شهریار
روز گذشته رسما مأموریت رزمی نیروهای ناتو در افغانستان پایان یافت. قرار است پس از این 12 تا 15 هزار سرباز ناتو فقط در نقش نقش حمایت و آموزش نیروهای امنیتی افغانستان در این کشور باقی بمانند. بر اساس موافقتنامهی افغانستان با ناتو، پس از ختم سال 2014 مأموریت رزمی نیروهای ناتو در افغانستان خاتمه مییابد و سربازان ناتو با نقش حمایتی، آموزشی و مشورهدهی در کنار نیروهای امنیتی افغانستان خواهند ماند. پس از این نیروهای امنیتی افغانستان مستقیما مسئولیت تأمین امنیت کشور را به عهده میگیرند؛ اما بر اساس رهنمود جدید باراک اوباما به سربازان امریکایی در افغانستان، این سربازان در صورت درخواست نیروهای امنیتی افغانستان، میتوانند آنها را حمایت هوایی نمایند و مواردی را که مستقیما تهدید علیه امریکا تلقی میشوند، هدف قرار دهند.
ناتو پس از سیزده سال جنگ نفسگیر و پرهزینه در حالی مأموریت رزمیاش در افغانستان را خاتمه میبخشد که هنوز هم بخشهای زیاد کشور در کنترول طالبان قرار دارند و تروریسم و افراطگرایی همچنان یکی از بزرگترین چالشهای افغانستان و تهدید برای امنیت منطقه به شمار میرود.
جنگ افغانستان طولانیترین مأموریت نظامی ناتو از زمان تشکیل این سازمان میباشد. بیش از 150 هزار سرباز ناتو برای مبارزه با تروریسم و حمایت از دولت نوپا در افغانستان حضور یافتند و سالها در کنار نیروهای امنیتی افغانستان با طالبان، القاعده و دیگر گروههای تروریستی جنگیدند. از سال 2001 تاکنون 3485 سرباز ناتو در مبارزه با تروریسم در افغانستان کشته شدند و هزاران تن دیگر جراحت برداشتند. افزون برآن، کشورهای عضو ناتو در مأموریت سیزده سالهی نظامیشان در افغانستان صدها میلیارد دالر مصرف کردند.
مأموریت سیزده سالهی نظامی ناتو در افغانستان از دو رویکرد قابل تأمل است: از نظر سیاسی، ناتو پس از سیزده سال مبارزه با تروریسم، اکنون با دستآوردهای چشمگیر مأموریت نظامیاش را ترک میگوید. در سال 2001 وقتی نخستین سربازان این سازمان در افغانستان حضور یافتند، رژیم طالبان تازه سقوط کرده بود و افغانستان فاقد حکومت، دولت و قانون و ساختارهای رسمی اداری بود. سنگ بنای نظام سیاسی موجود تازه بنا نهاده شده بود و چشمانداز حکومت تازه و دوام دموکراسی نوپا در یک مسیر پر از چالش، مبهم مینمود. اکنون افغانستان دارای قانون اساسی، نظام دموکراتیک، آزادی بیان، نهادها و ساختارهای مشخص حقوقی و اداری است و از همه مهمتر، مردم افغانستان دو دوره انتقال سیاسی دموکراتیک و مسالمتآمیز از طریق روند انتخابات را تجربه کردند. علیرغم اشکالات اساسی در انتخاباتهای افغانستان، همین که مردم افغانستان بهپای صندوقهای رای میروند و برای انتقال مسالمتآمیز قدرت در یک دورهی پنجساله به روند انتخابات احترام گذاشته میشود، دستآورد کلانی است. بدون تردید، این امر حاصل مبارزهی مشترک ناتو و متحدان خارج از ناتوی دولت افغانستان است. متحدان افغانستان در ناتو و خارج از ناتو، مردم افغانستان را در تأمین صلح، مبارزه با تروریسم و ایجاد و تحکیم دموکراسی حمایت کردند. از اینرو، گفته میتوانیم، میراث سیاسی مأموریت نظامی ناتو در افغانستان برجسته و چشمگیر است.
اما از نظر امنیتی، علیرغم سیزده سال مبارزهی نفسگیر و پرهزینه، هنوز هم بخشهایی از افغانستان در اختیار طالبان اند و تروریسم و افراطگرایی هنوز هم تهدید اصلی دولت افغانستان و امنیت منطقه و جهان به شمار میرود. سربازان ناتو در افغانستان، آمده بودند که امنیت شهروندان و کشورهایشان از خطر تروریسم و افراطگرایی تأمین شود و تهدیدهایی که از خاک افغانستان از ناحیهی تروریسم و افراطگرایی متوجه آنها میشدند را از بین ببرند؛ اما امروز نه تنها که این تهدیدات رفع نشده، بلکه دامنهی آن گسترش یافته است. طالبان فراری سالهای 2001 اکنون منسجمتر و قدرتمندتر از گذشته به افغانستان بازگشته و رهبران آنها از طریق فشار نظامی در صدد تحمیل خود بر دولت افغانستان اند. ملا عمر و دیگر رهبران ارشد طالبان زندهاند و مشغول رهبری و فرماندهی جنگجویانشان علیه دولت افغانستان و نظامیان ناتو میباشند. از اینرو، از نظر امنیتی مأموریت سیزده سالهی ناتو هیچ دستآوردی نداشته است. تهدیدهایی که ناتو برای رفع آن به افغانستان لشکرکشی کرده بود، هنوز هم با قدرت برقرار اند و از نبرد در برابر دولت افغانستان و نیروهای خارجی دست نکشیدهاند.
