نویسنده: نیکیتا اندرویچ- کارشناس مرکز مطالعات افغانستانِ امروز (ЦИСА)
منبع: مرکز نشر تحقیق و تحلیل دیدگاههای تاریخی
مهدی زرتشت
بخش پایانی
مسئلهی تولید و قاچاق مواد مخدر
مسئلهی قاچاق مواد مخدر، یکی از جدیترین مشکل لاینحل سیاست روسیه در افغانستان است.
در سال 2010 افغانستان با تولید 66 درصد تریاک در جهان، به عنوان مرکز اصلی تولید مواد مخدر در آسیا شناخته شد.(59) کشورهای آسیای مرکزی و روسیه (راه شمال) مسیر اصلی صادرات تریاک و هیرویین است. این مسیر، شرایط گسترش مواد مخدر را در قلمرو شوروی سابق، فراهم میآورد.
نمودار 2- آمار تولید مواد مخدر افغانستان و اعتیاد و ارقام مرگ و میر ناشی از آن را در روسیه در فاصلهی سالهای 2003 تا 2010 نشان میدهد:(60)
تجزیه و تحلیل این آمار، ما را ملزم میکند تا یک درمانگاه با سطح بالا را برای معتادین مواد مخدری که از افغانستان میرسد، در روسیه ایجاد کنیم. رابطهی وابستهی این مرگ و میر ناشی از مسمومیت مواد مخدر، بیش از اندازه بحثبرانگیز است، گرچه این مرگ و میر پس از کاهش تولید مواد مخدر در سالهای 2008 تا 2009، کمتر شده است.
در سال 2002 تولید تریاک در افغانستان ممنوع شد؛ با این حال، دولت در اجرای این برنامه، مؤثر عمل نکرد. وخامت اوضاع در تجارت مواد مخدر در افغانستان، در نیمهی اول سال 2000، باعث شد تا میان امریکا و روسیه یکسری اختلافها پیش بیایند.(61) مسکو اصرار داشت، برای مؤثریت برنامهی مبارزه با تولید مواد مخدر، با مشارکت کشورهای دیگر منطقه، یک استراتژی جدید روی دست گرفته شود.
ایالات متحدهی امریکا به همراهی آیساف، از تعهدات اضافی برای مبارزه با مواد مخدر، فراتر از مأموریت سازمان ملل، طفره رفت. ظاهراً و با توجه به دور بودن امریکا از بازار مواد مخدر افغانستان، منافع ملی این کشور به چنین اقداماتی، نیاز ندید. علاوه بر این، نزد رهبری نظامی و متخصصان امریکایی، در برنامهی مبارزه با مواد مخدر در افغانستان، اصولی وجود داشت؛ چرا که این مسئله باعث نارضایتی جمعیت درگیر در تجارت مواد مخدر و جلوگیری از اقدامات علیه تروریستها میشد.(62)
شرکت کنندگان اروپایی ائتلاف و از جمله بریتانیا، یک موقف فعال را در رابطه با این موضوع پیش گرفتند؛ در حالی که در سیاست امریکا، علاقهمندی دیده نمیشد.(63) بیارادگی امریکا در این خصوص، باعث انتقاداتی میان مقامات افغان و از جمله خود حامد کرزی شد.(64)
تنها در اکتبر 2008 در چارچوب نشست ناتو در بوداپست، در مورد مشارکت اعضای ائتلاف در عملیات ضدمواد مخدر تصمیم گرفته شد. مشارکت و حمایت مستقیم آنها از عملیات برای از بین بردن محصولات مواد مخدر، با شکست مواجه شد.(65)
تلاشهای ناموفق و ناکافی جناح امریکایی و افغانستان در مبارزهی جدی علیه مواد مخدر، روابط میان دو کشور روسیه و افغانستان را بهشدت تبآلود کرد. اما رکود تولید مواد مخدر در سال 2008 تا 2009 باعث شد تا روسیه موضعش را در قبال سیاست افغانستان، نرمتر کند. این امر، همچنان باعث یکسری «دلگرمی»ها شد.(66) در سال 2009 افغانستان حتا با یک درخواست رسمی، از روسیه خواست تا افغانستان را در امر مبارزه با مواد مخدر یاری کند.(67)
در حال حاضر، موقف روسیه عبارت است از برنامهریزی سیاست «رنگین کمان-2»؛ یعنی سیاست ضدمواد مخدر. طرف روسی معتقد است که پلان «رنگین کمان» قبلی کارشناسان بینالمللی، موفق نبود و این بار روسیه پروژهی خودش را روی دست میگیرد. این پلان، به شرح زیر است:(68)
تصویب قطعنامهی جدید شورای امنیت سازمان ملل متحد در مسئلهی تولید مواد مخدر و از جمله مبارزه با کشت غیرقانونی خشخاش با صلاحیت آیساف.
اجرای یک برنامهی جدید بهبود و توسعهی اقتصادی در افغانستان از طریق توسعهی زیربنایی، بهویژه انرژی برق و ایجاد شغل برای بیش از دو میلیون نفر در افغانستان.
افزایش فعالیتهای مؤثر برای از بین بردن خشخاش از 3 درصد تا 25 درصد.
گنجاندن زمینداران بزرگ در لیست سیاه سازمان ملل که به تولید خشخاش میپردازند و برای این منظور، یک مرکز ثبت املاک در ولایتهای جنوبی کشور ایجاد شود.
گسترش همکارهای عملیاتی، به اشتراکگذاری اطلاعات و از جمله مکان جابهجایی مواد مخدر و راههای تأمین و تدارکاتی برای قاچاق مواد مخدر.
آموزش مشترک پولیسهای مبارزه با مواد مخدر در افغانستان.
روسیه مسرانه در تلاش است تا دیدگاه خود را در مورد این مشکل که قبلا با نمایندگان جامعهی بینالمللی، بهخصوص در مجمع بینالمللی مبارزه با مواد مخدر که در سال 2010 در مسکو برگزار شد، سمتوسوی تازه بخشد.(69)
بخش مهمی از برنامهی مبارزه با مواد مخدر از سوی روسیه، [در واقع] کار مشترک عملیاتی با سازمانهای اطلاعاتی غربی و کشورهای منطقه است. در سال 2010 با مشارکت ایالات متحدهی امریکا، افغانستان و تاجیکستان یک گروه عملیاتی تشکیل شد که حداقل چهار عملیات مخفیانه را برای از بین بردن تولید مواد مخدر در افغانستان، روی دست گرفتند. در نتیجه، 1,5 تن هیرویین، 4,5 تن مورفین و 300 کیلوگرام تریاک، کشف و ضبط شد.(70) در اکتبر 2010 عملیات از سوی نیروهای ناتو، سازمان عملیاتی روسیه و پولیس محلی در ولایت ننگرهار، تشدید شد.(71)
اکنون روسیه بهدنبال راههای جدید است. بهطور خاص، برای مبارزه با مواد مخدر، از کانالهای مذهبی استفاده میشود. شورای مفتیهای روسیه با نمایندگان مفتیهای افغان توافقنامهای را برای همکاری در بخش مبارزه با مواد مخدر امضا کردند. طرفین در مورد اینکه علمای افغانستان بهطور فعالانه بر ضد مواد مخدر تبلیغات کنند، و در مساجد با انجام موعظه برای اجتناب از مصرف و قاچاق مواد مخدر، نیز توافق کردند.(72)
با وجود همهی این اقدامات، اما وضعیت همچنان دشوار است. در سال 2011، برای نخستین بار در طول چهار سال اخیر، تولید تریاک بهطور بیسابقه افزایش یافت. همزمان، ادارات مرزی جمهوریهای آسیای مرکزی در گزارش خود، از افزایش قاچاق مواد مخدر خبر دادند.(73)
نتیجهگیری
میتوان تأیید کرد که روسیه از شروع سال 2001، در همکاریهای خود با ایالات متحده و کابل، موفق عمل کرده است:
کمک در نابودی طالبان و ایجاد یک سیستم برای جلوگیری از گسترش اسلام افراطی در منطقه.
اتخاذ یک رابطهی بیطرفانه و حتا دوستانه با دولت افغانستان.
ایجاد شرایط خاص برای همکاریهای اقتصادی دو جانبه.
با این حال، تا به امروز استفاده از مجموعهی ابزارها، برای حل یک سری مشکلات جدید، ظاهراً ناکافی است: مبارزه با مواد مخدر، محافظت از منافع اقتصادی روسیه و ایجاد تعادل جیوپولیتیکی در مقابل نفوذ امریکا در منطقه. برای برآوردن روشهای جدید سیاست در افغانستان، فعالیتهای تمام نهادهای دولتی در این زمینه، هماهنگ شده است. برای حل این مسایل و بهطور خاص، یک پست برای نمایندهی ویژهی رییس جمهور روسیه در امور افغانستان ایجاد شده است که در حال حاضر یک دیپلمات باتجربهی روسی در آن مصروف به کار است. علاوه بر این، اخیراً یک دیپلماسی عموی با سازمانهای دینی، دولتی و سازمانهای غیردولتی باز شده است که روشها و میکانیزمهای جدیدی را در روابط روسیه و افغانستان جستوجو میکنند.
_____________
به دلیل طولانی بودن لیست منابع استفاده شده، لینک مستقیم مقاله اینجا گذاشته میشود:
http://www.perspektivy.info/rus/desk/politika_rossii_v_afganistane_v_20012011_gg_2012-02-17.htm
