ما مجبوریم که به این آمار بر اساس اظهارات فردی مقام‌های رسمی، به‌طور کلی توجه کنیم:
سال 2012 2013 2014
تعداد مجموعی تلفات 3600 4350 4634
آمار ناقص از جنوری تا نوامبر 2768 2959 3188
ارقام ارائه‌شده نشان می‌دهند که افزایش تلفات از ماه جنوری تا نوامبر 2014، در قدم نخست جان شهروندان (غیر‌نظامیان) را گرفته است. تلفات غیر‌نظامیان در سال 2014، 7,7 درصد بود که این رقم در مقابل 6,9 درصدی یک سال قبل خود، افزایش بی‌رویه را نشان می‌دهد. بزرگ‌ترین تلفات را کودکان (33 درصد) و زنان (19 درصد) متقبل شدند. به گزارش سازمان ملل متحد، دلیل اصلی افزایش تلفات غیر‌نظامیان، حملات همیشگی شبه‌نظامیان بوده است. شبه‌نظامیان، مسئول کشتار 75 درصد از غیر‌نظامیان هستند.
ظاهراً در نیمه‌ی اول سال 2014، طالبان یک‌بار دیگر تلاش کردند، در میان ساکنان افغانستان تصویر خود را بازسازی کنند و تلاش کردند که میزان تلفات غیر‌نظامیان را به حداقل برسانند. در آن زمان، این شبه‌نظامیان (طالبان) تنها مسئول 52 درصد از تلفات غیر‌نظامیان بودند. در عین حال، 39 درصد از قربانیان کسانی بودند که در ادامه‌ی جنگ، در محلات‌شان به‌صورت تصادفی کشته شدند. با این‌حال، در پایان سال، در نتیجه‌ی از سر‌گیری حملات تروریستی مخالفان مسلح، یک‌بار دیگر میزان تلفات غیر‌نظامیان افزایش یافت.
تغییر (حد‌اقلی) در آمار تلفات اردوی ملی و پولیس افغانستان در مقایسه با سال 2013، همزمان با یک مرحله‌ی اساسی که عبارت از انتقال مسئولیت‌های امنیتی از نیروهای بین‌المللی به نیروهای افغان باشد، مسأله‌ی قابل توجهی است. تا قبل از این، تلفات جانی نیروهای افغانستان و خارجی دو برابر بود؛ در صورتی که باور کنیم آمار تلفات در سال 2014، تا به 6,5 درصد رسید. بنابراین، نیروهای امنیتی افغان نظر به شاخص‌های مذکور، هم‌چنان در لبه‌ی یک بحران قرار دارند.
در مجموع، از ماه جنوری 2014 تا نوامبر این سال، در افغانستان 19469 مورد درگیری و حملات تروریستی رخ دادند (10,3 درصد افزایش در مقایسه با سال 2013) و 69 درصد این حملات طبیعتاً در ولایت‌های ناامن جنوبی و جنوب‌شرقی کشور به وقوع پیوستند.
با این‌حال، بر اساس آمار ایالات متحده، در نتیجه‌ی افزایش کمی حوادث جنگ، کمیت مخالفان مسلح نیز افزایش یافت. با این‌حال اما ابتکار عمل به دست نیروهای دولتی بود و تعداد حمله‌های نیروهای دشمن علیه نیروهای دولتی، کاهش یافتند. به‌ویژه تعداد مخالفان مسلح در تابستان سال 2014 تقریباً یک‌چهارم تعداد آن‌ها در سال گذشته بود.
این نکته را باید مورد توجه قرار داد که بر اساس شواهد، اردوی ملی افغانستان واقعاً به مرحله‌ای از ظرفیت و توانایی رسیده است که بتوا‌ند به‌طور مستقل عملیات علیه مخالفان مسلح و تروریست‌ها را رهبری کند.
عملیات علیه طالبان
راجع به میزان تلفات مخالفان مسلح، سوال‌ها سر جای خود باقی اند. در شرایط فعلی، مرکز (مرکز مطالعات افغانستان امروز) کاستی‌های موجود در آمارهای ارائه شده را نادیده می‌گیرد. رسانه‌های غربی، ارزیابی‌های خود را دارند. به‌طور خاص، بر اساس این آمار، در طول ماه‌های جنوری تا فبروری سال 2014، به تعداد 720 جنگ‌جوی طالبان کشته شده‌اند. البته بر طبق جنتری سال مذکور، تعداد کل کشته‌شدگان جنگ‌جویان مخالف دولت، به 5400 نفر می‌رسد.
